Từ định hướng phát triển hạ tầng chiến lược, Quảng Ninh đang từng bước hoạch định lại không gian, cùng phương thức phát triển theo hướng đồng bộ, hiện đại và bền vững hơn. Trong đó, việc quy hoạch các tuyến đường sắt kết nối liên vùng gắn với hệ thống cảng biển trên địa bàn tỉnh không chỉ mở rộng dư địa phát triển, mà còn tạo nền tảng để Quảng Ninh chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn mới.
Mở "hành lang" phát triển mới
Theo nội dung quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1769-QĐ/TTg (ngày 19/10/2021) và được điều chỉnh tại Quyết định số 2404/QĐ-TTg (ngày 29/10/2025), Quảng Ninh có 3 tuyến đường sắt quốc gia, gồm: Tuyến đường sắt Kép - Hạ Long; tuyến đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái; tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh. Các tuyến đường sắt này được định hướng phát triển, kết nối với các trung tâm kinh tế lớn, cửa khẩu quốc tế và hệ thống cảng biển trên địa bàn. Đây được xác định là một trong những trục hạ tầng quan trọng, góp phần hoàn thiện mạng lưới giao thông đa phương thức.
Các tuyến đường sắt không chỉ phục vụ vận tải hành khách, mà còn đóng vai trò then chốt trong vận chuyển hàng hóa khối lượng lớn, nhất là hàng container và hàng xuất, nhập khẩu. Khi được triển khai, hệ thống này giúp giảm áp lực cho đường bộ, nâng cao hiệu quả vận hành của toàn bộ chuỗi logistics. Ông Đỗ Xuân Điệp, Giám đốc Sở Xây dựng, cho biết: Việc phát triển các tuyến đường sắt sẽ tạo ra bước đột phá trong kết nối liên vùng, giúp Quảng Ninh phát huy tối đa lợi thế về vị trí địa lý và hệ thống hạ tầng hiện có.
Không chỉ dừng lại ở vai trò kết nối, các tuyến đường sắt còn góp phần tái cấu trúc không gian phát triển, mở ra những khu vực mới có tiềm năng thu hút đầu tư, hình thành các khu đô thị, công nghiệp, dịch vụ dọc theo hành lang tuyến. Ông Nguyễn Văn Nhân, Tổng Giám đốc Công ty CP Đô thị Amata Hạ Long, nhận định: Đường sắt sẽ giúp giảm đáng kể chi phí vận chuyển, đặc biệt với hàng hóa xuất, nhập khẩu. Đây là yếu tố quan trọng để các doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường.
Hiện Cục Đường sắt Việt Nam đang triển khai lập quy hoạch chi tiết tuyến và ga đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái. Sơ bộ phương án quy hoạch tuyến đi song song với tuyến cao tốc Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái. Dự kiến có 13 vị trí ga kết nối thuận lợi với đường bộ cao tốc, cảng biển và cửa khẩu trên địa bàn tỉnh. Trong đó, định hướng ga Hạ Long Xanh (phường Tuần Châu) là điểm tích hợp kết nối cả 3 tuyến theo quy hoạch; địa bàn đặc khu Vân Đồn có 2 ga đường sắt và tại địa bàn phường Yên Tử có 1 ga đường sắt kết nối đến khu vực di sản. Ngoài ra, tuyến nhánh của dự án đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái được kết nối với khu vực cảng Con Ong - Hòn Nét (phường Cửa Ông) và khu công nghiệp Hải Hà.
Để dự án tuyến đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái nhanh chóng được triển khai, UBND tỉnh đề xuất Bộ Xây dựng được sử dụng ngân sách tỉnh phối hợp với ngân sách Trung ương tham gia công tác chuẩn bị đầu tư, thực hiện giải phóng mặt bằng toàn tuyến đường sắt và tuyến nhánh kết nối đến cảng biển Con Ong - Hòn Nét; đầu tư xây dựng đoạn Hải Phòng - Hạ Long và tuyến nhánh kết nối cảng Con Ong - Hòn Nét trong giai đoạn 2026-2030.
Theo lãnh đạo UBND tỉnh, hiện Bộ Xây dựng đang triển khai lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án, đồng thời với nghiên cứu quy hoạch chi tiết để báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định. Dự kiến hoàn thành công tác lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi trong năm 2026. Tại thông báo số 163/TB-VPCP (ngày 1/4/2026) của Văn phòng Chính phủ nêu: Chính phủ yêu cầu UBND tỉnh Quảng Ninh và UBND TP Hải Phòng khẩn trương hoàn thiện thủ tục theo hướng dẫn của Bộ Xây dựng, tiến tới giao UBND tỉnh Quảng Ninh làm cơ quan chủ quản thực hiện dự án tuyến đường sắt Móng Cái - Quảng Ninh - Hải Phòng theo đúng quy định pháp luật.
Song hành với dự án tuyến đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái, UBND tỉnh cũng đã đồng ý cho Công ty CP Đầu tư và Phát triển đường sắt cao tốc Vinspeed nghiên cứu, triển khai đầu tư dự án tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh. Quy mô dự án gồm xây dựng tuyến đường đôi khổ 1.435mm, điện khí hóa, dài 120,4km, tốc độ thiết kế 350km/h, bố trí 4 ga chính và 1 ga tiềm năng tại Hải Phòng.
Theo tính toán của TEDI - đơn vị tư vấn lập báo cáo tiền khả thi, tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 133.551 tỷ đồng (hơn 5 tỷ USD). Trong đó, 20.033 tỷ đồng là vốn góp của nhà đầu tư; 113.518 tỷ đồng là vốn huy động. Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh được nhìn dưới góc độ của 30-50 năm tới, nên sẽ được tính toán đầu tư đồng bộ ngay từ đầu, để tránh lãng phí cơ hội và mất rất nhiều chi phí nâng cấp sau này.
Với quy mô lớn, công nghệ hiện đại và tầm nhìn dài hạn, tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh được kỳ vọng trở thành một trong những biểu tượng mới của hạ tầng giao thông Việt Nam trong thập kỷ tới, góp phần đưa Quảng Ninh tiến nhanh hơn trên hành trình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương - một trong những địa phương phát triển toàn diện, hiện đại và gắn kết chặt chẽ với trung tâm vùng Thủ đô.
Theo Kế hoạch số 115/KH-UBND (ngày 18/3/2026) của UBND tỉnh, lễ khởi công tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh sẽ diễn ra vào ngày 12/4/2026 tại vị trí xây dựng nhà ga Hạ Long Xanh (thuộc phường Tuần Châu và phường Việt Hưng).
Phát triển cảng biển gắn với hệ thống giao thông đồng bộ
Song song với quy hoạch đường sắt, Quảng Ninh tiếp tục định hướng phát triển hệ thống cảng biển theo hướng hiện đại, đồng bộ, gắn kết chặt chẽ với các phương thức vận tải khác. Hiện trên địa bàn tỉnh có 5 khu vực hoạt động cảng biển, gồm: Khu vực Quảng Yên; khu vực Cái Lân; khu vực Cẩm Phả; bến cảng Mũi Chùa và khu vực Vạn Ninh - Vạn Gia. Các cảng biển trên địa bàn không chỉ đóng vai trò là cửa ngõ giao thương quốc tế, mà còn là trung tâm trung chuyển hàng hóa, kết nối trực tiếp với các khu công nghiệp, khu kinh tế và hành lang kinh tế trọng điểm.
Những năm qua, lượng hàng hóa qua các cảng biển của tỉnh vẫn chưa lớn, chủ yếu là chuyển tải trên biển. Chỉ tính riêng lượng hàng hóa qua 7 bến của cảng Cái Lân chiếm khoảng 7,4% lượng hàng hóa cảng biển Quảng Ninh. Cảng Cái Lân chủ yếu tiếp nhận hàng hóa giá trị thấp như dăm gỗ, gây ô nhiễm, trong khi lượng hàng hóa container có giá trị cao lại không có nhiều.
Nhìn nhận những hạn chế và những bất cập còn tồn tại, hiện Quảng Ninh đang định hướng, quy hoạch lại các cảng biển gắn với hệ thống hạ tầng giao thông kết nối đồng bộ. Việc kết nối cảng biển với đường bộ cao tốc, đường sắt và các tuyến giao thông nội vùng sẽ tạo thành mạng lưới logistics hoàn chỉnh, góp phần giảm chi phí vận tải, nâng cao hiệu quả khai thác. Bà Nguyễn Thị Hiền, Giám đốc Sở Công Thương, cho biết: Phát triển cảng biển gắn với hệ thống giao thông đồng bộ là hướng đi tất yếu để Quảng Ninh trở thành trung tâm logistics quan trọng của khu vực phía Bắc.
Hiện tỉnh đang giao các sở, ngành xây dựng phương án cơ cấu lại công năng của cảng Cái Lân gắn với các giải pháp thu hút đầu tư phát triển cảng Con Ong - Hòn Nét đảm bảo hiệu quả sử dụng đất, giảm ô nhiễm môi trường, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Trước mắt, tiếp tục duy trì khai thác bến cảng Cái Lân như hiện nay, nhưng không đầu tư mới và không mở rộng các bến cảng hiện có để từng bước chuyển đổi công năng các dự án không còn phù hợp với định hướng quy hoạch chung. Sau khi hình thành bến cảng Con Ong - Hòn Nét sẽ điều tiết lượng hàng hóa từ cảng Cái Lân về cảng Con Ong - Hòn Nét.
Tỉnh cũng thống nhất chủ trương chuẩn bị đầu tư và tổ chức triển khai đầu tư xây dựng cầu Cửa Lục 2 kết nối liên thông khu vực cảng Cái Lân với đường cao tốc Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái (qua nút giao Trại Me) và hệ thống giao thông đối ngoại thông qua QL279 đến nút giao nhằm hình thành hoàn chỉnh mạng lưới giao thông kết nối tuần hoàn, tăng cường khả năng kết nối liên vùng, phục vụ phát triển đô thị, trung tâm hành chính mới của tỉnh.
Tại khu vực cảng Con Ong - Hòn Nét, theo định hướng quy hoạch, ngoài việc duy trì hoạt động bến cảng than Cửa Ông, tỉnh thu hút đầu tư mới bến cảng Con Ong - Hòn Nét. Dự kiến bến cảng này có 2 cầu cảng dài 950m làm hàng tổng hợp, container và hàng rời; một cầu cảng khác dài 250m với chức năng thu gom và giải tỏa hàng hóa. Hệ thống cảng Con Ong - Hòn Nét tiếp nhận tàu tổng hợp, container, hàng rời trọng tải 100.000-200.000 tấn hoặc lớn hơn khi đủ điều kiện; công suất hàng hóa thông qua cảng là 11,4-14,3 triệu tấn/năm.
Đặc biệt, cảng Con Ong - Hòn Nét ngoài việc được kết nối với tuyến QL18, QL279, cao tốc Hải Phòng - Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái, còn được kết nối với tuyến đường sắt Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái bằng một tuyến nhánh đã được định hướng trong quy hoạch tỉnh. Đây là lợi thế lớn cho cảng trong tiến trình thu hút đầu tư, mời gọi các doanh nghiệp về làm hàng, gia tăng giá trị tăng trưởng kinh tế cho tỉnh.
Ngày 2/4/2026, Chủ tịch UBND tỉnh Bùi Văn Khắng đã có buổi làm việc với ông Eric R. Dawicki, Chủ tịch, Giám đốc Viện Nghiên cứu Hàng hải Đông Bắc Mỹ (Hoa Kỳ) để nghe và cho ý kiến về triển khai đầu tư cảng Con Ong - Hòn Nét. Tại buổi làm việc này, phía đối tác đề nghị với tỉnh được nghiên cứu đầu tư xây dựng cảng Con Ong - Hòn Nét phát triển theo hướng toàn cầu, trở thành cảng biển đồng bộ, hiện đại hàng đầu Việt Nam, là cửa ngõ quan trọng trong thương mại giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.
Chủ tịch UBND tỉnh Bùi Văn Khắng nhận định: Khi hạ tầng cảng biển ở Quảng Ninh được đầu tư đồng bộ, các dòng vốn đầu tư, đặc biệt là vốn FDI sẽ dịch chuyển mạnh vào Quảng Ninh, nơi những khu vực có lợi thế về logistics, xuất, nhập khẩu. Đây cũng là cơ hội để Quảng Ninh thu hút các dự án công nghiệp chế biến, chế tạo, công nghiệp bán dẫn, dịch vụ chất lượng cao.
Việc đồng thời phát triển các tuyến đường sắt và hệ thống cảng biển không chỉ là đầu tư hạ tầng đơn thuần, mà còn thể hiện rõ định hướng chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Quảng Ninh. Từ một địa phương dựa nhiều vào khai thác tài nguyên, Quảng Ninh đang từng bước chuyển sang mô hình phát triển dựa trên dịch vụ, công nghiệp sạch, logistics và kinh tế xanh. Hạ tầng giao thông hiện đại, đồng bộ chính là “đòn bẩy” để hiện thực hóa mục tiêu này.
