Vụ tôm xuân - hè vừa qua, 108,7 ha tôm nuôi có độ tuổi từ 1 đến 1 tháng rưỡi, với 12,3 triệu con của 16 hộ nuôi ở các huyện Hải Hà, Tiên Yên và thị xã Móng Cái bị nhiễm bệnh nặng không thể cho thu hoạch. Nặng nhất là thị xã Móng Cái có 30 ha bị thất thu hoàn toàn, 69,7 ha cho thu hoạch nhưng không có lãi.
Qua đánh giá của Phòng Kỹ thuật (Sở Thuỷ sản), hầu hết tôm bị nhiễm bệnh ở các vùng nuôi có hiện tượng đỏ thân, đỏ râu, phồng nắp mang, dạt bờ, đốm trắng ở thân, toàn thân có màu vàng và chết hàng loạt. Nguyên nhân được xác định: do thời gian giao mùa thời tiết có sự thay đổi lớn, không có mưa, độ mặn trong ao nuôi cao, tôm khó lột vỏ, nên rất dễ xuất hiện bệnh; hệ thống công trình nuôi không đúng theo tiêu chuẩn kỹ thuật, mương cấp nước, ao xử lý nước, ao cấp nước lợ, nước ngọt chưa đầy đủ, đồng bộ, nên các đầm nuôi không chủ động được quy trình kỹ thuật trong quá trình nuôi; con giống không qua kiểm dịch; sử dụng thức ăn, thuốc thú y chế phẩm sinh học, các chất xử lý môi trường nuôi chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, hoặc hướng dẫn của cơ sở kinh doanh thức ăn. Vụ nuôi tôm xuân hè năm 2006, các địa phương Tiên Yên, Móng Cái, Hải Hà có diện tích nuôi là 2.700 ha, chủ yếu là tôm chân trắng, tôm sú, mật độ thả ở các đầm nuôi theo quy mô thâm canh, tôm chân trắng là 110-200 con/m2, tôm sú 35 con/m2, thời gian thả tập trung từ tháng 3 đến tháng 5-2006. Đồng chí Nguyễn Đình Hải, Trưởng Phòng kỹ thuật (Sở Thuỷ sản) cho biết: “Trước khi bước vào vụ tôm xuân - hè, Sở đã có khuyến cáo với các chủ đầm sau tiết thanh minh mới bắt đầu thả tôm. Nhưng do năm nay thấy nắng ấm sớm các chủ đầm đã thả tôm trước tiết thanh minh, nên khi giao mùa chưa có mưa độ mặn trong ao không dung hoà được, nên tôm không thể lột vỏ. Trong giai đoạn này sức đề kháng của tôm rất yếu, bất kể một tác động nào từ môi trường, thời tiết đều có thể xuất hiện bệnh ở tôm. Đây không phải là năm đầu tiên tôm nuôi vụ xuân - hè bị nhiễm bệnh chết hàng loạt, những năm trước cũng đã xảy ra tình trạng này và vài năm gần đây diện tích bị nhiễm bệnh ngày càng tăng. Như vậy, để phát triển nghề nuôi trồng thuỷ sản bền vững, còn rất nhiều thách thức, phải vượt qua. Trước hết là vấn đề môi trường trong nuôi trồng thuỷ sản. Trong những năm gần đây tỉnh đã thu hút được nhiều dự án đầu tư nuôi trồng thuỷ sản với quy mô lớn tập trung ở các địa phương: Yên Hưng, Hoành Bồ, Tiên Yên, Hải Hà, Móng Cái... Tuy nhiên, do các vùng nuôi xây dựng không tuân thủ đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật về đảm bảo môi trường, xử lý chất thải, nên đã gây ô nhiễm môi trường nước rất lớn. Theo nghiên cứu của các nhà chuyên môn thì 70-80% chất dinh dưỡng (đạm và phốt phát) bổ sung cho các đầm nuôi bán công nghiệp đã thẩm lậu ra môi trường xung quanh. Hiện nay hầu hết các vùng nuôi thuỷ sản tập trung chưa có hệ thống dẫn, xử lý nước thải theo đúng quy trình, nước thải của đầm này lại là nước cấp cho các ao đầm khác, vì vậy khi xảy ra dịch bệnh khó có thể kiểm soát được. Khi phát hiện tôm trong ao đầm bị nhiễm bệnh, ngay lập tức chủ đầm cho tháo cạn nước trong đầm ra hệ thống dẫn nước chung của cả khu, làm cả khu bị nhiễm theo. Qua quan trắc của các nhà chuyên môn năm 2005, diện tích nuôi công nghiệp của toàn tỉnh là hơn 1.000 ha, ước tính lưu lượng nước thải 37.320.000 m3/năm. Như vậy nếu theo quy hoạch đến năm 2010 toàn tỉnh phấn đấu đưa diện tích nuôi công nghiệp lên 10.000 ha thì lượng nước thải ước tính sẽ lên tới 300.000.000 m3/năm. Với lượng nước này nếu không có biện pháp xử lý trước khi thải ra môi trường thì sẽ gây ô nhiễm rất lớn và trên diện rộng. Hiện nay một số chủ đầm nuôi sử dụng hoá chất để diệt hại, xử lý nước, phòng dịch bệnh bừa bãi, sử dụng hoá chất cấm, không rõ nguồn gốc, dùng thuốc không đúng hướng dẫn, đe doạ đến sự bền vững của vùng nuôi, chất lượng sản phẩm, sức khoẻ của người nuôi và môi trường xung quanh.Cùng với việc kiểm soát môi trường nuôi thì người nuôi và cơ quan chuyên môn cần đặc biệt quan tâm đến chất lượng con giống. Qua thống kê của Chi cục Bảo vệ nguồn lợi và Thú y thuỷ sản, 70% tôm giống trên thị trường là giống nhập lậu từ Trung Quốc không kiểm soát được chất lượng, dịch bệnh. Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, người nuôi tôm Trung Quốc do áp dụng kỹ thuật công nghệ hiện đại hoàn toàn điều chỉnh được nhiệt độ trong ao nuôi, để tránh bất lợi của thời tiết vào mùa mưa bão đã thả giống sớm hơn người nuôi tôm Việt Nam, vì vậy những con tôm giống được đẻ lần thứ nhất đến lần thứ 3 các trại đều đã xuất bán hết. Đến thời gian bán giống cho người nuôi Việt Nam tôm bố mẹ đã đẻ nhiều lần, nên chất lượng con giống không còn tốt. Thậm chí một số trại giống do mục đích lợi nhuận nên tìm mọi cách hạ giá thành, tăng tỷ lệ sống, xuất bán các bể tôm chưa đạt kích cỡ Post 15, dùng hoá chất để ép tôm bố mẹ đẻ... Mặc dù trên địa bàn tỉnh đã có 11 trại sản xuất tôm, giống nhưng số lượng con giống sản xuất ra chưa đáp ứng đủ nhu cầu cho người nuôi trong tỉnh, nhiều trại thực tế chỉ làm đơn vị trung gian trung chuyển tôm giống cho các trại sản xuất giống của Trung Quốc để bán cho người nuôi tôm trong tỉnh. Anh Bùi Văn Kiệm (xã Vạn Ninh, Móng Cái) có hơn 3 ha nuôi tôm he chân trắng theo quy mô công nghiệp cay đắng thừa nhận: “Năm 2004 gia đình tôi nuôi 3 ha tôm bị bệnh chết gần hết có lẽ một trong những nguyên nhân chính là tại con giống có mang mầm bệnh”. Theo tiến sỹ Đỗ Thị Hoà, Giảng viên Trường Đại học Thuỷ sản Nha Trang, chuyên gia duy nhất ở nước ta đã và đang nghiên cứu về bệnh của tôm cho biết: “bệnh của tôm có thể chủ động phòng tránh nhưng không cứu chữa được”. Như vậy để đưa nghề nuôi tôm nói riêng và nuôi trồng thuỷ sản nói chung có thể phát triển bền vững ngoài công tác quy hoạch cần phải được triển khai thực hiện đồng bộ, người nuôi tôm cần tuân thủ thực hiện khuyến cáo của cơ quan chuyên môn về thời gian thả giống, kỹ thuật xử lý, cải tạo ao đầm, sử dụng thức ăn hoá chất trong nuôi trồng.
