Tiên Yên có gần 50% người dân là dân tộc thiểu số, sống tại các vùng đồi, núi cao; cuộc sống của đồng bào đều gắn liền với rừng. Có điều đến nay, quỹ đất lâm nghiệp dành cho phát triển kinh tế rừng tại huyện không còn nhiều, bởi một số doanh nghiệp nhiều năm qua đã dành quyền quản lý. Trong khi người dân lại thiếu đất trồng rừng.
Đây có thể coi là một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ hộ nghèo ở các xã vùng sâu, vùng xa trên địa bàn huyện vẫn rất cao. Và, mục tiêu mỗi năm giảm từ 3 đến 5% hộ nghèo của huyện xem ra vẫn còn nhiều nan giải. Một trong diện tích đất rừng chưa sử dụng, gây lãng phí trong địa bàn huyện Tiên Yên. Hiện huyện Tiên Yên có hơn 53.000 ha đất lâm nghiệp, chiếm tới 82% diện tích đất toàn huyện, được phân bổ cho các tổ chức, cá nhân để trồng rừng và phát triển kinh tế rừng. Trong đó, hàng nghìn ha đất rừng đã được giao cho các doanh nghiệp, các Ban quản lý rừng, các tổ chức xã hội... Song, nhiều diện tích đất rừng được giao đã không phát huy được hiệu quả sử dụng, có khá nhiều diện tích đất rừng đã được giao cho doanh nghiệp đến nay còn bỏ hoang trong khi huyện còn nhiều hộ dân sống gần rừng, có nhu cầu trồng và bảo vệ rừng thì không có đất. Theo thống kê của Phòng Nông nghiệp huyện Tiên Yên, từ năm 1997 đến nay, huyện đã giao 12.176 ha đất lâm nghiệp cho Công ty Lâm nghiệp Tiên Yên (5.638 ha), Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển kinh tế trang trại thuỷ hải sản Thành tín (5.226 ha), Công ty InnovGreen (1.312 ha)... Theo đó, hàng năm các dự án này phải tham gia trồng rừng nhằm tăng độ che phủ cũng như phát triển kinh tế rừng. Có điều, đã qua nhiều năm, một số dự án vẫn không được triển khai, hoặc triển khai theo kiểu cầm chừng. Trong đó, Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển kinh tế trang trại thuỷ hải sản Thành Tín là một ví dụ. Năm 2003, UBND tỉnh giao cho Công ty 5.226 ha đất lâm nghiệp để phát triển trồng măng tre xuất khẩu. Theo dự án, Công ty sẽ phải trồng toàn bộ diện tích măng tre trên diện tích đất được giao và xây dựng nhà máy chế biến măng xuất khẩu lớn nhất Đông Nam Á. Thế nhưng, từ khi được giao đất cho đến nay đã qua 8 năm, công ty này mới chỉ trồng được hơn 600 ha, số diện tích đất còn lại đang bị bỏ hoang. Còn việc xây dựng nhà máy chế biến măng xuất khẩu vẫn chỉ là... trên giấy tờ. Đây mới chỉ là một trong số những dự án nhận đất trồng và phát triển kinh tế rừng, còn những dự án khác và bao nhiêu diện tích đất đang bị “treo”, bởi chủ trương “ôm” đất của một số đơn vị, doanh nghiệp được giao đất trên địa bàn huyện? Trong khi, nhu cầu của người dẫn vẫn đang là vấn đề làm đau đầu các nhà quản lý. Thế mới có chuyện, người dân do thiếu đất, không có đất để phát triển kinh tế rừng, thì ngay cạnh nơi sinh sống của họ lại là những vạt đồi hoang. Vì vậy, người dân mới kéo nhau lên trồng thông, trồng keo nhằm cải thiện kinh tế gia đình, phủ xanh đất rừng, tạo môi trường sinh thái và cảnh quan v.v.. Có điều, đây lại là mấu chốt dẫn đến những mâu thuẫn, tranh chấp rừng xảy ra tại huyện từ năm 2007 đến nay. Đất trống, người dân lên đồi trồng, chăm sóc rừng đến khi cây đã đủ tuổi thu hoạch, cho sản phẩm thì cũng là lúc các chủ rừng (trên giấy tờ) đến đòi quyền lợi. Anh Lã Văn Hoàng, thôn Bắc Lù, xã Hà Lâu, 1 trong 5 hộ tranh chấp đất rừng với Công ty Lâm nghiệp Tiên Yên cho chúng tôi biết: Năm 2002, khi Nhà nước khuyến khích người dân tham gia trồng rừng, phủ xanh đất trống, phát triển kinh tế rừng, do không có đất, gia đình anh cùng với một số hộ dân khác trong xã lên phần đất bỏ hoang của Công ty Lâm nghiệp Tiên Yên để trồng rừng. Toàn bộ cây giống, công trồng và chăm sóc rừng đều do họ bỏ ra. Suốt thời gian các hộ dân trồng rừng, Công ty Lâm nghiệp Tiên Yên có biết, nhưng đã không có động thái gì để ngăn cản việc làm trên của họ. Chỉ đến khi toàn bộ diện tích rừng trồng được thu hoạch thì cũng là lúc Công ty ra quyết định cấm các hộ dân khai thác vì đất thuộc quyền sở hữu của họ. Vì vậy mới có chuyện tranh chấp đất, rừng. Vấn đề này, huyện Tiên Yên đã nhiều lần tổ chức hòa giải, nhưng không được các hộ dân và Công ty Lâm nghiệp Tiên Yên chấp thuận. Vì vậy, cả hai bên cùng gửi đơn ra tòa chờ giải quyết... Hiện tại, hơn 4.000 ha đất dự án trồng măng tre xuất khẩu của Công ty Cổ phần Đầu tư và phát triển kinh tế trang trại thuỷ hải sản Thành Tín vẫn bị bỏ hoang, người dân thôn Bản Danh, xã Hà Lâu, đã và đang đưa cây thông, cây keo lên để trồng. Khi được hỏi việc làm của các hộ dân, lãnh đạo xã có biết? Ông Lý Văn Vìn, Bí thư Đảng bộ xã Hà Lâu trả lời: “Xã biết và đã thông báo cho chủ đầu tư, song phía chủ đầu tư nói nếu dân trồng rừng, Công ty sẽ cắt phần đất đó cho dân... Có lẽ do quá nhiều đất mà Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển kinh tế trang trại thuỷ hải sản Thành tín muốn “san sẻ” cho dân? Hay do không có khả năng đầu tư, phát triển đành “ôm” đất để đấy. Bài học quản lý từ việc tranh chấp đất, rừng của Công ty Lâm nghiệp với người dân từ năm 2008 đến nay vẫn chưa giải quyết xong, liệu có còn lặp lại? Được biết, những năm gần đây, nhiều chính sách quy định về sử dụng đất của Nhà nước, cùng với việc tăng cường công tác quản lý đất đai của nhiều địa phương trong cả nước đã thực sự góp phần đáng kể vào công cuộc đổi mới nông thôn, miền núi nước ta; phát huy được tác dụng làm tăng hiệu quả sản xuất, giải quyết công ăn việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động và ổn định tình hình kinh tế - xã hội ở nông thôn, miền núi. Vì vậy, giao đất, giao rừng là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm tạo sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế, xã hội ở địa bàn nông thôn. Đồng thời nâng cao tinh thần trách nhiệm cho từng tổ chức, cá nhân trong công tác quản lý và bảo vệ rừng, có vai trò quan trọng trong công cuộc bảo vệ và phát triển rừng bền vững... Có thể thấy, người dân tại các xã vùng cao huyện Tiên Yên đang rất khát khao đất để trồng rừng, trong khi hàng loạt dự án lại bị một số đơn vị, doanh nghiệp “ôm” để đấy, gây lãng phí tài nguyên mà không bị thu hồi theo quy định của pháp luật. Đây cũng chính những bất cập hiện đang tồn tại trong công tác quản lý rừng và đất rừng tại huyện Tiên Yên. 
