Sản xuất vụ xuân: Cả tỉnh đối mặt với nguy cơ hạn hán

Theo báo cáo của Chi cục Thuỷ lợi: Do thời tiết khô hanh, không có mưa nên  lượng nước trữ ở các hồ chứa trên toàn tỉnh đều đang giảm mạnh. Tính đến ngày 15-1, lượng nước trữ ở 23 hồ chứa trên toàn tỉnh còn 148 triệu m3, giảm so với tháng trước 11,5 triệu m3, so với cùng kỳ 11,1 triệu m3.

Đối với khu vực miền Đông hiện chỉ có TX Móng Cái do có nhiều hồ chứa, diện tích sản xuất vụ xuân không nhiều nên vẫn có đủ nước phục vụ sản xuất, các huyện khác đều ở trong tình trạng hạn hán nặng, nhất là các huyện Đầm Hà, Bình Liêu, Ba Chẽ, Tiên Yên. Các huyện, thị xã khu vực miền Tây chiếm phần lớn diện tích sản xuất vụ xuân của tỉnh, mỗi năm tình trạng hạn hán chỉ xảy ra cục bộ ở một số thôn, khu vực cao, nhưng năm nay nguy cơ xảy ra hạn hán trên diện rộng cũng đã rất rõ. Hiện lượng nước trữ ở các hồ chứa trên khu vực đều đang giảm nhanh, một số hồ chứa nhỏ như Sống Rắn, Đập Làng, Khe Ươn II (Đông Triều) đều đã ở mực nước chết. Các hồ chứa lớn như Bến Châu, Khe Chè, Trại Lốc (Đông Triều), Yên Lập (Yên Hưng) nếu không làm tốt công tác điều tiết thì cũng sẽ không đủ nước phục vụ sản xuất cho các xã.

Kế hoạch sản xuất vụ xuân năm nay toàn tỉnh gieo trồng khoảng 38.730 ha, trong đó cây lúa 18.105 ha, tập trung chủ yếu ở các địa phương khu vực miền Tây (gần 12.000 ha). Theo lịch thời vụ các huyện, thị xã khu vực miền Tây đã gieo mạ trà xuân sớm từ ngày 20 đến 25-11-2007; trà xuân chính vụ từ ngày 25-11 đến 5-12-2007, cả 2 trà lúa này phấn đấu cấy xong trước ngày 31-1-2008. Còn trà xuân muộn: Gieo mạ từ ngày 25-1 đến 5-2-2008, cấy xong trong tháng 2. Các giống chủ lực vẫn là lúa lai 2 dòng, 3 dòng, khang dân 18, QNT1, hương thơm số 1 và các giống có năng suất cao như xi 23, xi 21, DT 13, DT 10. Theo tập quán canh tác bà con nông dân khu vực miền Tây bao giờ cũng cấy xong trước Tết âm lịch, vì vậy giờ đang là thời điểm chính vụ bà con gieo cấy lúa xuân. Do mới đang ở đầu vụ nên các công ty thuỷ nông, các xã vẫn đáp ứng được nước phục vụ cho làm đất, và cấy lúa. Đồng chí Nguyễn Văn Chiến, Giám đốc Công ty Quản lý khai thác công trình thuỷ lợi Đông Triều cho biết: Công ty đã xây dựng lịch cấp nước cho từng xã, từng xứ đồng. Hiện nay do nhu cầu sử dụng nước đổ ải, cấy của bà con rất lớn nên các hồ chứa thường xuyên phải vận hành xả nước. Thời điểm tháng 1 này vẫn đảm bảo nước tưới phục vụ cho sản xuất nhưng sau khi bà con gieo cấy xong bước vào giai đoạn cần nước để chăm bón, nhất là để chống rét cho lúa sau Tết âm lịch sẽ rất gay go. Các hồ chứa nước nhỏ trên địa bàn hầu hết đều đã xuống đến gần hoặc dưới mực nước chết không thể tiến hành xả được mà phải dùng máy bơm. Điển hình hồ Sống Rắn (xã Thuỷ An) đã xuống đến mực nước chết 0,4m; hồ Đập Làng (xã Bình Khê) xuống đến mực nước 0,5m... Những hồ chứa lớn do điều tiết được lượng nước tháo nên vẫn có thể duy trì được mực nước trong hồ để đảm bảo tưới cầm chừng đến gần hết vụ xuân. Nhưng các hồ chứa nhỏ do hệ thống cống, van đều đã hỏng không thể điều tiết được, vì vậy mỗi lần tháo là nước chảy rất nhiều, đó là chưa kể lượng nước bị thẩm thấu rất lớn. Năm nay chúng tôi đã dự báo trước tình trạng hạn hán nên chủ động tích nước từ đầu mùa mưa nhưng mưa ít, nguồn sinh thuỷ của một số hồ chứa lớn như Cầu Cuốn, Rộc Chày, Khe Ươn, Bến Châu bị mất do quá trình khai thác than nên lượng nước trữ được không nhiều. Một số hồ do bị chua hoá, độ pH vượt quá tiêu chuẩn cho phép nhiều nên khi tháo nước phục vụ cho sản xuất nông nghiệp của bà con nông dân cũng phải xem xét, tính toán rất kỹ lưỡng. Không quá gay gắt như các hồ chứa ở Đông Triều, hiện mực nước ở hồ chứa nước Yên Lập còn trên mực nước chết hơn 6m, vẫn đảm bảo khả năng cung cấp nước tưới cho sản xuất trong thời điểm đầu vụ xuân. Tuy nhiên, do hệ thống kênh mương dẫn nước xuống các xã, các xứ đồng của huyện Yên Hưng chưa hoàn chỉnh, nhiều nơi vẫn chỉ là kênh đất nên một số xứ đồng sẽ không có đủ nước để sản xuất vụ xuân và lượng nước bị thẩm thấu, rò rỉ trên đường đi cũng sẽ rất lớn.

Còn đối với các huyện, thị xã khu vực miền Đông năm nào hạn hán cũng xảy ra. Mọi năm vào thời điểm giáp Tết âm lịch bắt đầu có mưa xuân nên đất đai cũng đã ẩm ướt vì vậy lượng nước cần để đổ ải cấy lúa sẽ ít hơn. Nhưng năm nay do mùa mưa kết thúc sớm, đến thời điểm này vẫn chưa có mưa xuân nên hạn hán càng diễn ra gay gắt hơn. Theo lịch thời vụ phải sau Tết âm lịch bà con nông dân ở khu vực này mới bắt đầu cấy lúa xuân, thời điểm trước Tết mới chỉ làm đất, đổ ải. Nhưng đến nay do chưa có nước nên việc đổ ải được thực hiện theo phương thức làm dầm. Nếu sau Tết vẫn chưa có mưa thì nhiều diện tích đã thực hiện làm dầm cũng sẽ phải chuyển đổi sang trồng các loại cây chịu hạn khác chứ không thể cấy lúa. Đặc biệt tại các huyện Đầm Hà, Tiên Yên, Bình Liêu, Ba Chẽ tình trạng hạn hán đang diễn ra rất gay gắt, không chỉ thiếu nước sản xuất mà một số khu vực bà con còn thiếu cả nước sinh hoạt. Đồng chí Trịnh Văn Hoán, Giám đốc Trung tâm Thuỷ nông điện nước huyện Đầm Hà cho biết: Theo tính toán của Trung tâm nếu từ nay đến hết tháng Giêng mà không có mưa thì toàn huyện Đầm Hà sẽ có hơn 200 ha đất sản xuất vụ xuân bị hạn. Ngoài nguyên nhân do thời tiết khô hạn thì việc thi công công trình Đầm Hà Động chưa xong cũng góp phần làm tình trạng hạn hán xảy ra trên địa bàn càng nghiêm trọng hơn. Huyện đã giao cho Trung tâm chuẩn bị máy bơm nước  phục vụ cho bà con chống hạn nhưng sợ rằng không có nước để máy bơm hoạt động.

Theo dự báo của các cơ quan khí tượng thuỷ văn thì tình trạng hạn hán sẽ còn tiếp tục xảy ra ở những năm tiếp theo và có thể sẽ còn kéo dài. Vì vậy để đảm bảo sản xuất nông nghiệp, an ninh lương thực, các địa phương cần sớm nghiên cứu, vận động nông dân chuyển đổi cấy lúa sang trồng các loại cây chịu hạn khác. Trước mắt trong sản xuất vụ xuân năm nay những nơi còn nước cần triệt để tiết kiệm tưới, tổ chức nạo vét, khơi thông dòng chảy, giữ nguồn nước và đưa những diện tích không có nước cấy lúa sang trồng các giống ngô chịu hạn như MX2, MX4, ngô lai 6898...