Đứng ngay sát bến sông Ka Long (Móng Cái), cụ Bằng, một người dân bản địa than thở: "Bao năm rồi vẫn thế, món ngon vật lạ xứ mình người ta thu mua hết. Rồi người nhà mình lại sang đó mang về những thứ đã được chế biến sẵn rồi".
Tinh mơ, cửa khẩu tiểu ngạch Ka Long (Móng Cái) đã tấp nập người. Thành phố vùng biên hầu như không ngủ về đêm. Từng đoàn xe container rầm rầm ngược xuôi chẳng kể giờ giấc trên quốc lộ 18A, tạo nên sự sôi động hiếm thấy ở một địa phương chỉ có chưa đầy 8 vạn dân.
Ngay tờ mờ sáng, các loại hàng hóa từ khắp nơi cấp tập dồn về, bắt đầu chuyển xuống bến sông, chuẩn bị làm thủ tục để xuất sang Trung Quốc qua cửa khẩu tiểu ngạch nổi tiếng này.
Hàng đi: "Sơn hào hải vị"
Chưa tới giờ mở cửa khẩu, nhưng tại bãi chờ xuất bên bến sông Ka Long, đám đông phụ nữ tay xách nách mang đã lũ lượt đứng đợi tới phiên làm thủ tục. Cả một bến đỗ rộng dưới chân cầu Ka Long ngập tràn hoa quả và hải sản tươi sống. Chôm chôm từ miền
Mấy người đàn bà dáng vẻ lam lũ nhưng rất nhanh nhẹn, khệ nệ vần những túi hàng nặng nề xuống đò. Cuối năm, cận Tết chôm chôm, chuối đang được giá ở bên kia biên giới. Người dân bám vùng biên sinh sống luôn cơ động, cứ mặt hàng nào có sự chênh lệch giá giữa đôi bên là săm sắn trao qua đổi lại. Mùa này, hải sản tươi sống đang là mặt hàng được săn đón sát sạt. Cửa khẩu Ka Long luôn tập trung một lượng lớn mực tươi, tôm, cua biển luôn sẵn sàng tư thế để xuống thuyền...
Chiều. Nắng đã hửng lên. Cái lạnh vùng biên không còn buốt giá nữa, bến sông Ka Long ùn ùn xe container từ phía
Đứng ngay sát bến sông, cụ Bằng, một bà lão móm mém như bước ra từ thế kỷ trước cười: Cá con loại này đưa sang Trung Quốc, người ta cũng không ăn đâu. Họ chế biến thành chả cá, hay thức ăn gia súc rồi xuất ngược sang bên mình. Bà lão hay chuyện, cứ cười mà than thở: "Bao năm rồi vẫn thế, món ngon vật lạ xứ mình người ta thu mua hết. Rồi người nhà mình lại sang đó mang về những thứ đã được chế biến sẵn rồi".
Trung tá Phạm Đức Hòa, Đội trưởng Đội Cảnh sát điều tra tội phạm về TTQLKT và CV Công an TP Móng Cái bộc bạch: "Phải chấp nhận một thực tế là công nghệ của phía Trung Quốc tiên tiến hơn nên họ luôn tận thu nguyên liệu của mình mang về gia công rồi xuất trở lại theo dạng hàng hóa thành phẩm. Thế nên, hàng hóa qua con đường tiểu ngạch cũng một phần là hàng tạm nhập tái xuất và ngược lại...".
Giao dịch qua đường tiểu ngạch: Khó hạn chế rủi ro
Theo Hải quan Móng Cái, kim ngạch xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu ở TP này luôn gia tăng vượt bậc trong các năm gần đây. Phấn đấu đến năm 2010, trao đổi thương mại hai chiều tại đây sẽ đạt mức 3 - 4 tỷ USD, trong đó riêng hàng hóa sản xuất tại chỗ sẽ vượt con số 150 - 200 triệu USD.
Tuy nhiên, Bộ Công thương đã luôn cảnh báo giới doanh nhân xuất nhập khẩu tiểu ngạch về những rủi ro có thể gặp phải khi giao dịch với bạn hàng Trung Quốc. Đặc điểm của hàng hóa trao đổi qua con đường tiểu ngạch là tự phát, không được giám sát, bảo lãnh bởi hệ thống ngân hàng nên dễ bị đối tác lật kèo, chạy làng, nhận hàng rồi nhưng chây ì thanh toán tiền.
Hơn nữa, Thượng tá Lê Thanh Bình, Trưởng Công an TP Móng Cái cho biết: Xuất nhập khẩu tiểu ngạch cũng là con đường thâm nhập lớn của hàng lậu, hàng cấm vào Việt
Bộ Công Thương cũng dự báo, giáp Tết, một lượng lớn hàng tiêu dùng giá rẻ tập kết tại TP Đông Hưng (Trung Quốc) đang được tiên đoán sẽ ồ ạt tràn sang nước ta qua cửa khẩu tiểu ngạch Móng Cái. Thuế suất thuế xuất nhập khẩu tiểu ngạch thường thấp hơn thuế suất chính ngạch, các thủ tục pháp lý đơn giản hơn nên còn có hiện tượng doanh nghiệp lợi dụng con đường mậu dịch này để lách thuế, trốn thuế.
Các cơ quan chức năng về chống buôn lậu và gian lận thương mại ở Móng Cái đã luôn đau đầu để đối phó với các mánh lới, thủ đoạn này của nhiều doanh nghiệp và tiểu thương. Trao đổi thương mại qua con đường xuất nhập khẩu tiểu ngạch là hoạt động thương mại thường lệ vẫn diễn ra tại hầu khắp các quốc gia có chung đường biên giới.
Thế nhưng, để cán cân nhập siêu không quá nghiêng về phía Việt Nam, cũng như hạn chế làn sóng hàng giá rẻ từ Trung Quốc, khó có thể hạn chế các hoạt động biên mậu của cư dân biên giới, vì điều này không phù hợp với các Hiệp định được ký kết giữa hai nước và thông lệ quốc tế. Vậy chỉ còn cách, doanh nghiệp trong nước cải tiến công nghệ, nâng cao sức cạnh tranh, nâng cao năng lực chế biến để tự chinh phục người tiêu dùng ngay trên sân nhà mình
