Phát triển nghề nuôi nhuyễn thể ở Vân Đồn: Khẳng định hướng đi đúng

Trong cơn lốc của biến động giá và lạm phát, nhiều người đã bỏ tiền mua vàng, Đô la và coi đây là kênh đầu tư an toàn nhất thì với người dân các xã đảo Minh Châu, Quan Lạn, Bản Sen, Ngọc Vừng, Thắng Lợi (Vân Đồn) lại có suy nghĩ khác. Có được chỉ vàng tích trữ, đồng Đô la nào của người nhà ở nước ngoài gửi về cho họ đều đem bán hết để đầu tư nuôi ốc, tu hài... Theo họ đây mới là kênh đầu tư hiệu quả và an toàn nhất.

Vốn được thiên nhiên ưu đãi cho diện tích bãi triều lớn, nằm trong 600 hòn đảo lớn nhỏ, các vũng vịnh kín gió, nước rất sạch là những điều kiện vô cùng thuận lợi cho Vân Đồn phát triển nghề nuôi trồng thuỷ sản. Phát triển nghề gì, nuôi con gì vừa đảm bảo phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn, vừa không tác động đến môi trường sinh thái phù hợp với định hướng phát triển của một khu du lịch nghỉ dưỡng mang tầm cỡ quốc tế trong tương lai đã được chính quyền huyện xác định rõ. Bắt đầu từ năm 2005, huyện Vân Đồn bắt tay vào xây dựng chương trình phát triển kinh tế, tập trung vào nuôi nhuyễn thể để vừa khai thác được thế mạnh, vừa giữ được môi trường trong, sạch, đẹp. Đối tượng được lựa chọn nuôi là ngọc trai, tu hài, ốc, hàu, ngao... Xác định việc nuôi trai cấy ngọc chỉ phù hợp với mô hình sản xuất của các doanh nghiệp nên huyện đã cấp diện tích mặt nước cho 5 công ty, xí nghiệp tiến hành nuôi, trong đó có 2 công ty 100% vốn đầu tư của nước ngoài, đó là: Công ty ngọc trai Phương Đông có diện tích thả nuôi là 75,4 ha và Công ty Taiheiyo shinju Việt Nam có diện tích thả nuôi 45 ha. Nhiều năm qua 2 công ty này làm ăn rất hiệu quả, tạo việc làm ổn định cho trên 800 lao động trong và ngoài địa phương. Tính đến nay số lượng trai nguyên liệu tham gia cấy ngọc và nuôi lấy ngọc mỗi năm trên địa bàn huyện khoảng 5 triệu con, sản lượng ngọc trai thành phẩm thu được từ 500 - 800kg. Mặc dù mới chỉ là xuất thô về Nhật Bản để gia công, tinh chế làm ra các sản phẩm thời trang có uy tín và chất lượng nhưng cũng mang lại nguồn thu lớn cho các doanh nghiệp, đóng góp một phần ngân sách địa phương. Một số doanh nghiệp bước đầu sản xuất, chế tác tại chỗ để có sản phẩm bán ra thị trường trong nước được người tiêu dùng ưa chuộng, đánh giá cao như sản phẩm ngọc trai của Công ty Taiheiyo shinju Việt Nam đạt giải Sao Vàng Đất Việt năm 2007.
Từ năm 2004 sau khi Hợp phần SuMa (Đan Mạch) hỗ trợ làm quy hoạch, thực hiện thành công mô hình điểm nuôi tu hài các năm sau phong trào nuôi tu hài trên địa bàn huyện đã phát triển mạnh mẽ, nhất là ở các xã đảo. Đặc biệt 2 năm gần đây nuôi tu hài đang tạo ra làn sóng đầu tư, có sức hút mạnh mẽ nhiều hộ gia đình, đơn vị, doanh nghiệp tham gia. Một cán bộ Phòng NN&PTNT huyện cho biết: Không chỉ có người dân, doanh nghiệp xin mặt nước để nuôi tu hài mà ngay các cán bộ huyện, xã, công an, quân đội, các tổ chức đoàn thể cũng xin cấp mặt nước để nuôi. Tính đến nay toàn huyện đã có trên 500 hộ dân và nhiều doanh nghiệp tham gia nuôi, ước tính sản lượng năm 2008 đạt 500 tấn tu hài thương phẩm. Với giá bán từ 170.000 - 200.000 đồng/kg, sau khi trừ tiền mua ô lồng, con giống, công chăm sóc một kg tu hài cho thu lãi từ 40.000 - 50.000 đồng. Lợi nhuận lớn, không ảnh hưởng đến môi trường, lại được thị trường rất ưa chuộng nên tu hài đang là đối tượng nuôi được ưu ái nhất hiện nay ở huyện.

Được thiên nhiên ưu đãi là vùng nước mở có nhiều đảo nhỏ, bãi triều có ghềnh đá là nơi nhiều loài ốc tự nhiên sinh sống, nhìn thấy thế mạnh này các hộ dân xã đảo đã được huyện giao quyền sử dụng diện tích mặt nước bãi triều để nuôi ốc đá và ốc màu. Sau 3- 5 tháng thả nuôi đã có sản phẩm thu hoạch, không mất tiền đầu tư mua thức ăn nên nuôi ốc cũng đang được người dân các xã đảo rất quan tâm. Chỉ tính riêng xã Ngọc Vừng đã có 90 hộ nuôi trên diện tích 90 ha, sản lượng năm 2007 đạt 200 tấn ốc thương phẩm, giá bán ốc màu từ 40.000 - 60.000 đồng/kg; ốc đá từ 15.000 - 25.000 đồng/kg. Ngoài ốc đá, ốc màu thì ốc nhảy da vàng đang là đối tượng nuôi mới có giá trị kinh tế cao, được nhiều hộ dân thả nuôi. Ông Phạm Văn Bang, xã Bản Sen là hộ nuôi ốc nhảy có quy mô lớn cho biết: Năm 2005 tôi tham gia nuôi ốc nhảy với diện tích 5.000m2, thu lãi 40 triệu đồng. Những năm sau do đã có kinh nghiệm nên thả nuôi đạt sản lượng cao hơn, riêng năm 2007 thu lãi gần 100 triệu đồng. Năm nay tôi tiếp tục đầu tư mở rộng diện tích nuôi nhiều hơn, hiện tôi đang tổ chức thu gom con giống tự nhiên tại vùng nuôi để thả. Ngoài các đối tượng nuôi trên thì nuôi hàu, ngao hiện cũng đang thu hút sự quan tâm của người dân, tất cả các mô hình nuôi thử nghiệm đều rất thành công và đang được nhân rộng.

Phát triển nuôi nhuyễn thể đang được người dân hưởng ứng rất nhiệt tình nhưng tìm nguồn cung cấp con giống để đáp ứng nhu cầu nuôi lại đang là vấn đề khó đối với chính quyền địa phương. Đối với giống trai ngọc mặc dù trong nước đã sản xuất được nhưng do giá thành cao nên các doanh nghiệp chủ yếu nhập trai cám có kích thước từ 0,2-0,5cm từ Trung Quốc về ương nuôi thành trai nguyên liệu cỡ 5-7cm phục vụ cho việc cấy ngọc. Tuy nhiên, nguồn cung này lại không được ổn định và chất lượng chưa đảm bảo. Đối với tu hài do số lượng hộ tham gia nuôi rất đông nên việc sản xuất con giống không thể đáp ứng được. Trên địa bàn huyện đã có 2 doanh nghiệp tham gia sản xuất con giống và 1 doanh nghiệp nhập giống từ Trung Quốc về nhưng vẫn không đáp ứng đủ nhu cầu của người nuôi.

Vừa lo thiếu con giống người nuôi tu hài vừa lo về đầu ra cho sản phẩm. Mặc dù thị trường hiện nay vẫn đang tiêu thụ mạnh tu hài nhưng với đà phát triển nhanh như hiện tại thì rất dễ xảy ra cuộc khủng hoảng thừa sản phẩm sau vài năm nữa. Chỉ riêng năm 2008 này với 800 tấn tu hài thương phẩm dự kiến sẽ cho thu hoạch vào cuối năm thì việc tiêu thụ ở đâu, giá cả thế nào đang làm người dân rất băn khoăn? Nuôi ốc cũng đang phát triển nhưng nguồn giống chủ yếu là thu gom của người dân đi bắt ốc tự nhiên về sau khi sàng lọc những con thương phẩm, con bé đem thả nuôi. Thế nhưng nếu diện tích nuôi ngày càng được mở rộng thì nguồn con giống tự nhiên chắc chắn sẽ không thể đáp ứng được. Trước đây người dân Vân Đồn đã tham gia thả nuôi ốc hương - một đối tượng nuôi có giá trị kinh tế cao nhưng vì khó khăn về con giống và khâu chăm sóc nên đến nay người dân không còn hào hứng nuôi đối tượng này nữa. Vừa qua huyện đã cấp diện tích mặt nước cho một số doanh nghiệp nuôi hầu, đây cũng là đối tượng nuôi có hiệu quả kinh tế cao, không mất chi phí đầu tư thức ăn nhưng doanh nghiệp cũng mới chỉ sản xuất được con giống đủ phục vụ cho diện tích nuôi của mình. Rất nhiều hộ dân ở các xã đảo muốn tham gia nuôi nhưng không có cơ hội vì không mua được con giống. 

Đồng chí Nguyễn Danh Ngọc, Bí thư Huyện uỷ Vân Đồn cho biết: Đến nay có thể khẳng định chủ trương phát triển nuôi nhuyễn thể trên địa bàn huyện Vân Đồn là hoàn toàn đúng đắn và chắc chắn sẽ là hướng đi tiếp theo của huyện trong phát triển kinh tế. Tuy nhiên, con giống và thị trường tiêu thụ đang là điều mà huyện băn khoăn nhất hiện nay. Huyện đang rất tích cực xúc tiến việc tìm kiếm thị trường, xây dựng thương hiệu và khuyến khích các doanh nghiệp tham gia đầu tư sản xuất con giống cung ứng cho người nuôi. Tuy nhiên, chỉ sự cố gắng nỗ lực của huyện có lẽ chưa đủ, chúng tôi rất mong có sự vào cuộc của các cơ quan chuyên môn trong nghiên cứu sản xuất giống nhuyễn thể phù hợp với điều kiện sinh thái, trình độ nuôi của người dân địa phương và giúp huyện tìm kiếm mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.