Sau gần 5 năm thực hiện Pháp lệnh về giá và quy định của Chính phủ về việc thực hiện niêm yết giá và bán hàng theo giá niêm yết, nhiều tổ chức, cá nhân kinh doanh đã ký cam kết thực hiện niêm yết giá và bán theo giá niêm yết. Trong đó, những hộ kinh doanh nhóm hàng vật liệu xây dựng, vật tư nông nghiệp, thuốc chữa bệnh... đã thực hiện nghiêm túc việc niêm yết giá. Tuy nhiên, chỉ sau một thời gian ngắn, tại một số cửa hàng trước kia có treo bảng niêm yết giá thì nay lại “cất đi”, không sử dụng nữa.
Qua khảo sát của chúng tôi, phần lớn các cửa hàng kinh doanh tổng hợp ở các huyện, thị xã đều thực hiện niêm yết giá nhưng hình thức niêm yết giá cũng bị biến dạng đi rất nhiều. Nhiều chủ cơ sở kinh doanh cho rằng, việc thực hiện niêm yết giá gặp nhiều khó khăn do giá cả các loại hàng hoá có sự biến động lớn trong thời gian vừa qua, đặc biệt là ảnh hưởng của việc tăng giá xăng dầu. Giá cả không ổn định nên có tình trạng hôm trước niêm yết trên bảng giá thì hôm sau lại phải dỡ xuống vì giá không phù hợp nữa. Có một thực tế đang diễn ra phổ biến là các cơ sở kinh doanh vẫn niêm yết giá cao hơn so với giá bán hàng thực tế bởi cho rằng khách hàng vẫn có thói quen trả giá. Chính vì thế, tình trạng niêm yết một đằng, bán hàng một nẻo đã làm giảm niềm tin của người mua hàng. Đa phần khách hàng vẫn cho rằng, việc niêm yết giá giống như việc quy định mức “giá trần” còn thực tế giá bao nhiêu lại do sự mặc cả giữa hai bên. Hiện nay, các cơ quan chức năng vẫn chưa kiểm soát chặt chẽ được hàng hoá lưu thông trên thị trường. Nguồn gốc xuất xứ, giá cả, chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm... của hàng hoá lưu thông thiếu minh bạch làm cho người tiêu dùng rất băn khoăn khi mua bán và tiêu dùng. Chị Kim Cúc ở phường Cẩm Đông, Cẩm Phả là khách hàng đi mua quần áo tại chợ Hạ Long I cho biết: Tôi vẫn phải trả giá vì sợ mua hớ. Thật tình là người tiêu dùng ai cũng mong muốn mua được hàng hoá đảm bảo chất lượng với giá cả hợp lý một cách nhanh chóng và thuận tiện nhưng hiện tại chúng tôi vẫn như vấp phải một mớ bòng bong khi đi mua hàng. Cũng với giá đó nhưng nếu không tinh ý sẽ mua phải hàng nhái, chất lượng kém hơn hoặc cùng mặt hàng đó nhưng không khéo sẽ phải mua với giá cao gấp rưỡi, thậm chí gấp đôi.
Chợ Hạ Long I, được các đoàn kiểm tra của Sở Thương mại, liên ngành đánh giá cao về hoạt động niêm yết giá nhưng việc bán theo giá niêm yết thì vẫn còn phải xem xét lại. Trung tuần tháng 8 chúng tôi đến chợ và thấy phần nhiều các quầy hàng đều treo bảng giá không đúng nơi quy định; không niêm yết hết các mặt hàng. Qua tìm hiểu, nhiều chủ cơ sở kinh doanh vẫn cho rằng “niêm yết giá vẫn chỉ là hình thức”. Điều đó cho thấy nhận thức của các chủ cửa hàng về vấn đề này vẫn còn hạn chế. Theo lộ trình cam kết đến ngày 1-1-2009, Việt Nam sẽ mở cửa hoàn toàn thị trường bán lẻ. Như vậy, chỉ còn hơn 1 năm nữa thôi, nếu các chủ cửa hàng bán lẻ không nhanh chóng thiết lập được một phong cách bán hàng văn minh, tạo được niềm tin ở người tiêu dùng về chất lượng, giá cả sản phẩm thì chắc chắn thị trường bán lẻ sẽ rơi vào tay các Tập đoàn phân phối lớn, sẽ không còn đất cho các cửa hàng kinh doanh nhỏ lẻ, bán hàng theo “ngẫu hứng” như hiện nay nữa.
Bên cạnh đó, cơ chế thực hiện niêm yết giá cũng còn một số bất cập khiến các cơ sở kinh doanh khó thực hiện. Theo quy định, các chủ cửa hàng có thể niêm yết bằng bảng giá áp dụng chung cho nhiều mặt hàng hoặc dùng thẻ giá để niêm yết cho từng mặt hàng. Tuy nhiên, theo một số chủ cửa hàng thì hình thức niêm yết bằng bảng giá khó thực hiện bởi khách hàng thường mất nhiều thời gian khi tìm kiếm tên, giá hàng trên bảng giá và khi có sự điều chỉnh về giá thì lại mất nhiều thời gian, chi phí để in, viết lại. Đối với các cửa hàng tạp hoá, do lượng hàng hoá nhiều, tốc độ lưu chuyển nhanh thì càng khó thực hiện theo cách này. Đối với việc thực hiện thẻ giá thì yêu cầu đạt quy cách tối thiểu 5x7cm nên các mặt hàng kích thước nhỏ thậm chí không có chỗ để niêm yết... Trước thực tế đó một số cửa hàng hiện nay thường sử dụng hình thức dán luôn giá bán lên hàng hoá bằng các loại giấy dính có kích cỡ nhỏ, dễ thay đổi, thuận lợi cho việc sắp xếp hàng hoá. Một khó khăn nữa từ phía cơ quan quản lý Nhà nước về giá, đó là theo phân cấp quản lý thì các huyện, thị xã phải có một cán bộ phụ trách về giá và một đội kiểm tra liên ngành niêm yết giá. Tuy nhiên, đội ngũ này phần lớn là cán bộ kiêm nhiệm thuộc nhiều đơn vị nên hoạt động không thường xuyên. Thời gian qua công tác kiểm tra, kiểm soát niêm yết giá chủ yếu tập trung vào một số mặt hàng như xăng dầu, sắt thép, vật liệu xây dựng... còn các mặt hàng gia dụng, hàng may mặc, lương thực, thực phẩm vẫn đang bỏ ngỏ. Để thực hiện hiệu quả Pháp lệnh giá và Quy định về niêm yết giá của Chính phủ, cần có sự thống nhất giữa các cơ quan chức năng và tổ chức, cá nhân hoạt động kinh doanh để có sự điều chỉnh kịp thời những bất cập. Các cơ quan chức năng cần tích cực tuyên truyền, vận động các tổ chức, cá nhân kinh doanh tự giác thực hiện niêm yết giá và bán hàng theo giá niêm yết, có như vậy hoạt động niêm yết giá mới đi vào nền nếp, tạo nét đẹp trong văn minh thương mại. Và như vậy, khi hội nhập sâu hơn với nền kinh tế thế giới, các cửa hàng bán lẻ của tỉnh ta vẫn còn “đất để cày”.
