Năm 2005 bằng nhiều biện pháp phối hợp quản lý, Chi cục BVTV tỉnh đã quản lý khá tốt tình hình lưu thông buôn bán thuốc BVTV trên địa bàn. Toàn tỉnh không có đơn vị, cá nhân tham gia gia công, sản xuất, sang chai, đóng gói các loại thuốc BVTV. Tình trạng buôn bán thuốc cấm, thuốc quá hạn sử dụng đã giảm tới 80% so với năm 2004. Tuy nhiên, thời gian gần đây, việc buôn bán, lưu thông thuốc BVTV trên thị trường lại diễn biến phức tạp, tác động xấu đến sản xuất nông nghiệp và sức khoẻ con người. Song điều đáng nói là trước tình hình này, các đơn vị chức năng lại giải quyết thiếu cương quyết, dứt điểm...
Hiện trên toàn tỉnh có 266 điểm buôn bán thuốc BVTV, song chỉ có 133 điểm người kinh doanh đã được tập huấn chuyên môn do Chi cục BVTV tỉnh tổ chức; số điểm được cấp chứng chỉ hành nghề còn nhỏ hơn, 119 điểm, chiếm 45%. Cụ thể như huyện lúa Đông Triều các điểm bán thuốc BVTV theo con số mới thống kê tháng 7 vừa qua của Trạm BVTV Đông Triều là trên 70 điểm, chưa kể các điểm bán nhỏ lẻ; song đến nay mới chỉ có 17 điểm được tập huấn chuyên môn và cấp chứng chỉ hành nghề, chiếm 17%, đạt thấp nhất tỉnh. Ngoài Đông Triều, các huyện khác như Đầm Hà, Hải Hà, Tiên Yên, số điểm buôn bán thuốc BVTV có chứng chỉ hành nghề chưa đạt nổi 30%. Thậm chí một số địa phương như Bình Liêu, Vân Đồn, Cô Tô, đến thời điểm nàyvẫn chưa có điểm bán buôn, bán lẻ thuốc BVTV nào được tập huấn chuyên môn. Theo Chi cục BVTV tỉnh thì nguyên nhân khiến số hộ buôn bán thuốc BVTV được cấp chứng chỉ hành nghề đạt thấp bởi các hộ này, do nhiều lý do, không chịu tham gia các lớp tập huấn. Khi cán bộ chuyên môn đến kiểm tra, đôn đốc thì một số hộ đóng cửa hàng hoặc giấu tủ thuốc trong nhà... Tuy nhiên, theo chúng tôi nhận thấy, còn có nguyên nhân khác nữa, đó là sự vào cuộc, phối kết hợp giữa các cơ quan chức năng chưa chặt chẽ, khi phát hiện những trường hợp chưa đủ điều kiện kinh doanh lại giải quyết một cách thiếu cương quyết, không triệt để, thậm chí còn có biểu hiện buông lỏng, nương tay...
Thực tế cho thấy, vụ mùa năm 2006, trên các cánh đồng lúa Đông Triều xuất hiện nhiều loại sâu bệnh hại lúa khiến người dân ''cuống cà kê'', đi mua các loại thuốc trừ sâu về phun. Song sâu bệnh chết đâu chẳng thấy, chỉ thấy cây lúa chết hoặc trắng bông không hạt (!). Lúc này các cấp chính quyền xã, huyện mới tổ chức lực lượng đi kiểm tra thuốc BVTV trên địa bàn. Kết quả phát hiện hầu hết các điểm bán thuốc BVTV đều lấy thuốc trôi nổi từ rất nhiều nguồn ngoài luồng... Trong đó nguồn chính thống là thuốc của Chi cục BVTV tỉnh (được phân phối qua Trạm BVTV huyện) chỉ chiếm dưới 30%. Ngoài ra, tại các cửa hàng bày bán rất nhiều loại thuốc mới với nhiều hoạt tính lạ lẫm. Điều đáng nói là do chủ các điểm bán thuốc BVTV này không có chuyên môn, không có những hiểu biết tối thiểu về thuốc như theo quy định nên không biết phân loại, hướng dẫn cách sử dụng cho bà con nông dân. Khi sâu bệnh trên đồng ruộng có hiện tượng kháng thuốc, người bán thuốc cũng không tư vấn cho bà con thay thế các loại thuốc cùng dạng khác. Từ đó người dân dùng thuốc không đúng nên lợi bất cập hại! Vụ mùa 2006, Đông Triều đã mất trắng 700 héc ta lúa, thiệt hại nặng nhất kể từ trước đến nay. Tưởng là qua vụ này, Đông Triều sẽ nghiêm túc rút kinh nghiệm, kiểm tra và xử lý thật nghiêm các điểm buôn bán thuốc BVTV không đủ điều kiện. Tuy nhiên, thực tế không như vậy. Mặc dù từ Phòng Kinh tế, Nông nghiệp, Thanh tra huyện, Đội Quản lý thị trường, Trạm BVTV và các xã liên tục tổ chức nhiều đợt kiểm tra các điểm bán thuốc BVTV, mới đây nhất là đã tổ chức một đợt kiểm tra liên ngành 10 ngày (từ 12 - 22/8) trên toàn bộ địa bàn các xã. Và qua kiểm tra đã phát hiện ra rất nhiều trường hợp vi phạm. Tuy nhiên, xem ra biện pháp xử lý đối với các điểm này vẫn chỉ là đôn đốc, nhắc nhở hoặc xử phạt hành chính nhẹ nhàng. Anh Lâm Tiến Ngọc, Chủ tịch xã Bình Dương, nói: Xã muốn làm mạnh tay, hộ nào không đủ điều kiện là đóng cửa ngay, song huyện thì chỉ đạo làm từ từ, chủ yếu thuyết phục, vận động là chính...(?). Có lẽ do làm ''nhẹ tay'' quá nên các hộ bán thuốc không thấy sợ, coi chuyện ''không đủ điều kiện kinh doanh'' như đùa nên cứ vi phạm, cứ phạt hành chính xong lại tiếp tục tái phạm hết lần này đến lần khác. Thậm chí nhiều điểm việc nộp phạt còn cố tình dây dưa mặc dù số tiền phạt chỉ từ 50 - 200 ngàn đồng. Theo Chi cục BVTV tỉnh thì từ đầu năm đến nay, số tiền phạt hành chính từ các điểm vi phạm quy định lưu thông, buôn bán thuốc BVTV trên địa bàn tỉnh cũng chỉ chưa tới 5 triệu đồng. Trong đó huyện Đông Triều, huyện có nhiều điểm buôn bán thuốc BVTV nhất tỉnh, chỉ chiếm phần rất nhỏ. Điều đáng nói thêm là ngay cả việc bắt buộc các điểm bán thuốc phải tham gia tập huấn chuyên môn các xã vẫn còn thờ ơ. Bởi vậy suốt từ năm 2003 đến nay, Đông Triều vẫn chưa có thêm điểm bán thuốc BVTV nào được cấp chứng chỉ hành nghề. Anh Đặng Văn Diệp, Trạm trưởng Trạm BVTV huyện, bức xúc: Thậm chí chúng tôi nhiều lần gửi văn bản đến từng xã yêu cầu địa phương đốc thúc các hộ buôn bán thuốc BVTV tham gia khoá tập huấn chuyên môn, song đến đầu tháng 8 này mới có 12 đơn đăng ký, trong đó có 6 đơn của cùng một tập thể HTX nông nghiệp Bình Khê... Rõ ràng tình trạng buôn bán thuốc BVTV trôi nổi, thiếu điều kiện hành nghề ở Đông Triều đang diễn ra, tại sao các ngành chức năng nơi đây lại không chủ động xử lý giải quyết dứt điểm? Cũng theo anh Diệp cho biết thì về việc này mỗi ngành đều có cái khó. Riêng Trạm BVTV huyện hiện đang rất thiếu người, không thể điều động thêm nhân lực kiêm nhiệm công tác thanh tra. Thêm nữa một số cán bộ địa phương chưa thực sự làm hết trách nhiệm. Có thể lấy một ví dụ nhỏ, theo quy định của pháp luật, Chủ tịch UBND xã có thể phạt tiền các hộ kinh doanh thuốc BVTV sai quy định đến 500 ngàn đồng, song trong thực tế chưa có một ông Chủ tịch xã nào thực hiện cái ''quyền'' ấy cả! Bởi vì nhiều lý do, trong đó có lý do nể nang, ngại va chạm... Vô hình chung địa phương đã phó mặc công việc này cho ngànhBVTV. Đó là những lý do mà Trạm trưởng Trạm BVTV huyện Đông Triều đã nói với chúng tôi. Ngoài ra, theo chúng tôi, còn có một lý do khác nữa; đó là hiện Trạm BVTV huyện đang cung ứng thuốc cho hầu hết các điểm bán trên địa bàn (kể cả các điểm chưa có chứng chỉ chuyên môn). Phải chăng vì thế, việc kiểm tra, đốc thúc nếu làm thẳng tay (cụ thể là đóng cửa các điểm bán thuốc thiếu điều kiện) thì sẽ ảnh hưởng đến thị trường tiêu thụ, cũng có nghĩa ảnh hưởng đến thu nhập của một số nhân viên trong Trạm?
Một địa phương khác cũng đang diễn ra tình trạng buôn bán, lưu thông thuốc BVTV phức tạp, khó kiểm soát, đó là thị xã Móng Cái. Thời gian gần đây tình trạng thuốc nhập lậu từ Trung Quốc theo đường tiểu ngạch, trong đó có nhiều loại thuốc không rõ nguồn gốc như thuốc Monitor, thuốc diệt chuột dạng ống tiêm, dạng bột, thuốc trừ sâu 558, thuốc diệt cỏ v.v... đang bày bán công khai trên các chợ và nhiều đại lý thuốc BVTV... Các cơ quan chức năng thị xã biết điều này và báo cáo lên Chi cục BVTV tỉnh, song cũng vẫn do cái khó thiếu người, nên việc kiểm soát, ngăn chặn không được hiệu quả. Tuy nhiên theo nhiều người nhận định thì tình trạng mua bán thuốc không đảm bảo chất lượng đang hoạt động ngày càng gia tăng có phần nguyên nhân bởi sự phối kết hợp giữa các đơn vị chức năng thiếu thống nhất, cách giải quyết thiếu sức nặng. Được biết, để khắc phục tình trạng này, sắp tới Chi cục sẽ thực hiện nhiều biện pháp tăng cường kiểm tra, kiểm soát tại các điểm nhập khẩu, nếu phát hiện sẽ tịch thu và tiêu huỷ ngay...
Chất lượng thuốc BVTV quyết định trực tiếp đến năng suất, sản lượng trên đồng ruộng, quyết định thu nhập, đời sống của người nông dân, có tác động không nhỏ đến sức khoẻ người tiêu dùng. Chỉ cần sử dụng thuốc không đúng sẽ gây hậu quả mất mùa hoặc người sử dụng bị ngộ độc thực phẩm. Vì vậy cần thiết phải tăng cường quản lýviệc buôn bán, lưu thông thuốc BVTV trên thị trường. Công tác này không phải khó làm nếu các cơ quan chức năng có sự phối kết hợp ăn ý, và chủ động giải quyết triệt để. Thực tế đã có nhiều địa phương làm tốt công tác này, tiêu biểu như xã Tiền An (Yên Hưng). Trước đây Tiền An có khá nhiều điểm buôn bán thuốc BVTV không có giấy phép. Song từ sau khi huyện quy hoạch Tiền An thành vùng chuyên canh rau thì chính quyền ở đây đã cương quyết đóng cửa những điểm không phép. Đến nay Tiền An chỉ còn lại 2 điểm có đủ điều kiện hành nghề đang hoạt động. Đáng tiếc là hiện trên toàn tỉnh khôngnhiều địa phương làm được như Tiền An...
