Nuôi trồng thủy sản: Khi tiềm năng được đánh thức

Nuôi trồng thủy sản đã và đang khẳng định lợi ích kinh tế cho nhiều doanh nghiệp và hàng nghìn hộ nông dân. Đây cũng là một chính sách lớn được các cơ quan chuyên môn đầu tư nhiều công sức từ hàng chục năm nay để làm bật lên tiềm năng to lớn này của tỉnh.

Đầu tiên phải kể đến việc nuôi tôm nước lợ. Năm 2009 diện tích nuôi tôm đạt 9.433ha, trong đó tôm chân trắng là 3058ha. Hiện tại nuôi tôm ở Quảng Ninh chủ yếu theo hình thức thâm canh và bán thâm canh, số lượng giống tôm nước lợ thả khoảng trên 1 tỷ con. Sản lượng nuôi tôm, cá trong năm đạt 6.368 tấn, trong đó tôm sú là 1.596 tấn, tôm chân trắng 4.772 tấn. Với kết quả trên đã đánh dấu chủ trương phát triển nuôi tôm bền vững mà ngành thủy sản Quảng Ninh phát động trong nhiều năm qua là đúng hướng. Đồng thời việc đưa con tôm rảo, tôm he Nhật Bản vào nuôi nhằm bổ sung và đa dạng vật nuôi, tận dụng diện tích mặt nước sẵn có đã nâng cao hiệu quả kinh tế lên trông thấy. Những năm gần đây, phong trào nuôi cá nước ngọt đã phát triển mạnh ở Đông Triều, Yên Hưng, Uông Bí, Hải Hà, Đầm Hà, Tiên Yên, Hoành Bồ… Năm 2006 toàn tỉnh mới có 2.500ha nuôi cá nước ngọt, đến nay đã tăng lên 3.175ha, trong đó có  1500ha chuyển đổi từ diện tích cấy lúa kém hiệu quả. Sản lượng cá nước ngọt năm 2009 đạt 5.200 tấn. Hình thức nuôi ngày càng đa dạng, đặc biệt ở các vùng đất chuyển đổi đã thu hút được nhiều doanh nghiệp và hộ nông dân tham gia đầu tư với quy mô lớn. Trong năm 2009 đã thực hiện chuyển đổi đất nông nghiệp kém hiệu quả của 2 huyện Đông Triều, Yên Hưng sang nuôi cá rô phi tập trung với 43 hộ tham gia trên 16 ha mặt nước; năng suất bình quân 12,7 tấn/ha. Tổng sản lượng đạt 202,194 tấn; thu được 240 triệu đồng/ha; lãi bình quân 51 triệu đồng/ha; Các chỉ tiêu nêu trên đều vượt so với dự kiến. Năm đầu thực hiện việc chuyển đổi đất nông nghiệp kém hiệu quả sang nuôi trồng thủy sản với quy mô lớn đã có thành công tạo được bước ngoặt chuyển biến rõ rệt để nhân rộng ra địa bàn toàn tỉnh tạo thu nhập và công ăn việc làm cho nhiều hộ dân. Từ đó ngành nông nghiệp đang đẩy mạnh việc chuyển đổi tổng diện tích 2.600ha đất nông nghiệp kém hiệu quả sang nuôi trồng thủy sản, đến nay đã thực hiện được 1.500ha.

Nuôi biển ngày càng khẳng định được thế mạnh trên địa bàn các địa phương ven biển. Từ 2007 nghề nuôi tu hài phát triển một cách nhanh chóng. Với nhiều lợi thế là loài dễ nuôi không gây ô nhiễm môi trường, vốn đầu tư thấp, có giá trị kinh tế cao, được thị trường trong và ngoài nước ưa chuộng. Bởi vậy nghề nuôi tu hài đã cuốn hút mạnh các các doanh nghiệp và nhiều hộ nông dân tham gia. Năm 2009 toàn tỉnh có gần 500 hộ nuôi tu hài quy mô lớn với tổng diện tích hơn 300 ha, tập trung ở các huyện Vân Đồn, Hải Hà và TX Cẩm Phả, TP Hạ Long. Năm 2009 riêng huyện Vân Đồn thu được trên 1.000 tấn tu hài, mở ra một triển vọng làm giàu bền vững. Hầu biển là loài có giá trị kinh tế cao, dễ nuôi, không gây ảnh hưởng đến môi trường sinh thái và vốn đầu tư nuôi không cao. Năm 2009 toàn tỉnh có gần 500ha nuôi hầu, chủ yếu là hình thức nuôi giàn bè, trong đó có đến 650 bè nuôi tập trung tại huyện Vân Đồn và có rải rác ở TP Hạ Long, TX Cẩm Phả, với năng suất khoảng 2.500 đến 3.500kg/lồng bè. Nuôi chương bãi là một cách làm đầu tư thấp, cho thu lợi nhanh. Toàn tỉnh có 3.490ha chương bãi nuôi chủ yếu là các loại nhuyễn thể như ngao, sò, nghêu Bến Tre. Hiện nay nguồn giống cung cấp cho toàn địa bàn được khai thác từ tự nhiên hoặc mua từ các tỉnh Thái Bình, Nam Định, Thanh Hóa, Nghệ An… Riêng giống nghêu được mua từ các tỉnh miền Nam. Đến nay diện tích nuôi nhuyễn thể 2 mảnh tăng dần từng năm, đến 2009 sản lượng đã đạt 7.335 tấn. Toàn tỉnh hiện nay có 3 Công ty nuôi cấy trai ngọc với tổng diện tích 156,6 ha tập trung tại Vân Đồn; trong đó có 2 Công ty 100% vốn nước ngoài. Hiện tại ngọc trai sản xuất ở Quảng Ninh đã có mặt ở thị trường các nước Trung Quốc, Nhật Bản, Thái Lan… Sản phẩm ngọc trai Quảng Ninh đã đạt thương hiệu Sao vàng đất Việt. Hàng năm, biển Quảng Ninh sản xuất được từ 1.300 đến 1.600kg ngọc trai thương phẩm, tạo việc làm cho 800 lao động có thu nhập 2 triệu đồng/người. Song nghề nuôi trai ngọc hiện đang khó khăn cả phía đầu vào và đầu ra vì từ con giống, quy trình kỹ thuật đến chế tác ngọc còn hoàn toàn phụ thuộc nước ngoài.

Năm qua tỉnh ta có 7.375 ô lồng nuôi cá biển, ngoài ra còn có trên 1.000ha thung áng trên biển để nuôi cá, sản lương đạt 2.855 tấn. Đối tượng nuôi là các loại cá có giá trị cao như song, tráp vàng, vược, giò, đù mỹ… Nguồn cá giống thu gom từ tự nhiên và mua từ Hải Phòng, Trung Quốc. Đầu tư cho nuôi cá biển khá lớn lại rủi ro cao nên nghề này phát triển chậm. Biển Quảng Ninh còn nuôi được nhiều loại thủy sản cho giá trị cao như bào ngư, hải sâm, cà gim, cá lăng và các loại ốc nhảy, màu, ốc đá… Năm 2009 sản lượng của các loại thủy sản này đạt 5.565 tấn.

Cũng trong năm qua, sản lượng nuôi trồng thủy sản của tỉnh đạt 27.332 tấn (bao gồm tất cả các loài thủy hải sản). Từ sản xuất, nuôi trồng đã thúc đẩy một số ngành dịch vụ đi kèm, trong đó có Nhà máy chế biến thủy sản xuất khẩu Quảng Ninh tại Móng Cái mới đi vào hoạt động có công suất 60 tấn/ngày, tạo động lực cho bà con yên tâm nuôi trồng và góp phần nâng cao giá trị hàng xuất khẩu thủy sản. Việc sản xuất cung ứng giống thủy sản được đặc biệt quan tâm; trong đó năm 2009 giống tôm nước lợ các trại giống đã cung ứng được 280 triệu con. Trong cung ứng giống nuôi biển, từ năm 2007 với sự nhạy bén của một số cơ sở sản xuất như Công ty TNHH Đỗ Tờ, HTX thủy sản Quảng Ninh, Công ty đầu tư phát triển sản xuất Hạ Long, Xí nghiệp Hải Minh… đã mạnh dạn đầu tư để sản xuất nhân tạo 30 triệu con giống tu hài và hầu biển, đánh dấu bước phát triển khởi sắc cho nghề sản xuất giống nhuyễn thể. Bên cạnh đó các Công ty nuôi cấy ngọc đã sản xuất được gần 60 triệu con trai giống.

Việc sản xuất cung ứng giống thủy sản nước ngọt có tính ổn định cao hơn. Chất lượng con giống được nâng lên rõ rệt hàng năm. Đặc biệt giống rô phi đơn tính dễ nuôi có tốc độ tăng trưởng nhanh, mức độ phân đàn ít, đem lại hiệu quả kinh tế cao đã được người dân trong và ngoài tỉnh ưa chuộng. Song việc quy hoạch trại giống hiện tập trung ở khu vực miền tây của tỉnh nên gặp khó khăn trong vận chuyển.  Điều đáng mừng là một số công nghệ nuôi mới đã được áp dụng, tạo ra hiệu quả kinh tế và lợi nhuận cao như nuôi tu hài ở Công ty TNHH Đỗ Tờ, nuôi hầu thương phẩm ở Công ty PTSX Hạ Long, nuôi tôm chân trắng của Xí nghiệp Tân An… Công nghệ sản xuất giống tu hài, hầu biển, cá rô phi lai xa, cá chim trắng, tôm sú, tôm chân trắng cơ bản đã hoàn thiện và chủ động trong sản xuất. Một số giống nuôi mới đang được nghiên cứu ứng dụng, bước đầu đạt kết quả tốt như ốc nhảy, điệp quạt.

Kết quả của các mô hình nuôi trồng thủy sản chính là hướng làm giàu bền vững phù hợp với điều kiện thực tế và tiềm năng của tỉnh đem lại hiệu quả thiết thực, giúp người dân phát triển kinh tế gia đình, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp.