Như chúng tôi đã đề cập đến một số gương mặt “điển hình” trong hàng chục dự án “treo” trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Việc các dự án không triển khai cho dù đã quá hạn quy định của UBND tỉnh là điều đã rõ, tuy nhiên lý do tại sao lại như vậy thì không phải ai cũng rõ.
Nguyên nhân do đâu?
Các hộ dân thuộc dự án Khách sạn Hải Đăng đã chấp nhận phương án đền bù và đã chuyển đi.
Tìm hiểu chúng tôi được biết, việc các dự án (phần lớn là xây dựng khu đô thị mới) không triển khai trong thời điểm từ cuối năm 2003 đến nay do nhiều nguyên nhân, trong đó không loại trừ nguyên nhân là do đóng băng thị trường nhà đất. Trở lại thời điểm từ khi Quảng Ninh có những dự án xây dựng khu đô thịmới đầu tiên ở Hùng Thắng, khu Cột 3-4-5- 8, khu Vựng Đâng (Hạ Long) thì thị trường nhà đất ở Hạ Long vẫn êm đềm, vừa với sức mua của người dân, với giá nhà đất ở mặt đường những khu phố trung tâm nhất cũng chỉ giao động trên thị trường khoảng 10 triệu đồng/m2. Sau khi những dự án khu đô thị mới đầu tiên san nền, giá nhà đất bỗng tăng vọt, kéo theo những cơn sốt nhà đất thi nhau tăng nhiệt. Điều đáng nói là cơn sốt này không phải do đột biến về nhu cầu nhà ở, đất ở của người dân tăng cao, mà chỉ do những người đầu cơ đất “giật dây” ngầm. Trong số những người này, có khá nhiều ông chủ đầu cơ lớn từ Hà Nội, Hải Phòng về thâu tóm (vì giá nhà đất ở Hạ Long quá rẻ so với Hà Nội, Hải Phòng). Bởi vậy, đầu tư xây dựng khu đô thị mới trở thành lĩnh vực làm ăn lợi nhuận rất lớn. Chỉ trong năm 2003, 2004 hàng loạt dự án diện này xin triển khai ở những nơi đang phát triển hoặc có tiềm năng, như Hạ Long, Cẩm Phả, Đông Triều, Vân Đồn... Tuy nhiên, sang đến năm 2005 và 2006, nhu cầu nhà đất sau cơn sốt thì đột ngột hạ nhiệt. Những ông chủ đầu tư không tìm đất nữa, trong khi nhu cầu sử dụng nhà, đất ở của người dân không tăng nhiều. Bởi vậy, các dự án xây dựng khu đô thị mới không triển khai là điều dễ hiểu. Trong việc này còn có cả nguyên nhân là những nhà đầu tư định “tay không bắt giặc”. Nghĩa là họ không có số vốn thực lực như đăng ký dự án, nhưng với cách làm là thu một số tiền mua đất trước để tiếp tục đầu tư giai đoạn sau, nhưng do không thực hiện được nên không có năng lực tài chính... Trong số những dự án không triển khai, cũng có dự án gặp rào cản do khâu giải phóng mặt bằng khó khăn, tuy nhiên không nhiều. Đáng chú ý nữa là có một số dự án hạ tầng đô thị, khu du lịch, khách sạn... sau khi được UBND tỉnh cấp phép đầu tư có triển khai, tuy nhiên tốc độ thực hiện lại rất chậm chạp. Ví dụ như huyện Vân Đồn trong tổng số 64 dự án đang đầu tư trên địa bàn thì có tới 9 dự án đã đến hoặc quá thời điểm triển khai mà chưa triển khai hoặc thực hiện chậm, hiện UBND huyện đang kiến nghị tỉnh thu hồi. Trên địa bàn TP Hạ Long có tới 55 dự án đầu tư xây dựng, kinh doanh hạ tầng đang có quyết định đầu tư, nhưng có 7 dự án đã hết thời hạn thực hiện ghi trong quyết định phê duyệt dự án nhưng chưa triển khai thực hiện. Các dự án khác trên địa bàn có 71 dự án đang hoạt động, trong đó có 8 dự án hết thời gian thực hiện nhưng chưa tổ chức thi công thực hiện, 1 dự án chưa lập thủ tục thuê đất theo quy hoạch đã được duyệt. TX Uông Bí báo cáo có 1 dự án quá thời hạn chưa triển khai và 6 dự án tiến độ quá chậm. Các hộ dân nằm trong quy hoạch Dự án Trung tâm Du lịch, dịch vụ và thương mại vẫn đang khắc khoải chờ đền bù. Theo Giám đốc Sở Tài nguyên - Môi trường Phùng Danh Đài thì nguyên nhân của thực trạng trên có cả chủ quan và khách quan. Về chủ quan, một số nhà đầu tư yếu hoặc không có năng lực tài chính để thực hiện dự án nhưng lợi dụng việc nhà nước khuyến khích đầu tư nên cũng lập dự án và chờ đối tác. Về khách quan, việc triển khai Luật Đất đai năm 2003, trong Nghị định 181/CP có nhiều điểm mới, nhưng các nhà đầu tư ítnghiên cứu, nên không tiếp cận được về cơ chế chính sách đền bù nên với loại dự án phải tự thoả thuận đền bù giải phóng mặt bằng thì nhà đầu tư không thể thực hiện được nếu thiếu vai trò của các cấp chính quyền. Bởi vậy dẫn đến tình trạng chậm triển khai như đã đề cập. Tuy nhiên, nhiều người đặt câu hỏi: Vậy trách nhiệm quản lý nhà nước của chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng trong việc thẩm định, cấp phép dự án cũng như theo dõi tiến độ thực hiện của chủ đầu tư đã thực sự hết trách nhiệm chưa. Câu trả lời chắc chắn là chưa...Bởi vậy, trên địa bàn tỉnh vẫn có hàng ngàn ha tiếng là có chủ đầu tư, có viễn cảnh tương lai sinh lời, nhưng thực chất đã nằm im hoang hoá, hoặc bỏ không trong khi nhiều chủ đầu tư có năng lực thực hiện thực sự lại không có cơ hội đầu tư vì “đất đã có chủ”, nên gây ra tình trạng lãng phí tài nguyên đất. Qua tham khảo ý kiến các cơ quan chức năng, chúng tôi nhận thấy đã đến lúc tỉnh, các ngành chức năng và chính quyền địa phương phải tăng cường siết chặt quản lý nhà nước về đất đai.Cụ thể, UBND tỉnh cầnchỉ đạocác cơ quan chức năng điều tra, rà soát lại các dự án cũng như khả năng thực hiện của chủ đầu tư để đề xuất UBND tỉnh có giải pháp phù hợp như kiên quyết thu hồi với những dự án không có khả năng thực hiện hoặc gia thêm hạn thực hiện với dự án còn có khả năng. Về lâu dài, các cơ quan chức năng khi tham mưu với UBND tỉnh để cấp phép đầu tư cần tôn trọng triệt để quy hoạch sử dụng đất đã được phê duyệt khi triển khai các dự án đầu tư cụ thể, đồng thời tìm hiểukhả năng thực sự của nhà đầu tư, tránh tình trạng chủ đầu tư không có năng lực hoặc kém năng lực thực hiện nhưng vẫn lập dự án để nhận đất, rồi chờ đối tác, khiến tài nguyên đất bị lãng phí như hiện nay. 
