Là một trong những sản vật của biển, tu hài và hàu biển của Vân Đồn đang được thị trường đánh giá là một đặc sản cao cấp với giá trị kinh tế lớn. Thế nhưng, kịch bản ép giá, phá giá diễn ra trong thời gian gần đây đang có nguy cơ đẩy người nuôi trồng vào đường cùng.
Với diện tích mặt nước biển rộng khoảng 160.000ha, Vân Đồn là một trong những địa phương thu hút nhiều hộ dân, doanh nghiệp nuôi trồng và kinh doanh các loài nhuyễn thể trên địa bàn tỉnh. Theo thống kê của UBND huyện Vân Đồn, hiện có 500 hộ dân và 20 tổ chức với khả năng cung cấp cho thị trường bình quân mỗi ngày từ 8-10 tấn. Tuy nhiên, do thiếu sự thống nhất về giá và sự kiểm soát của các cơ quan chức năng, nên đã nảy sinh hiện tượng ép giá, phá giá.
Ngư dân Vân Đồn giới thiệu hàu Thái Bình Dương.
Ảnh: Hữu Việt
Cùng một loại hải sản là tu hài hay hàu biển nhưng giá cả của mỗi hộ dân, doanh nghiệp đưa ra lại có sự chênh lệch nhau khá lớn. Bà Trần Thị Đào, thôn Ngọc Nam, xã Ngọc Vừng một trong những hộ có nhiều ha nuôi trồng nhuyễn thể trên địa bàn huyện Vân Đồn cho biết, nuôi tu hài rất tốn kém, một lồng nuôi phải đi kèm một bè tảo nuôi cấy để lấy thức ăn cho chúng, giá con giống thì mỗi ngày một tăng. Trong khi đó, vừa chốt giá xong với khách 130.000đ/kg thì chủ nuôi khác lại vẫy chào với giá chỉ 110.000đ/kg. Ông Đỗ Hữu Tờ, Giám đốc Công ty TNHH Đỗ Tờ cũng khẳng định, vùng nuôi trồng của Công ty ông được đầu tư quy hoạch bài bản nên sản phẩm nuôi trồng có giá trị cao hơn các hộ dân là đương nhiên. Thế nhưng từ 200-250.000đ/kg tu hài thì nay dần rớt xuống, tu hài loại 1 xuất ra thị trường chỉ còn 170.000đ/kg, loại 2 rơi vào khoảng từ 130.000-150.000đ/kg.
Điều ngạc nhiên là chất lượng tu hài cũng như hàu biển của Vân Đồn luôn được thị trường đánh giá là loại đặc sản cao cấp và giá bán trong các nhà hàng ít nhất 30.000đ/con. Thế nhưng trên thực tế giá bán của các hộ nuôi trồng cho lái buôn lại rất rẻ và rẻ hơn nhiều so với giá bán tại các vùng nuôi trồng khác như: Cô Tô; Trà Cổ (Móng Cái), Cát Bà (Hải Phòng). Thực trạng trên đang đẩy người nuôi nhuyễn thể trên địa bàn huyện Vân Đồn dù đạt sản lượng lớn, giá trên thị trường cao nhưng thu nhập vẫn rất bấp bênh. Sở dĩ có tình trạng trên là do thiếu sự quản lý quy hoạch phát triển vùng và số hộ nuôi. Từ chỗ chỉ trên trăm hộ với diện tích vùng nuôi khoảng 2.000ha, đến nay trên địa bàn huyện số hộ và diện tích đã tăng lên gấp 5 lần. Vô hình trung tự người nuôi đã đặt mình vào thế cạnh tranh nhau càng ngày càng khốc liệt. Điều đó cũng là lý do giải thích vì sao nhiều hộ dân nôn nóng, thấy lợi trước mắt hoặc không có đồng vốn quay vòng nên thu hoạch sớm trước thời vụ và bán với giá rẻ, tự ý giảm giá, trong khi vẫn có thể giữ hoặc đẩy giá lên. Vấn đề này đã gây nên sự xáo trộn về giá đối với mặt hàng nhuyễn thể trên địa bàn huyện Vân Đồn khi xuất ra thị trường tiêu thụ. Lợi dụng tình hình đó, các thương lái thường tung tin giả về giá bán nhuyễn thể. Thậm chí còn dùng cả “chim mồi” săn đón, chào giá, ký hợp đồng khống nhằm làm cho hộ nuôi thật tin rằng giá nhuyễn thể đang mỗi ngày một hạ. Đối với người nuôi, đặc điểm của loài nhuyễn thể không thể nuôi ủ kéo dài chờ giá tăng, vì càng nuôi lâu, trọng lượng và chất lượng không thể bù đắp chi phí nên biết rẻ vẫn phải bán. Hầu hết doanh nghiệp, các hộ nuôi tại huyện Vân Đồn khi được tiếp xúc đều khẳng định rằng, chính họ đang tự trói chân tay họ. Và để cải thiện tình hình cần phải có một tổ chức đứng ra vận động các hộ cam kết không bán phá giá lẫn nhau để bảo vệ quyền lợi lẫn nhau. Ông Đỗ Hữu Tờ, Giám đốc Công ty TNHH Đỗ Tờ cho biết thêm: Thực tế hiện nay cho thấy, nếu thành lập được hiệp hội nuôi nhuyễn thể và thu hút được nhiều hộ dân, doanh nghiệp trên địa bàn huyện Vân Đồn tham gia vào thì sẽ có lợi rất nhiều trong việc cung ứng và bao tiêu sản phẩm này ra bên ngoài thị trường. Khi đã thống nhất, đưa ra được một giá hợp lý, lúc đó, thị trường cạnh tranh là lành mạnh, như nhau. Không có chuyện một cá nhân, tổ chức nào có thể tự bán phá giá, hoặc nâng giá trong khi giá mặt hàng đó đã được niêm yết công khai trên thị trường nội huyện. Và như vậy những người nuôi nhuyễn thể sẽ yên tâm, có động lực hơn để nuôi trồng, không phải bán tống bán tháo vì sợ lo mất giá như hiện nay. Một lãnh đạo huyện Vân Đồn cũng khẳng định, đây là nguyện vọng chính đáng của doanh nghiệp, của các hộ nuôi nhuyễn thể tại huyện Vân Đồn. Do đó, huyện đã cơ bản đồng ý với nhu cầu này của nhiều doanh nghiệp và người dân. Huyện sẽ tạo mọi điều kiện tốt nhất để hội nuôi nhuyễn thể ra đời đảm đương vai trò là nơi trao đổi kinh nghiệm, tuyên truyền, phổ biến kỹ thuật, cung ứng con giống đến thống nhất giá cả thị trường. Thậm chí liên doanh, liên kết với đầu mối bên ngoài để bao tiêu sản phẩm cho bà con...
Việc thành lập một tổ chức có sự liên kết của các doanh nghiệp và hộ nuôi trồng chắc chắn là giải pháp duy nhất để ổn định tình hình và đảm bảo quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế trên địa bàn huyện Vân Đồn, giúp Vân Đồn bám sát lộ trình xây dựng nông thôn mới.
