Như con ngựa bất kham khó trị, giá thuốc cứ liên tục gia tăng. Từ đầu năm đến nay đã có đến ba đợt tăng giá thuốc. Vì sao Bộ Y tế không quản lý được giá thuốc? Gặp gỡ đầu tuần đã mời chuyên gia cao cấp dược GS Lê Văn Truyền - nguyên thứ trưởng Bộ Y tế - trả lời vấn đề này.
* Thưa giáo sư, ông nghĩ sao khi nhiều người cho rằng thời gian qua việc thanh tra, kiểm tra (TTKT) về giá thuốc chỉ là hình thức?
- Có một thực tế là hiện nay trên toàn quốc có khoảng 800 công ty kinh doanh thuốc trong nước, 175 nhà máy sản xuất (SX) dược phẩm, 35.000 nhà thuốc và trên 300 công ty nước ngoài nhập khẩu thuốc vào VN. Trong khi đó, lực lượng thanh tra của ngành y tế còn mỏng và nhiệm vụ không chỉ thanh tra dược mà còn phải tiến hành thanh tra rất nhiều lĩnh vực khác. Vì vậy, hoạt động TTKT khó bao quát hết hoạt động của các doanh nghiệp.
Mặt khác, do hệ thống qui chế quản lý dược chưa hoàn thiện, rất khó thực hiện các chế tài xử lý và xử phạt sau thanh tra. Để công tác TTKT phát huy được hiệu quả thật sự, cần phải có hệ thống qui phạm pháp luật về dược rõ ràng, chính xác, cụ thể và minh bạch.
Hiện nay, Bộ Y tế tiến hành TTKT giá thuốc trong khi chưa có văn bản qui định về quản lý giá thuốc thì cũng giống như khi ra trận mà chưa có đủ vũ khí, nên tác dụng của TTKT khó có thể phát huy.
 |
| GS Lê Văn Truyền - Ảnh: L.TH.H |
* Bộ Y tế cho rằng do giá cả lạm phát, các mặt hàng khác đều tăng thì giá thuốc cũng phải tăng. Ông nghĩ sao về điều này?
- Đã là hàng hóa thì giá cả của thuốc cũng phải tuân thủ đúng qui luật giá trị. Song, xã hội không chấp nhận việc tăng giá thuốc do độc quyền và liên kết độc quyền.
Thực tế, hiện tượng độc quyền và liên kết độc quyền chỉ có thể xảy ra đối với các biệt dược đang được bảo hộ sở hữu trí tuệ theo luật lệ quốc tế (hiệp định TRIP) và luật sở hữu trí tuệ của các quốc gia. Đối với các thuốc generic SX trong nước, qui luật cạnh tranh sẽ thực hiện chức năng kiểm soát giá tốt hơn hoạt động TTKT của cơ quan quản lý nhà nước về giá.
Tốt nhất là cơ quan chức năng nên tập trung quản lý tốt giá của vài nghìn biệt dược độc quyền do các công ty đa quốc gia bán vào thị trường nước ta mà người dân mắc các bệnh hiểm nghèo không được quyền chọn lựa. Người bệnh phải phụ thuộc hoàn toàn vào giá cả độc quyền của nhà SX và khi có sự liên minh giữa người SX hoặc người bán thuốc với người kê đơn thì đó là tai họa cho người bệnh, nhất là những người bệnh nghèo không may mắc phải bệnh hiểm nghèo.
* Thưa ông, nhiều năm qua dư luận râm ran rằng nguyên nhân “chìm” của giá thuốc tăng là những chi phí ngầm cho cán bộ có quyền duyệt cấp “quota”, duyệt cấp số đăng ký thuốc?
- Về vấn đề gọi là duyệt “quota”, trước đây Cục Quản lý dược được giao trách nhiệm duyệt đơn hàng nhập khẩu thuốc. Từ năm 2000, duyệt đơn hàng nhập khẩu chỉ tiến hành với các thuốc chưa có số đăng ký. Dù sao chăng nữa, trong một số hoàn cảnh, “phê duyệt” cũng được coi là một biểu hiện của cơ chế xin - cho. Và cũng như ở nhiều lĩnh vực khác, kinh nghiệm cho thấy cơ chế xin - cho luôn là mảnh đất màu mỡ cho việc nảy sinh các hiện tượng tiêu cực, đặc biệt khi các qui trình thủ tục không được qui định rõ ràng và không công khai, minh bạch.
* Thưa ông, có thể kiểm soát giá thuốc thông qua việc quản lý chi phí bán hàng, trong đó có hoa hồng cho các bác sĩ kê toa?
- Chi phí bán hàng và thông tin, quảng cáo thuốc thường cao hơn các hàng hóa thông thường khác vì thuốc là một hàng hóa đặc biệt chứa hàm lượng tri thức và hàm lượng khoa học, công nghệ cao. Tuy nhiên, ngành y tế các nước vẫn có các chế tài, qui định đạo đức trong thông tin, quảng cáo thuốc cùng với các qui định về y đức không cho phép các thầy thuốc kê đơn dưới tác động của lợi ích vật chất từ các công ty SX thuốc.
Thực tế ở nước ta không ít thầy thuốc kê đơn và chỉ định dùng thuốc dưới ảnh hưởng của lợi ích vật chất từ các công ty dược, đặc biệt là các “đại gia dược phẩm” nước ngoài thông qua nhiều hình thức. Và rõ ràng các yếu tố này đã góp phần làm tăng chi phí bán hàng của các công ty, tăng giá thuốc...
* Ông nghĩ sao khi Luật dược đã cho doanh nghiệp tự định giá, kê khai giá mà họ vẫn phải xin phép mỗi khi tăng giá?
- Doanh nghiệp tự định giá và kê khai giá là đúng pháp luật. Còn vì sao họ phải xin phép mỗi khi muốn tăng giá, xin để cơ quan quản lý giải thích. Thực tế cũng cho thấy các doanh nghiệp hiện nay đang “lách” để tránh xin phép bằng cách kê khai giá “ảo” cao hơn giá thực tế và bán dưới giá kê khai. Hiện tượng này vừa được các đoàn TTKT giá thuốc phát hiện cuối tháng 3-2007.
Theo tôi, một chính sách hoặc qui định chỉ được coi là khả thi khi tạo được sự hưởng ứng, tự giác tuân thủ thực hiện và không tìm cách đối phó từ phía các doanh nghiệp. Hiện Luật dược đã qui định các nội dung về “quản lý nhà nước về giá thuốc”. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các bộ, ngành liên quan xây dựng và ban hành các văn bản qui phạm pháp luật liên quan đến kiểm soát và quản lý giá thuốc.
| * Theo ông, cái gốc của vấn đề quản lý giá thuốc là gì? - Theo tôi, cái gốc của vấn đề quản lý giá thuốc là quản lý giá bán hợp lý đối với thuốc SX trong nước hoặc nhập khẩu, đặc biệt là phải qui định thặng số hợp lý qua các khâu lưu thông thuốc (bán buôn và bán lẻ). Công tác quản lý giá thuốc phải kiểm soát và ngăn chặn được hiện tượng đẩy giá thuốc bất hợp lý qua mỗi khâu của quá trình kinh doanh. Khi qui định được thặng số sẽ giảm được mua bán lòng vòng. Cho đến nay, các bộ, ngành liên quan chưa qui định được mức thặng số qua các khâu của quá trình SX hoặc nhập khẩu, bán buôn, bán lẻ thì có thể nói chúng ta chưa tiếp cận được “cái gốc” của vấn đề quản lý giá thuốc. Đối với các thuốc không kê toa và thuốc có nhiều sản phẩm cạnh tranh, không nhất thiết phải quản lý giá thành SX mà chỉ cần quản lý bằng thặng số. Đối với biệt dược, đặc biệt thuốc độc quyền, cần tập trung quản lý giá SX hoặc nhập khẩu cùng với quản lý thặng số. |
