Cây rừng bị chặt phá và đốt đến tàn lụi, những ngọn đồi bị đào khoét nham nhở… Đó là hiện trạng của rừng Tràng Lương (Đông Triều). Mặc dù đến nay, các lò khai thác than trái phép trên diện tích rừng này đã dừng và thiết tưởng tình trạng chặt phá rừng bừa bãi sẽ không còn nữa, thế nhưng rừng vẫn cứ bị chặt phá. Trong khi đó, các cơ quan chức năng gần như bất lực và việc tái tạo lại rừng xanh Tràng Lương sẽ còn là một câu chuyện dài…
Xã Tràng Lương có tổng diện tích rừng và đất rừng là: 6.064ha (chiếm 72,6% diện tích tự nhiên toàn xã), trong đó rừng tự nhiên là 1.022,8ha; rừng trồng là 1.749,6ha; rừng phòng hộ cho các hồ Bến Châu, Đá Trắng, Đồng Đò 1, 2 là 3.803,23ha.
Nhiều diện tích rừng phòng hộ khu vực đập Đá Trắng đang bị tàn phá trở thành những vạt đồi trơ trọc.
Diện tích rừng và đất rừng thuộc xã Tràng Lương được phân bố trong các tiểu khu: 7b, 8, 9, 11, 12, 18. Mỗi tiểu khu đều có những đặc điểm chung đó là có rừng tự nhiên gắn với rừng trồng, vườn cây ăn quả, đều có tác dụng phòng hộ và phát triển kinh tế. Rừng Tràng Lương mang sắc thái chung của huyện Đông Triều, hầu hết diện tích rừng tự nhiên nghèo kiệt được Chính phủ quy định là vùng hạn chế hoạt động khai thác khoáng sản vì có liên quan đến di tích lịch sử thời Trần và vùng rừng phòng hộ đầu nguồn, không có gỗ súc, đã đóng cửa khai thác từ năm 1994 và còn tiếp tục đóng cửa để nuôi dưỡng. Rừng trồng phổ biến là thông, bạch đàn Urôphina, keo lai và 189ha vải thiều với độ che phủ rừng cao nhất huyện.
Sau khi có sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ về kiểm soát chặt chẽ tình trạng khai thác, vận chuyển than trên địa bàn tỉnh, sự vào cuộc của các cơ quan chức năng, thiết tưởng rừng Tràng Lương sẽ được giải cứu, thế nhưng rừng Tràng Lương vẫn phải cuộn mình chịu hết đợt tàn phá này đến đợt khác. Theo số liệu báo cáo của cơ quan chức năng huyện Đông Triều, trong năm 2007 và 9 tháng đầu năm 2008, đã có khoảng trên 70ha rừng tự nhiên tại các khu vực Bãi Bằng, Gốc Nhội, Cây Trâm, Đá Trắng (nằm trong diện tích rừng phòng hộ đầu nguồn và một số diện tích rừng không hiệu quả cần phải chuyển đổi) đã bị chặt phá. Trao đổi với chúng tôi, nhiều hộ dân đội 5, thôn Trại Thụ bức xúc cho biết tình trạng chặt phá rừng trên địa bàn xã đã diễn ra từ nhiều năm nay, nhất là vào cuối năm 2007 đầu năm 2008. Hậu quả của tình trạng này dẫn tới đất rừng bị xói mòn, trôi lấp lòng hồ, đập. Các hồ Bến Châu, Đá Trắng, Đồng Đò 1, Đồng Đò 2, đập Ninh Sơn phục vụ nước tưới tiêu cho hàng trăm ha đất sản xuất nông nghiệp của các thôn Trung Lương, Trại Thụ… nay đang phải đối mặt với nguy cơ không đảm bảo trữ lượng nước do bị rò rỉ. Sau mỗi mùa mưa lũ, nước than chảy ra đen sì tạo ra độ phèn chua lớn làm cho năng suất hoa màu bị giảm sút.
Tìm hiểu căn nguyên vấn đề, khó khăn lắm chúng tôi mới được thu xếp làm việc với đồng chí Hạt phó Hạt Kiểm lâm huyện Đông Triều và cán bộ văn phòng xã Tràng Lương. Qua đó được biết, toàn bộ diện tích rừng của xã Tràng Lương bị chặt phá, bên cạnh ảnh hưởng hậu quả của tình trạng khai thác than trái phép thì nguyên nhân cơ bản vẫn là do một số hộ dân ở liền kề rừng đã chặt phá và đốt rồi trồng rừng mới để chờ cơ hội được đền bù khi có các dự án trồng rừng được thực hiện. Tuy nhiên, với quy mô tàn phá trên một diện tích rộng lớn như vậy, xem ra không thể là việc làm “lén lút” của một vài người dân. Nhiều người dân địa phương cũng đã nghi ngại rằng, đằng sau sự việc còn có cả một lực lượng khác hậu thuẫn? Tình trạng chặt phá rừng ở Tràng Lương diễn ra trong thời gian dài, với diện tích lớn, trong khi đó cơ quan chức năng và chính quyền địa phương đều hiểu rõ nội tình nhưng tại sao không sớm ra tay ngăn chặn? Xã Tràng Lương thì cho rằng đã có văn bản báo cáo và đề nghị có sự phối hợp của cơ quan chức năng để có phương án xử lý, ngăn chặn. Cơ quan chức năng của huyện lại khẳng định trước tiên trách nhiệm thuộc về chính quyền địa phương? Như vậy, ngay cả đến khi sự việc đã rồi, rừng chỉ còn là những vạt đồi trụi tàn các cơ quan chức năng và chính quyền địa phương vẫn đùn đẩy trách nhiệm. Những đối tượng chặt phá rừng chưa được xử lý nghiêm và đang nhởn nhơ nằm ngoài vòng pháp luật. Tràng Lương là xã có nhiều vùng trũng thấp ven suối nên nguy cơ xảy ra lũ quét, lũ ống do nạn chặt phá rừng, khai thác khoáng sản trái phép gây ra là rất lớn. Những người dân ở đây vẫn chưa thể nào quên được trận lũ quét kinh hoàng xảy ra vào năm 2001 đã làm trôi hàng trăm ha hoa màu và làm thiệt mạng 8 người cũng chỉ vì hậu quả của nạn chặt phá rừng bừa bãi.
Hàng trăm khối gỗ khai thác trái phép đã được người dân trục vớt từ lòng hồ đập Đá Trắng.
Một khó khăn không nhỏ trong việc hoàn nguyên màu xanh cho rừng Tràng Lương, đó là xã có địa bàn rộng với 8 dân tộc anh em chung sống, kinh tế khó khăn, chủ yếu dựa vào rừng. Bên cạnh đó, việc tuyên truyền, phổ biến các chính sách về lâm nghiệp, giáo dục ý thức về phòng cháy chữa cháy rừng đến các hộ dân chưa được thường xuyên. Mặc dù đã có giải pháp tái tạo màu xanh cho rừng Tràng Lương, đó là tích cực thực hiện các dự án trồng cây phân tán, cây môi trường, dự án trồng rừng Việt Đức, dự án PAM 4304, dự án 327 và dự án 661… thế nhưng không kiểm soát tốt tình trạng chặt phá rừng sẽ được xem như “xôi hỏng bỏng không” mà thôi. Từ thực tế đó, yêu cầu cấp thiết đối với chính quyền địa phương và lực lượng Kiểm lâm là tăng cường các biện pháp quản lý bảo vệ rừng, đồng thời làm tốt việc hướng dẫn nhân dân, chủ rừng cải tạo rừng tàn kiệt theo đúng quy định hiện hành của Nhà nước; ngăn chặn việc lạm dụng chính sách trên để xâm hại rừng tự nhiên, rừng khoanh nuôi bảo vệ. Lực lượng Kiểm lâm cần bố trí cán bộ theo dõi, phụ trách địa bàn hợp lý hơn, thực hiện tốt phương châm “bám rừng để bảo vệ rừng”, đồng thời phân định rõ trách nhiệm của cán bộ khi để xảy ra tình trạng chặt phá rừng tại địa bàn được phân công phụ trách. Cùng đó, cần xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, truy cứu trách nhiệm hình sự nếu cần thiết để góp phần ngăn chặn hiệu quả tình trạng chặt phá rừng trái phép.
