Sản xuất rau an toàn: Để không chỉ thành công trên mô hình

Sản xuất rau an toàn những năm gần đây đã được người nông dân rất quan tâm, các địa phương, ngành NN&PTNT cũng đã dành kinh phí để triển khai xây dựng nhiều mô hình điểm về trồng rau an toàn để người dân học tập, làm theo. Tất cả các mô hình đều được đánh giá là khá thành công, rau trồng ra đáp ứng đầy đủ quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, hàm lượng Nitrat, tồn dư kim loại nặng trong rau đều ở dưới mức tiêu chuẩn cho phép...

Sản xuất rau an toàn: Để không chỉ thành công trên mô hình ảnh 1

Cán bộ khuyến nông cơ sở thăm mô hình trồng rau an toàn tại Trung tâm Chuyển giao tiến bộ kỹ thuật nông - lâm nghiệp Hải Ninh.

Tuy nhiên, do giá thành cao, sản xuất ở quy mô nhỏ, không đủ bù đắp chi phí nên cũng mới chỉ dừng lại ở sản xuất dạng mô hình có sự hỗ trợ của Nhà nước chứ chưa phát triển được ra diện rộng. Điển hình như năm 2005, Trung tâm Khuyến nông tỉnh xây dựng mô hình sản xuất rau an toàn ở phường Cẩm Bình (thị xã Cẩm Phả), một vùng chuyên rau của thị xã với hơn 15 ha được quy hoạch để trồng rau an toàn. Tập trung chủ yếu vào các loại rau mà người dân ở khu vực này đã từng trồng trước kia nhưng thay đổi phương thức chăm bón, giảm bón phân, phun thuốc trừ sâu, thực hiện gieo trồng theo đúng quy trình sản xuất rau an toàn. Địa phương cũng tổ chức mở hẳn một cửa hàng bán rau sạch, mặc dù giá thành cao hơn khoảng 20-30% giá bán rau thường ở ngoài chợ, nhưng rau trồng ra đến đâu đều được tiêu thụ hết đến đấy. Thế nhưng cũng chỉ được năm đầu, sau khi mô hình tổng kết không còn sự hỗ trợ của Nhà nước, sự giám sát của cán bộ kỹ thuật những hộ tham gia mô hình bỏ luôn các biện pháp kỹ thuật sản xuất rau an toàn mà lại quay về với phương thức trồng rau trước kia. Và thế là mô hình đã không thể nhân rộng trên vùng chuyên canh rau màu Cẩm Bình.

Tiếp đó năm 2006, tại huyện Hoành Bồ, Trung tâm Khuyến nông tỉnh cũng triển khai mô hình trồng rau an toàn ở thị trấn Trới và xã Thống Nhất.Khi mới có mô hình người dân nhiệt tình tham gia thực hiện, chấp hành đầy đủ quy trình kỹ thuật trồng rau an toàn. 20 ha rau an toàn đã góp phần làm hồi xanh cả một cánh đồng trồng màu của địa phương, ý thức của người dân về trồng rau sao cho đảm bảo quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm được nâng lên, được các cơ quan chức năng kiểm định đảm bảo các quy định về rau an toàn. Một số nhà hàng, khách sạn đã đến ký hợp đồng đặt mua rau, đoàn viên thanh niên của thị trấn còn đứng ra thành lập một cửa hàng chuyên bán rau an toàn. Cũng giống như cửa hàng rau ở Cẩm Bình rau sản xuất ra đến đâu tiêu thụ hết đến đấy. Những tưởng như vậy là thành công, ở đây sẽ hình thành nên một vùng chuyên canh sản xuất rau an toàn lớn của tỉnh cung cấp cho thị trường Hạ Long, Cẩm Phả, các nhà hàng, khách sạn trong tỉnh. Cũng giống như mô hình sản xuất rau an toàn ở phường Cẩm Bình (Cẩm Phả) chỉ hơn một năm sau mô hình cứ teo dần teo dần và đến nay cửa hàng rau cũng đã đóng cửa, những hộ đã từng tham gia thực hiện mô hình trước đây lại quay về phương thức canh tác rau màu bình thường.

Đồng chí Nguyễn Trung Thành, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh cho biết: Việc trồng rau an toàn chỉ dừng lại ở sản xuất mô hình là vì chưa có quy trình sản xuất rau an toàn cụ thể cho từng loại rau, chưa có quy mô sản xuất và tiêu thụ rau an toàn trên toàn tỉnh. So với trồng rau thường thì trồng rau an toàn đòi hỏi người trồng phải tuân thủ đầy đủ quy trình kỹ thuật sản xuất, không được lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón trong quá trình chăm sóc. Trong khi tập quán canh tác của nông dân từ trước đến nay cứ trồng rau là bón phân, nhất là trong giai đoạn hiện nay khi các loại thuốc bảo vệ thực vật, thuốc kích thích tăng trưởng bày bán tràn lan trên thị trườngthì vì lợi nhuận để tăng sản lượng người nông dân sẵn sàng sử dụng những loại thuốc này chăm bón cho rau. Trồng rau an toàn chi phí lớn hơn so với trồng rau thường, quy trình kỹ thuật đòi hỏi cao hơn nhưng khi tiêu thụ trên thị trường thì lại không có gì để đảm bảo. Rau an toàn bán cùng với rau thường, giá bán thì cũng như nhau vì thế đã không khuyến khích được người nông dân tham gia thực hiện sản xuất rau an toàn. Thêm nữa, do chúng ta chưa có một quy hoạch rõ ràng nên không có được một vùng nguyên liệu đảm bảo thu hút các doanh nghiệp sẵn sàng tham gia ký kết hợp đồng mua bán bao tiêu sản phẩm ổn định đầu ra. Vụ đông năm 2007, Trung tâm tiếp tục triển khai thực hiện mô hình sản xuất rau an toàn ở xã Tiền An I (Yên Hưng). Đây là vùng chuyên canh rau màu của tỉnh, người dân đã từng tiếp cận với kỹ thuật sản xuất rau an toàn. Vì vậy mô hình khi triển khaiđã nhận được sự tham gia rất nhiệt tình của nông dân. Qua đánh giá thì mô hình rất thành công đã đem lại hiệu quả cả về mặt kinh tế và xã hội. Tuy mô hình đã thành công nhưng làm thế nào để nhân rộng, để không bị chết yểu như những mô hình đã triển khai trước đây thì lại là bài toán rất khó. Bởi ý thức của người dân vẫn chưa cao nếu không có sự giám sát chặt chẽ của cán bộ kỹ thuật thì họ lại tiếp tục sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật vượt quá tiêu chuẩn cho phép.

Theo quy định của Bộ NN&PTNT: Rau an toàn là những sản phẩm rau tươi có chất lượng đúng đặc tính giống của nó, hàm lượng các chất độc hại và mức độ nhiễm vi sinh vật gây hại ở dưới mức tiêu chuẩn cho phép, đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng và môi trường thì được coi là rau đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Chiếu theo quy định này và qua kiểm tra của cơ quan chức năng thì trong tất cả các loại rau đang tiêu thụ và sử dụng tại Quảng Ninh chưa có loại nào đạt tiêu chuẩn rau an toàn. Hàm lượng thuốc bảo vệ thực vật, Nitrat và các kim loại nặng đều cao hơn tiêu chuẩn cho phép. Theo đề xuất của các địa phương, để nhân rộng được sản xuất rau an toàn ra thành sản xuất đại trà thì cần phải coi sản xuất rau an toàn mang tính cộng đồng. Đó là: Cộng đồng về sản xuất rau an toàn với mục tiêu nhiều người biết và tham gia trồng, sản xuất đại trà ngoài đồng ruộng trên quy mô rộng để có sản lượng ngày càng cao. Muốn làm được việc này phải tập huấn cho người sản xuất hiểu thế nào là rau an toàn, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật đảm bảo các điều kiện về môi trường, quy trình sản xuất. Tiếp đó là cộng đồng về tiêu dùng rau an toàn với mục tiêu nhiều người được hưởng thụ. Cuối cùnglà cộng đồng về mặt lợi ích người sản xuất, người tiêu dùng và xã hội kết hợp giữa các yếu tố kỹ thuật, kinh tế, quản lý, môi trường và sức khỏe cộng đồng. Điều quan trọng nhất đó là phải gắn kết được giữa người sản xuất rau an toàn với các đơn vị kinh doanh và tiêu thụ. Trong giai đoạn đầu cần có sự tham gia quản lý giám sát chỉ đạo của cán bộ khoa học kỹ thuật.

Cùng chuyên mục