Phát triển kinh tế vùng biên: Cần một tầm nhìn chiến lược

19/06/2010 06:11

Hoạt động thương mại tại các khu kinh tế cửa khẩu trên địa bàn tỉnh đang đạt tốc độ tăng trưởng khá, tạo nên sự thay đổi căn bản đối với các vùng lân cận. Tuy nhiên, trước nhiều khó khăn thách thức đang đặt ra, các khu kinh tế này vẫn cần sự quan tâm đặt biệt.

Hoạt động thương mại biên giới tại Móng Cái diễn ra ngày càng sôi động. Trong ảnh: Tàu thuyền chờ làm hàng trên sông Ka Long.

Với vai trò được xem là địa bàn động lực, một trong những cửa ngõ giao thông quan trọng của hai hành lang kinh tế và trong chương trình hợp tác “Hai hành lang, một vành đai” giữa Trung Quốc (TQ) và Việt Nam (VN), Quảng Ninh đang tận dụng tốt lợi thế “ven biên giới, ven biển và ven sông”. Kinh tế tăng trưởng khá, cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng. Tỷ trọng ngành dịch vụ thương mại đặc biệt là hoạt động dịch vụ thu ngoại tệ ngày càng chiếm tỉ trọng cao trong cơ cấu GDP của tỉnh.

Theo thống kê của Sở Công Thương, trung bình mỗi năm có hàng nghìn doanh nghiệp trong cả nước tham gia xuất nhập khẩu qua địa bàn Quảng Ninh và có gần 100 doanh nghiệp kinh doanh tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu các mặt hàng cấm xuất khẩu, tạm ngừng xuất khẩu, cấm nhập khẩu... Năm 2009 và 5 tháng đầu năm 2010, các khoản thu từ hoạt động dịch vụ xuất khẩu (hoạt động tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu, kho ngoại quan) đạt khoảng 47 triệu USD tăng 28% so với năm 2008. Trị giá hàng tạm nhập tái xuất đạt 430 triệu USD. Hàng chuyển khẩu đạt 431 triệu USD. Hàng qua kho ngoại quan ước đạt 700 triệu USD. Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, thương mại dịch vụ giai đoạn 2010-2020 của Quảng Ninh sẽ phát triển mạnh hơn so với thương mại hàng hoá. Trong nhóm dịch vụ thương mại thì dịch vụ vận tải, kho ngoại quan tại các khu kinh tế cửa khẩu sẽ tăng mạnh nhất.

Tuy nhiên, nhìn nhận từ thực tế cho thấy, sau gần 20 năm mở cửa biên giới, những bài học kinh nghiệm rút ra trong hoạt động, chỉ đạo cũng đã nhiều nhưng hoạt động biên mậu đến nay vẫn thiếu tính ổn định. Phần đông doanh nghiệp có quy mô nhỏ, hoạt động manh mún, không có chiến lược kinh doanh ổn định, lâu dài. Các doanh nghiệp hay bị động khi nước bạn thay đổi về chính sách thương mại biên giới, đôi khi bị ép cấp, ép giá và chịu nhiều rủi ro thua thiệt. Mặt khác, việc phát triển “Hai hành lang kinh tế Việt - Trung” cũng gây nên thách thức cho thế mạnh về lưu thông hàng vật tư của Quảng Ninh với Trung Quốc, bởi tuyến hành lang kinh tế Nam Ninh - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng sẽ trở thành tuyến đường lớn mang tầm quốc tế về lưu thông vật tư. Theo đó, nhiều mặt hàng sẽ không qua Quảng Ninh nữa. Bên cạnh đó là vướng mắc một số vấn đề trong quá trình giao thương như kiểm dịch các loại hàng nông sản và thanh toán đồng bản tệ hay đồng tiền chuyển đổi... Ngoài ra, một số quy định, thủ tục hành chính, chính sách thuế, lưu thông hàng hóa giữa các bên còn khác biệt, gây ảnh hưởng cho doanh nghiệp hai bên.

Quảng Ninh không phải là tỉnh duy nhất có cửa khẩu với Trung Quốc. Hiện các tỉnh Lạng Sơn, Lào Cai và một số tỉnh khác cũng đang tích cực khai thác các cơ hội phát triển thương mại biên giới trên cơ sở tăng cường các quan hệ hợp tác giữa các địa phương hai bên, thúc đẩy xây dựng các Khu hợp tác kinh tế biên giới với những thế mạnh riêng. Do vậy, Quảng Ninh cần phải có những định hướng phát triển thương mại khu vực biên giới với những thế mạnh riêng của mình trên cơ sở đẩy nhanh tốc độ nâng cấp mạng lưới cơ sở hạ tầng, tìm hình thức hợp tác linh hoạt để tăng quy mô trao đổi thương mại, gồm cả chính ngạch và biên mậu. Đẩy mạnh việc lập quy hoạch, xây dựng các cụm công nghiệp, trung tâm thương mại, dịch vụ dọc tuyến hành lang biên giới nhằm tăng cường tiêu thụ sản phẩm và thu hút đầu tư...

* Đồng chí Nguyễn Trọng Lên, Phó Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế Quảng Ninh: Để tạo điều kiện đẩy mạnh trao đổi hàng hoá xuất, nhập khẩu với nước láng giềng, tăng thu ngân sách địa phương cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống hạ tầng đang còn thấp kém. Trên cơ sở đó, tỉnh từng bước hình thành vành đai thương mại biên giới phát triển với các chính sách ưu đãi về đất đai, thuế, chính sách đầu tư thông thoáng hơn. Bên cạnh đó, Chính phủ cần thực hiện phân cấp thẩm quyền mạnh mẽ hơn cho địa phương trong việc quyết định một số vấn đề về phát triển kinh tế biên mậu; xuất, nhập cảnh, du lịch, đầu tư đối với các khu kinh tế cửa khẩu.

* Đồng chí Nguyễn Mạnh Hà, Chủ tịch UBND TP Móng Cái: Phát triển khu kinh tế cửa khẩu (KKTCK) đồng nghĩa với việc tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa về hành lang pháp lý, đẩy mạnh các hoạt động về xúc tiến thương mại như tổ chức các đoàn giao thương, hội chợ sang thị trường Trung Quốc để tạo cơ hội cho các doanh nghiệp tìm hiểu và tìm kiếm cơ hội hợp tác kinh doanh phù hợp. Có các chính sách khuyến khích phát triển ở các cặp cửa khẩu và chợ biên giới. Đơn giản hoá và hài hoà thủ tục xuất nhập khẩu, hải quan, kiểm dịch nhằm tạo điều kiện cho luồng lưu chuyển hàng hoá, người, phương tiện qua lại giữa hai nước. Mở thêm một số điểm thông quan hàng hóa và nâng cấp hạ tầng phục vụ XNK. Tuy nhiên, hiện vốn ngân sách chỉ đủ để cân đối đầu tư các công trình phúc lợi xã hội đơn thuần. Do đó, cần có giải pháp tạo nguồn thu và tăng cường nguồn lực xã hội để đầu tư cho KKTCK. Đặc biệt đối với Móng Cái cần sớm được quan tâm để lại một phần kinh phí từ nguồn thu của ngành Hải quan; nguồn bổ sung vốn hạ tầng KKTCK và sớm có chủ trương xây dựng Trung tâm hội chợ triển lãm quốc tế.

* Ông Hoàng Văn Tuyến, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Hoàng Tiến (Móng Cái): Trong nhiều năm qua, nhiều chính sách của Chính phủ đã tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp Việt Nam nói chung và doanh nghiệp hoạt động trên địa bàn Móng Cái nói riêng tham gia hợp tác và giao thương với các doanh nghiệp Trung Quốc và các nước trong khu vực. Doanh nghiệp hai nước đã có nhiều thỏa thuận và hoạt động có hiệu quả đem lại nguồn thu đáng kể cho ngân sách Nhà nước. Tuy nhiên, trên thực tế các doanh nghiệp hiện đang gặp nhiều khó khăn đặc biệt đối với việc XNK hàng hóa. Khó khăn về cơ chế thống nhất giữa chính phủ hai nước Việt Nam - Trung Quốc, về thuế quan, về hạ tầng giao thông, hạ tầng bến cảng. Chỉ tính từ đầu năm đến nay, một số trở ngại khiến hàng hóa không lưu thông thường xuyên qua khu vực biên giới đã làm thiệt hại cho doanh nghiệp hàng trăm triệu đồng mỗi ngày, làm tăng chi phí xã hội và giảm nguồn thu ngân sách. Đây là một thực tế và cần có giải pháp cụ thể tháo gỡ và tạo sức bền cho doanh nghiệp.