Mặc dù vụ đông - xuân năm nay chưa kết thúc, nhưng theo đánh giá sơ bộ của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, đây có thể xem là một vụ sản xuất thắng lợi.
Không chỉ những vùng trọng điểm lúa như Đông Triều, Yên Hưng đạt được năng suất cao mà ở khu vực miền Đông, nơi thường gặp khó khăn do rét hại, hạn hán, năng suất lúa cũng không giảm so với cùng kỳ...
Nông dân xã Nguyễn Huệ (Đông Triều) thu hoạch lúa xuân.
Bước vào vụ đông - xuân năm nay, thời tiết được đánh giá là tương đối thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp. Cuối tháng 1, khi các địa phương chuẩn bị bơm nước đổ ải gieo cấy lúa, thời tiết có mưa 3-4 ngày đã tạo điều kiện cho đổ ải rất kịp thời, tiết kiệm được nước ở các hồ đập, tăng được mực nước tích trữ. Sau tiết lập xuân, vào thời điểm gieo cấy tập trung, nhiệt độ trung bình từ 15oC trở lên, công tác thuỷ lợi được chủ động nên việc gieo trồng của bà con nông dân diễn ra thuận lợi. Các địa phương đã chỉ đạo người dân bám sát lịch thời vụ, gieo cấy hết diện tích, đảm bảo cơ cấu giống, cơ cấu mùa vụ. Tuy nhiên, bên cạnh mặt thuận của thời tiết thì một số xã vùng núi của các huyện miền Đông như Ba Chẽ, Bình Liêu, Tiên Yên, do hạn hán, mực nước tại các hồ, đập cạn kiệt gây khó khăn cho sản xuất; lịch thời vụ không đảm bảo, nhiều diện tích cấy lúa tại các địa phương này phải gieo cấy chậm hơn so với lịch thời vụ của địa phương gần nửa tháng. Do ảnh hưởng của hiện tượng elnino, thời tiết đã có những diễn biến phức tạp, nhất là khoảng thời gian giữa vụ đã xuất hiện nắng nóng với nhiệt độ từ 34-38oC, kéo dài nhiều ngày, cùng với đó là các đợt rét đậm xen kẽ, đặc biệt là trận gió lốc ngày 25-3, làm nhiều diện tích lúa ở Đông Triều, Yên Hưng, Hoành Bồ đang trong thời kỳ đẻ nhánh bị táp lá nặng, ảnh hưởng tới năng suất lúa của cả vụ.
Do thời vụ cấy lúa của một số địa phương bị chậm so với lịch, cộng với thời tiết vào những ngày đầu tháng 2 có nền nhiệt độ trung bình cao hơn so với mọi năm từ 0,5-1oC, độ ẩm cao, do vậy các loại sâu bệnh như đạo ôn, sâu cuốn lá nhỏ, rầy nâu, bọ trĩ, ròi đục nõn... nở tập trung gây hại trên diện tích lúa của nhiều địa phương với mật độ trung bình 0,1-2%. Đặc biệt vào thời kỳ lúa xuân sớm đang chuẩn bị đứng cái làm đòng, thời tiết diễn biến bất thường, nền nhiệt cao, nóng ẩm là điều kiện thuận lợi cho dịch bệnh phát sinh, trong đó nguy hại nhất là dịch bệnh vàng lùn, lùn xoắn lá và lùn sọc đen phương nam đã xuất hiện trên nhiều diện tích lúa, ngô đông trên địa bàn tỉnh. Đây là loại dịch bệnh được cơ quan chuyên môn đánh giá là rất nguy hại vì khả năng lây lan nhanh, có thể không cho thu hoạch ở những cây nhiễm bệnh; bệnh này do vi rút vàng lùn, lùn xoắn lá gây nên với môi giới truyền bệnh là rầy lưng trắng và hiện tại chưa có thuốc đặc trị. Với khả năng lây lan nhanh, từ một ổ dịch tại cánh đồng thôn 5, xã Sông Khoai (Yên Hưng) với diện tích 30 ha, đến nay dịch đã lan ra ở hầu khắp các địa phương trong tỉnh với trên 480ha lúa xuân nhiễm bệnh và nhiều diện tích khác đã có triệu chứng của bệnh. Theo khuyến cáo của Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh, đến nay, khi vụ đông - xuân đã sắp kết thúc nhưng tình hình dịch vàng lùn, lùn xoắn lá và lùn sọc đen phương nam sẽ có nguy cơ gây hại lớn trên diện tích lúa vụ mùa, bởi mầm bệnh đang được ủ trên đồng ruộng chưa được diệt trừ triệt để. Sau khi thu hoạch lúa xuân, bà con nông dân cần đặc biệt quan tâm đến công tác vệ sinh đồng ruộng, xử lý giống và chăm sóc mạ, tránh sự bùng phát của dịch bệnh.
Nét nổi bật trong sản xuất vụ đông - xuân năm nay là các địa phương đã tập trung thực hiện có hiệu quả việc chuyển đổi cơ cấu giống, mùa vụ theo hướng tăng dần diện tích lúa xuân muộn, giảm nhanh trà xuân sớm trong cơ cấu mùa vụ. Hiện nay, trà xuân muộn có 16.141,7 ha, chiếm trên 90% diện tích lúa xuân. Diện tích lúa gieo thẳng đã tăng lên tới 4.613ha, chiếm 26% diện tích lúa, trong đó huyện Đông Triều có 3.016ha, Yên Hưng 900ha. Cùng với đó, cơ cấu giống đã có sự giảm mạnh các giống truyền thống dài ngày, năng suất, chất lượng thấp, thay vào đó là sự tăng nhanh của các giống thuần cho năng suất, chất lượng cao như Hương thơm số 1, Khang dân 18, BC15, TL16; Xi23, DT13, Q5 và các giống lúa lai: Bồi tạp, Bồi tạp Thái Phong, Nhị ưu 838... Nhiều địa phương đã đưa vào gieo cấy thử nghiệm giống lúa Tám xoan đột biến, được đánh giá là giống lúa có chất lượng cao. Theo đánh giá của ngành chức năng và các địa phương, việc chuyển dịch cơ cấu giống, cơ cấu mùa vụ có tác dụng rất lớn tới việc hạn chế sự phát sinh, tốc độ lây lan cũng như mức độ gây hại của sâu bệnh.
Còn khoảng nửa tháng nữa sản xuất vụ đông - xuân trong toàn tỉnh mới kết thúc, khi đó mới có thể đánh giá đầy đủ, toàn diện kết quả mùa vụ, nhưng theo đánh giá sơ bộ của ngành chức năng thì đây là một vụ sản xuất được mùa. Toàn tỉnh đã gieo trồng được 37.996ha cây trồng các loại, bằng 102,1% so với cùng kỳ, trong đó diện tích lúa là 17.848,7ha, tăng 2,8% so với cùng kỳ. Đến nay, các huyện Đông Triều, Yên Hưng và TX Uông Bí đã cơ bản thu hoạch xong trà lúa xuân sớm và xuân chính vụ. Theo đánh giá chung của các địa phương, nếu từ nay đến hết vụ không có biến động lớn về thời tiết, sản lượng lương thực vụ đông - xuân sẽ đạt trên 105.000 tấn, trong đó sản lượng lúa đạt trên 87.000 tấn, năng suất lúa bình quân đạt trên 49 tạ/ ha, riêng các huyện miền Tây, năng suất lúa đạt gần 60 tạ/ha.
Có thể thấy rằng, sản xuất vụ đông - xuân năm nay chịu ảnh hưởng không nhỏ của thời tiết và tình hình sâu bệnh, song ngành chức năng, các địa phương và bà con nông dân đã giành thắng lợi bằng việc chủ động đối phó với thời tiết xấu như kịp thời chuyển những diện tích không chủ động được nước canh tác sang trồng cây rau màu; tích cực phòng chống dịch bệnh theo khuyến cáo, hướng dẫn của Chi cục Bảo vệ thực vật tỉnh; chủ động chuyển đổi cơ cấu giống, mùa vụ, hạn chế tác hại của sâu bệnh, dịch hại...
