Cộng Hoà là một xã thuần nông của huyện Yên Hưng với 70% dân số làm nghề sản xuất nông nghiệp. Diện tích đất tự nhiên của toàn xã 766 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp 371,6 ha. Từ năm 2005, Yên Hưng có chủ trương qui hoạch các vùng rau màu trọng điểm, gồm 3 xã Tiền An, Cộng Hoà, Hiệp Hoà và có cơ chế hỗ trợ nhằm thúc đẩy sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh tế ở các vùng rau màu này.
Đổi đời nhờ rau
Từ thí điểm trồng rau an toàn chỉ vài sào, rồi đến vài ha, hiện nay Cộng Hoà đã mở rộng vùng trồng rau màu trọng điểm trên diện tích 100 ha ở 8 cánh đồng, cho thu nhập kinh tế cao.
Cánh đồng rau Đồng Vông, xã Cộng Hoà (Yên Hưng). ảnh: PV
Nhằm nâng cao giá trị thu nhập trên một đơn vị diện tích, từ năm 2006, Đảng uỷ xã đã có nghị quyết chỉ đạo trồng các loại rau trái vụ. Người dân đều đồng tình ủng hộ và thực hiện. Các loại cây rau “trái vụ” xuất hiện trên thị trường đem lại nguồn thu nhập khá cao cho các hộ dân. Được sự hướng dẫn của cơ quan chuyên môn về chuyển giao khoa học kỹ thuật, nông dân đã mạnh dạn áp dụng vào sản xuất trên đồng ruộng để cây rau phát triển trái với thời vụ nhưng vẫn đạt năng suất cao, tạo ra “hàng độc” nhằm đa dạng hoá các sản phẩm cho người tiêu dùng. Tính đến đầu tháng 10-2009, xã đã tổ chức được 4 lớp tập huấn về gieo trồng rau, cách chăm sóc và biện pháp bảo vệ thực vật cho rau, đặc biệt là đảm bảo an toàn sức khoẻ người tiêu dùng. Mặt khác, người dân đã ý thức việc chủ động lấy nguồn giống bằng cách ươm gieo đối với một số loại như su hào, rau đay, cần, tỏi… để vừa đáp ứng nhu cầu, vừa cung cấp cho các hộ tại xã và vùng lân cận.
Đáng chú ý, Cộng Hoà là 1 trong 3 đơn vị áp dụng triển khai thực hiện phương pháp tưới tiết kiệm bằng phương pháp tưới phun mưa. Phương pháp này đang được triển khai tại cánh đồng rau trọng điểm thôn Đình với diện tích 1,5 ha. Đây là một dự án mới lần đầu tiên được áp dụng trên địa bàn huyện. Tưới phun tiết kiệm nước cho cây trồng vừa đảm bảo độ ẩm cho đất, đồng thời tiết kiệm công lao động và hạn chế cỏ cũng như việc phải phun thuốc phòng trừ sâu bệnh. Cùng với các biện pháp trên, cấp uỷ xã đã chỉ đạo áp dụng thực hiện chuyển dịch cơ cấu mùa vụ, cơ cấu cây trồng phù hợp với đặc điểm của từng vùng, từng mùa. Do có những biện pháp sát thực tế kết hợp với sự cần cù sáng tạo, chịu khó của người dân theo phương châm “không cho đất nghỉ, không ngừng tay ta” hệ số quay vòng đất bình quân của toàn xã là 3,8 lần/năm 2008. Cá biệt có xứ đồng hệ số quay vòng đất lên tới 7 lần/năm như xứ đồng Thanh Hao (thôn Đống Vông và thôn Đình). Nhiều hộ dân với nghề trồng rau nói riêng, sản xuất nông nghiệp nói chung đã có thu nhập cao, từ 70-80 triệu đồng/năm. Điển hình như hộ anh Đoàn Văn Trường, Bùi Văn Luy (ở thôn Đống Vông), Phạm Văn Nghị (thôn Đống Lủi). Theo thống kê của xã, năm 2008 thu nhập bình quân của các hộ dân sản xuất nông nghiệp đạt 43,5 triệu, riêng vùng trọng điểm rau màu 100 ha đạt giá trị bình quân từ 180-220 triệu đồng/ha/năm.
Hướng mở cho “đầu ra”
Tuy là vùng trọng điểm sản xuất rau màu đảm bảo cung cấp quanh năm cho thị trường nhưng bấy lâu nay Cộng Hoà vẫn rất loay hoay với việc tìm đầu ra cho các sản phẩm nông sản. Trước mắt, để tự “cứu lấy mình”, xuất phát từ nhu cầu bức thiết của các hộ trồng rau, ngay tại xã đã hình thành các tư thương thu mua. Từ phương tiện đi thu mua bằng xe máy, giờ đã có nhiều tư thương sắm ô tô để vận chuyển. Theo ước tính, toàn xã có khoảng 30-40 hộ thu mua nông sản, với gần 20 chiếc xe tải (cỡ nhỡ) chuyên vận chuyển hàng nông sản. Đặc biệt như ở Khe Nước, cả thôn đều đi buôn rau.
Tư thương thu mua rau ngay tại bờ ruộng.
Nghề thu mua tuy có vất vả nhưng đem lại thu nhập khá cao cho người dân. Anh Đặng Xuân Hán (thôn Đường Ngang, xã Cộng Hoà) là một tư thương có thâm niên 15 năm thu mua hàng nông sản. Anh cho biết, ngày cao điểm, anh mua tới 1,5 tấn hàng, ngày ít cũng từ 4-5 tạ/ngày. Anh phải dậy từ 1 giờ đêm để đem đi giao xuống chợ Địa Chất, Cẩm Phả. Vì chưa mua ô tô riêng để vận chuyển nên anh thuê xe, trừ chi phí mỗi chuyến cũng lãi khoảng 300-400 nghìn đồng. Còn anh Nguyễn Ngọc Hái, thôn Đống Vông, mới vào nghề được gần 5 năm nay, nhưng đã mua được ô tô riêng (trị giá 250 triệu đồng). Mỗi ngày, trung bình anh chở từ 2-3 tấn, có lúc cao điểm chở tới 2-3 chuyến/ ngày. Anh cho biết, mỗi ngày thu lãi ít nhất là 300 nghìn và ngày cao nhất 1 triệu đồng/ ngày. Có hộ không đủ khả năng tài chính để mua xe ô tô riêng thì vận động hàng xóm, bạn bè, anh em góp vốn mua chung xe.
Với cơ chế thị trường mở như hiện nay, nghề thu mua hàng nông sản tự hình thành do nhu cầu đảm bảo đầu ra cho sản phẩm đã giúp người dân yên tâm sản xuất. Song, giải pháp này chỉ là một bài toán tạm thời. Nói vậy bởi, khi các sản phẩm nông sản “đắt hàng” trên thị trường thì giá thu mua do các tư thương đưa ra “tạm ổn”. Nhưng khi thị trường nông sản chững hoặc có những biến động, thì người dân chỉ biết “cười ra nước mắt” bởi cảnh bán không ai mua, cho không ai lấy… Đã từng có chuyện người dân “nuốt nước mắt” chặt bắp cải, su hào, cải bao… ra ruộng làm phân bón cho đất để trồng cho vụ sau hoặc đem về cho bò, lợn, gà ăn chỉ vì giá bán quá rẻ... Một gánh rau nặng trĩu vai chỉ bán được 3.000-5.000 đồng! Điều bất cập này chính là nỗi niềm băn khoăn, trăn trở nhất của người trồng rau ở Cộng Hoà hôm nay.
Để tìm lời giải có tính bền vững, lâu dài cho bài toán “đầu ra” của hàng nông sản tại địa phương bước đầu xã đã có hướng mở. Đó là tạo địa điểm thu mua nông sản tập trung từ đó hình thành chợ nông sản xã nằm ngay trên quốc lộ 10. Về lâu dài Hợp tác xã sẽ đứng ra lo dịch vụ thu mua sản phẩm cho nông dân và đi vào một mối ổn định. Làm được điều này, người dân sẽ được hưởng các dự án, cơ chế hỗ trợ của nhà nước, đảm bảo giá cả, vệ sinh an toàn thực phẩm, tạo uy tín và thương hiệu đối với người tiêu dùng. Quy trình được khép kín, người dân sẽ yên tâm làm ăn và phát triển nghề sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, huyện cần quan tâm hỗ trợ kinh phí và chuyển giao khoa học kỹ thuật trong vài năm đầu để đưa một số giống rau mới có giá trị kinh tế vào sản xuất. Mặt khác các cơ quan chuyên môn, các doanh nghiệp, xí nghiệp lớn cần có sự phối hợp để ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm.
