Mặc dù chưa kết thúc vụ lúa đông xuân nhưng qua đánh giá sơ bộ của Sở NN&PTNT thì năng suất lúa vụ xuân năm nay cao hơn so với vụ xuân năm ngoái. Không chỉ giành năng suất cao ở những vùng trọng điểm lúa mà các địa phương khu vực miền Đông, nơi sản xuất vụ xuân thường rất khó khăn do rét, hạn hán năm nay cũng đạt năng suất khá cao.
Thời tiết - mặt thuận và nghịch
Thiên tai vốn là yếu tố bất khả kháng đối với con người, vì vậy đợt rét đậm, rét hại lịch sử kéo dài liên tục trong 38 ngày khiến ngay chính các cơ quan chuyên môn cũng không thể dự báo được để đưa ra cảnh báo kịp thời cho bà con nông dân phòng tránh. Trong 38 ngày rét kéo dài có tới 20 ngày nhiệt độ thường xuyên ở mức dưới 130C, đặc biệt có 4 ngày nhiệt độ trung bình dưới 100C. Vượt qua tháng 1 - tháng có nhiệt độ thấp nhất sang tháng 2 tiếp tục còn 3 đợt rét đậm, rét hại nữa làm cho hơn 5.000 ha lúa, mạ bị chết. Thiệt hại nặng nhất lại rơi đúng vào các địa phương trọng điểm lúa của tỉnh, huyện Đông Triều hơn 2.000 ha lúa đã cấy xong bị chết rét hết buộc phải cấy lại; huyện Yên Hưng cũng hơn 2.000 ha phải gieo cấy lại, có xã gần 90% diện tích bị chết. Thiên tai bất khả kháng đã đẩy nông dân vào thử thách cam go phải nỗ lực vượt qua. Nhưng với kinh nghiệm của đất nước nông nghiệp, hàng ngàn đời làm nghề nông nên bà con ta đã rút ra kinh nghiệm, những vụ đông xuân rét rất khó khâu làm mạ và khâu cấy nhưng thường được mùa. Còn những vụ đông xuân ấm dễ khâu làm mạ và khâu cấy thì thường bị mất mùa. Những vụ đông xuân không quá rét, không quá ấm thì năng suất lúa cũng chỉ ở mức trung bình. Vì vậy vụ xuân này dù thời tiết rét, mạ khó làm nhưng nếu bảo vệ tốt số mạ còn lại thì khi cấy tốc độ phát triển sẽ rất tốt. Cộng với kinh nghiệm khi còn cấy lúa chiêm là muốn có lúa tốt mạ phải được “3 giá”. Được chứng kiến không khí cả làng, cả xã, cả huyện ra đồng khắc phục hậu quả của đợt rét đậm, rét hại ở huyện Đông Triều, Yên Hưng sau Tết Nguyên đán Mậu Tý, mới thấy quyết tâm của bà con nông dân trên những cánh đồng làm ra “của nuôi sống người” to lớn đến nhường nào. Đối với những chân ruộng cao bà con tổ chức gieo thẳng, chân ruộng trũng thì nhà này đổi công cho nhà kia tập trung cấy cho xong, cho kịp khung thời vụ. Những chân ruộng không thể cấy lại được chuyển sang trồng màu, trồng dưa, quyết không để đất ngủ đông quá dài. Hết thóc giống thì đổ thóc thịt ra làm giống. Với rất nhiều nỗ lực, cố gắng đến ngày 10-3, tất cả những diện tích lúa bị chết của các huyện Đông Triều, Yên Hưng, Uông Bí cơ bản được gieo cấy, vừa kịp khép lại khung thời vụ của vụ xuân.
Thật may sau đợt rét hại kéo dài thì thời tiết lại tương đối thuận hoà với sản xuất nông nghiệp. Từ tháng 3 trở đi nhiệt độ trung bình cao hơn mọi năm nhưng lại ở ngưỡng rất phù hợp thời kỳ lúa đẻ nhánh (giữa tháng 3 đầu tháng 4) và làm đòng (cuối tháng 4 đầu tháng 5). Lượng mưa ở thời kỳ sau cấy và dưỡng lúa cũng tương đối khá và rải đều trong các tháng, vì vậy nỗi lo thiếu nước đã vơi bớt đi. Số giờ nắng trong tháng 3, 4, 5 cũng khá, lần lượt tương ứng 65 giờ, 76 giờ và 164 giờ. Vậy là tuy thời tiết đầu vụ bất lợi, được coi là yếu tố thiên tai nhưng ở vào thời điểm giữa và cuối vụ lại khá thuận lợi đối với sản xuất nông nghiệp. Đây là nhân tố cơ bản quyết định cho vụ lúa đông xuân năm nay giành thắng lợi.
Giá cả, sâu bệnh lại thêm thử thách phải vượt qua
Do thời vụ cấy phải lùi lại trên dưới 1 tuần, thời tiết vào thời điểm nửa cuối tháng 3, đầu tháng 4 có nền nhiệt độ trung bình cao hơn so với cùng kỳ từ 0,5 - 10C, độ ẩm cao kết hợp với tỷ lệ ký sinh thấp, do vậy các đối tượng sâu bệnh nở tập trung với mật độ cao ngay từ đầu vụ. Mặc dù cơ quan chuyên môn đã có khuyến cáo nhưng bà con nông dân vẫn không khỏi bất ngờ khi mật độ sâu cuốn lá nhỏ lại nhiều đến vậy. Sâu lứa 1 bắt đầu vũ hoá từ ngày 13-3 và ra rộ từ ngày 20 đến 25-3, mật độ từ 10 - 50 con/m2, một số nơi lên tới 120 con/m2. Diện tích lúa bị nhiễm lứa 1 là 1.380 ha cao hơn 10 lần so với cùng kỳ năm 2007. Lứa 2 bắt đầu vũ hoá và ra rộ từ trung tuần tháng 4, mật độ gây hại từ 25 - 100 con/m2, thậm chí có ruộng tới 500 con/m2. Rầy nâu, rầy lưng trắng xuất hiện cùng thời gian với sâu cuốn lá nhỏ, mật độ trung bình 400 con/m2, cao 2.500 - 5.000 con/m2. Diện tích bị nhiễm 300 ha (cao gấp 6 lần so với vụ xuân năm 2007). Chưa năm nào các hộ nông dân khu vực miền Tây lại phải tiến hành phun thuốc trừ sâu nhiều lần như vụ xuân năm nay. Có những chân ruộng phải phun tới 4 lần, nhưng không quản ngại khó khăn nhiều hộ sẵn sàng ra đồng phun thuốc bất kể sáng, tối, vừa phun xong trời mưa chiều hôm sau lại ra đồng phun lại.
Thời kỳ cần bón phân hoá học thúc cho lúa phát triển lại đúng vào lúc tất cả các mặt hàng bị cuốn vào cơn lốc giá và đồng tiền bị lạm phát. Chỉ số CPI tháng 2 tăng lên 3,56%, tháng 3 tăng 3,22% so với tháng 2, tháng 4 tăng 2,22% so với tháng 3, tháng 5 tăng 3,91% so với tháng 4. Tính từ đầu tháng 1 đến hết ngày 30-3, các đại lý đều đã điều chỉnh giá bán đến lần thứ 5, những lần điều chỉnh sau đều cao hơn lần điều chỉnh trước. Một số loại phân bón như: Kali, đạm urê, NPK đã tăng gấp 2 - 3 lần so với cùng kỳ năm 2007, đạm từ 4.000 đồng/kg đã tăng lên 8.000 - 8.500 đồng/kg; phân NPK từ 1.000 đồng/kg lên 3.000 đồng/kg; phân tổng hợp từ 1.500 đồng/kg lên 3.500 đồng/kg... Giá phân bón tăng khiến bà con nông dân đau đầu với bài toán “cân bằng thu - chi trong sản xuất”. Bởi nếu giảm bón phân thì năng suất sẽ giảm, còn nếu tiếp tục bón phân thì lại không có đủ tiền, liệu kết quả thu hoạch trong vụ xuân này có đủ bù đắp chi phí không? Lại một lần nữa nông dân phải thắt lưng buộc bụng để có tiền mua phân đạm bón cho mỗi sào lúa.
Đất không phụ công người
Vẫn còn nửa tháng nữa sản xuất vụ xuân của toàn tỉnh mới kết thúc, khi ấy mới có điều kiện để đánh giá toàn diện và đầy đủ hơn, nhưng sơ bộ đánh giá thì đây là vụ lúa đông xuân được mùa. Toàn tỉnh đã gieo trồng được 38.021,5 ha cây trồng các loại, trong đó lúa 17.222 ha (bằng 94,1% so với cùng kỳ). Tổng sản lượng lương thực đạt 100.030 tấn, đạt 99,4% so với cùng kỳ, năng suất lúa bình quân đạt 47,5 tạ/ha (tăng 1,2 tạ/ha), các huyện trọng điểm lúa đạt năng suất cao hơn hẳn vụ xuân năm ngoái như Đông Triều đạt 55 tạ/ha, Yên Hưng 52 tạ/ha. Hơn 1.000 ha phải chuyển đổi sang gieo trồng các loại cây khác do không chủ động được nguồn nước hoặc chân ruộng trũng lại mở ra một hướng phát triển rất hiệu quả với bà con nông dân. Diện tích trồng ngô tăng, các mô hình sản xuất mới xuất hiện như trồng dưa gang ở Yên Hưng cho hiệu quả cao gấp 2 - 3 lần so với cấy lúa.
Trải qua sản xuất vụ xuân năm nay thấy rằng thời tiết vụ đông xuân luôn có mặt thuận và mặt nghịch, vấn đề là ở chỗ bình tĩnh xử lý tình huống, biết khai thác mặt thuận để hạn chế tối đa mặt nghịch. Thắng lợi của vụ xuân là sự nỗ lực, cố gắng rất cao của bà con nông dân ngay từ đầu đến cuối vụ và các giải pháp kỹ thuật tốt. Từ đây cho thấy Nhà nước cần có những biện pháp và chính sách tốt bảo trợ cho sản xuất và người nông dân giúp cho họ có điều kiện thuận lợi để đi đến thắng lợi.
