Khoảng thời gian từ tháng 6 đến tháng 7-2010, tại các khu đầm của bà con nông dân huyện Đông Triều đã xảy ra hiện tượng cá chết hàng loạt, chủ yếu là cá rô phi.
Cho đến nay dịch coi như đã được dập, nhưng như một cán bộ Phòng NN & PTNT huyện cho biết thì "Cá rô phi (loài cá nhiễm bệnh dịch chủ yếu) đã chết hết rồi, còn đâu dịch nữa mà dập…" .
Mặc dù dịch bệnh ở cá được coi là đã qua, nhưng hàng ngày anh Ngô Văn Bé, thôn Nội Hoàng Tây (xã Hoàng Quế) vẫn phải đi với cá chết.
Từ năm 2002 đến nay, huyện Đông Triều đã chuyển đổi gần 600 ha diện tích trồng lúa kém hiệu quả sang nuôi trồng thuỷ sản nhằm mục đích nâng cao hiệu quả sản xuất. Quá trình chuyển đổi được chia làm 2 giai đoạn; giai đoạn 1 là 360 ha, trong thời gian từ 2002-2006, với tổng vốn đầu tư 49 tỷ đồng; giai đoạn 2 là 242,62 ha, trong thời gian từ năm 2007-2011, với tổng vốn đầu tư 44,5 tỷ đồng. Cho đến nay dự án giai đoạn 2 đã thực hiện được 145 ha.
Thời gian đầu, những dự án này đã đem lại hiệu quả rõ rệt. Nếu trước đây cũng trên những diện tích đất này, lúa chỉ trồng được 1 vụ, hoặc 2 vụ nhưng năng suất rất thấp, chỉ đạt được khoảng từ 2-2,5 tấn thóc/ha, thì khi chuyển đổi sang nuôi cá, giá trị sản xuất đạt cao hơn nhiều, khoảng 100 triệu đồng/ha/năm.
Thế nhưng, từ năm 2008 đến nay, các chủ đầm thực sự lo ngại bởi tình trạng cá chết hàng loạt. Riêng năm 2010, huyện Đông Triều có 402 hộ bị cá chết trên diện tích 217 ha ao đầm, ước tính khoảng 430 tấn cá. Ngay khi dịch bệnh xảy ra, cán bộ Trung tâm KHKT & SX giống thuỷ sản Quảng Ninh đã đến tận nơi xem xét và đưa ra kết luận: "Cá chết là do nhiễm vi khuẩn mang tên Steptococusp, loại vi khuẩn này được sinh ra trong điều kiện môi trường nước bị ô nhiễm và nhiệt độ quá cao".
Ông Nguyễn Trọng Phú, Chủ nhiệm HTX Hoàng Quế, một trong những xã chịu thiệt hại nặng nề của dịch bệnh, cho biết: "Hoàng Quế có 80 hộ dân làm nghề nuôi cá nước ngọt trên diện tích 65 ha ao đầm. Năm 2010, Hoàng Quế có 63/80 hộ lâm vào cảnh cá chết hàng loạt trên diện tích 58,3 ha, ước tính thiệt hại khoảng 120 tấn cá".
Ông Phú còn cho biết thêm: "Năm 2008 có thể nói là năm bội thu của các chủ ao ở Hoàng Quế, có hộ tậu được xe hơi từ nuôi cá. Năm 2009, năng suất cá giảm chút ít và đến năm 2010 thì năng suất cá giảm hẳn. Mấy năm trước ra ngoài ao đầm vui lắm, người ra người vào, buổi tối điện đóm sáng trưng. Bây giờ thì ngoài khu vực nuôi cá vắng lặng, u buồn. Nhiều hộ mấy năm trước lãi được đồng nào nay gần như đổ hết ra đồng…".
Anh Nguyễn Đình Chí, thôn Nội Hoàng Tây, xã Hoàng Quế, một người từng rất thành công trong việc nuôi cá của xã, nay cũng phải ngậm ngùi: "Những năm được mùa, tôi thu được khoảng 40 tấn cá/năm. Còn năm nay ước tính chỉ được khoảng 15 tấn, thất thoát khoảng 200 triệu đồng".
Nhờ nuôi cá mà mấy năm trước, anh Chí tậu được xe hơi, nhưng năm nay anh đã bán xe để mua máy xúc. Anh bảo: "Làm vậy để đề phòng cá tiếp tục chết, làm ăn cứ thua lỗ thì phải chuyển nghề khác".
Chưa hết vui vì sự chuyển đổi diện tích đất trồng lúa kém hiệu quả sang nuôi trồng thủy sản, thì nay nhiều nông dân Đông Triều lại lo… Anh Ngô Văn Bé, cùng thôn với anh Chí, người có thâm niên 8 năm làm nghề nuôi trồng thuỷ sản, nhưng nay vẫn còn nợ ngân hàng gần 100 triệu đồng. Anh Bé tâm sự: "Trước đây tôi cày ruộng trồng lúa, thu nhập thấp nhưng còn chắc ăn. Bây giờ nuôi cá tuy thu nhập cao hơn hẳn, nhưng chỉ là những năm được mùa. Còn nếu mất mùa thì… trắng tay! Gia đình tôi có 2 ha ao đầm, năm 2010 thiệt hại ước tính cũng khoảng 3 tấn cá".
Theo các cán bộ thôn Nội Hoàng Tây, hiện có đến 80% các hộ nuôi cá trong thôn không dám tiếp tục thả cá mới. Bởi lẽ, mặc dù các cán bộ Trung tâm KHKT& SX giống thuỷ sản Quảng Ninh đã tư vấn biện pháp chống dịch (như trộn thuốc chữa bệnh cá vào thức ăn, vệ sinh môi trường ao đầm v.v...) song bà con nông dân làm theo răm rắp mà cá vẫn chết.
Trò chuyện với các chủ đầm bị thiệt hại do dịch, bà con ai cũng mong được "hỗ trợ chút ít", được đồng nào tốt đồng ấy, giống như nhà nước đã từng hỗ trợ cho các hộ nuôi gà, lợn, khi họ bị thiệt hại do ảnh hưởng của dịch cúm H5N1, và dịch lợn tai xanh… Nếu không, bà con thật khó có điều kiện để phục hồi sản xuất.
Trao đổi với chúng tôi về nguyện vọng này của bà con nông dân, ông Lê Văn Cự, Phó Chủ tịch Hội Nghề cá huyện Đồng Triều, nói: "Tôi cũng đã báo cáo việc này với Ban chấp hành Hội Nghề cá tỉnh trong buổi sơ kết 6 tháng đầu năm 2010. Thế nhưng tỉnh bảo "chưa có công văn cụ thể về việc hỗ trợ các hộ nuôi có cá bị chết hàng loạt, vì việc xác định thiệt hại là rất khó".
Ông Trương Văn Ngãnh, Phó Trưởng Phòng NN & PTNT huyện Đông Triều, cũng cho biết: "Khi chúng tôi kiến nghị việc hỗ trợ cho các hộ nuôi cá bị thiệt hại thì được các cán bộ Sở NN & PTNT lý giải rằng: "Việc xác định cá chết nhiều hay ít ở các hộ nuôi cá rất khó chính xác, vì cá chết rải rác trong nhiều ngày, ở nhiều hộ, nhiều nơi. Chứ không đơn giản như gà, lợn chỉ ít hộ, số lượng dễ xác minh hơn". Theo ông Ngãnh thì điều này không phải không có lý, ngay ở huyện cũng khó mà đưa ra con số chính xác về số lượng cá chết và ai dám chắc không có chuyện người nuôi cá lợi dụng "đục nước béo cò", khai tăng số lượng…
Vậy là vì "không đo đếm chính xác được" nên các ngành chức năng không đưa ra được biện pháp giải quyết. Trong khi đó, người nông dân thì phấp phỏng chờ đợi, không biết đến bao giờ. Để tháo gỡ bế tắc này, theo ông Ngãnh, có một biện pháp hỗ trợ cho người dân khá hợp lý; ấy là hỗ trợ theo hướng tính trung bình, cứ 0,3kg cá/m2 ao đầm, từ đó nhân với diện tích ao đầm của các hộ thì sẽ ra số tiền. Ông Ngãnh cho biết cách hỗ trợ này huyện đã trình bày lên các cơ quan chức năng nhưng chưa thấy hồi âm.
Không biết mọi chuyện rồi sẽ ra sao, chỉ biết rằng "cuộc cách mạng" đào ao nuôi cá của Đông Triều còn hơn 1 năm nữa mới đi đến hồi kết mà đã gặp phải "sự cố" này. Nếu không sớm giải quyết, khắc phục nhanh, e nó sẽ khó mà thành công được!
