Tài sản trí tuệ - Nền tảng cho sức cạnh tranh

Trong kỷ nguyên đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tài sản trí tuệ ngày càng trở thành lợi thế cạnh tranh, góp phần bảo vệ thành quả sáng tạo và gia tăng giá trị hàng hóa. Nhận thức rõ vai trò đó, Quảng Ninh đang chú trọng xác lập, quản lý và khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ, tạo nền tảng phát triển thương hiệu sản phẩm địa phương, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và mở rộng thị trường cho doanh nghiệp.

Khẳng định thương hiệu, gia tăng giá trị sản phẩm

Cam Vân Đồn là tên gọi chung của các giống cam được trồng tại Vân Đồn, như cam Sen, cam giấy, cam V2, cam Đường canh… với tổng diện tích khoảng 300ha. Nhằm bảo vệ và phát huy giá trị sản phẩm, năm 2022, nhãn hiệu tập thể “Cam Vân Đồn” được Cục Sở hữu trí tuệ cấp giấy chứng nhận bảo hộ.

Việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ tạo cơ sở pháp lý để quản lý, sử dụng thống nhất nhãn hiệu, góp phần khẳng định nguồn gốc, chất lượng và uy tín sản phẩm. Ông Trần Văn Hậu, Giám đốc HTX Nông trang Vạn Yên, cho biết: Nhãn hiệu tập thể giúp cam Vân Đồn có cơ sở pháp lý để khẳng định nguồn gốc, nâng cao uy tín và tạo sự nhận diện rõ ràng hơn với người tiêu dùng. Đây cũng là động lực để các hộ trồng cam quan tâm hơn đến quy trình chăm sóc, thu hoạch, bảo đảm chất lượng và giữ gìn thương hiệu chung.

Là địa phương có nhiều sản phẩm đặc trưng gắn với lợi thế tự nhiên, điều kiện sản xuất và bản sắc riêng của từng vùng miền, Quảng Ninh đã xây dựng được những thương hiệu có chỗ đứng trên thị trường, như chả mực Hạ Long, mực ống Cô Tô, gà Tiên Yên, sá sùng Vân Đồn… Việc đăng ký, bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ góp phần bảo vệ những giá trị riêng có của sản phẩm, giúp người tiêu dùng nhận diện thương hiệu, hạn chế tình trạng giả mạo, đồng thời bảo vệ quyền lợi của nhà sản xuất chân chính.

Đặc biệt, với các sản phẩm OCOP, sở hữu trí tuệ góp phần nâng cao giá trị nông sản, thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực nông thôn. Đến nay, gần 70% sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên của Quảng Ninh đã được đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Không dừng ở thị trường trong nước, Quảng Ninh hiện có 4 sản phẩm xuất khẩu được đăng ký bảo hộ quốc tế, gồm bột mì Cái Lân, gốm - gạch ngói Đất Việt, sữa chua trân châu Hạ Long và nước mắm VANBEST. Việc chủ động bảo hộ thương hiệu tại thị trường nước ngoài giúp các sản phẩm có thêm cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền lợi, nâng cao uy tín và năng lực cạnh tranh trong hoạt động thương mại quốc tế.

Bên cạnh bảo hộ nhãn hiệu, hoạt động sở hữu trí tuệ còn thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng sáng chế và giải pháp hữu ích vào sản xuất. Những cải tiến về công nghệ, thiết bị, quy trình sản xuất góp phần nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, tiết kiệm chi phí và gia tăng hiệu quả kinh doanh.

Giai đoạn 2015-2025, Quảng Ninh có 35 sáng chế được cấp văn bằng bảo hộ, trong đó 26 sáng chế đã được ứng dụng và còn hiệu lực, chiếm 74,3%. Số lượng đơn đăng ký bảo hộ sáng chế tăng trung bình 16-18% mỗi năm.

Chủ động khai thác, phát huy giá trị tài sản trí tuệ

Xác định sở hữu trí tuệ là công cụ quan trọng nâng cao năng lực cạnh tranh, khuyến khích đổi mới sáng tạo và thúc đẩy phát triển KT-XH, Quảng Ninh đã triển khai các chương trình, kế hoạch nhằm hỗ trợ tổ chức, cá nhân xác lập và khai thác tài sản trí tuệ. Trong đó, Chương trình phát triển tài sản trí tuệ đến năm 2030 đặt mục tiêu đưa Quảng Ninh trở thành địa phương thuộc nhóm dẫn đầu cả nước về bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ.

Cùng với hoàn thiện cơ chế, chính sách, công tác tuyên truyền, đào tạo và hướng dẫn thực thi pháp luật được duy trì thường xuyên. Hằng năm, Sở KH&CN tổ chức các hội nghị phổ biến quy định pháp luật, hướng dẫn nhận biết hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, thực thi quyền sở hữu công nghiệp và quy trình đăng ký xác lập quyền.

Trung bình mỗi năm, Sở KH&CN hỗ trợ khoảng 150 tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân tra cứu, khai thác thông tin sở hữu trí tuệ thông qua phần mềm IPPlatform, cơ sở dữ liệu của Cục Sở hữu trí tuệ và các hệ thống tra cứu chuyên ngành. Qua đó, các chủ thể sản xuất, kinh doanh có thêm thông tin để lựa chọn hình thức bảo hộ phù hợp, hạn chế nguy cơ trùng lặp, hoặc xâm phạm quyền của tổ chức, cá nhân khác.

Công tác đấu tranh, ngăn chặn và xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ cũng được các lực lượng chức năng tăng cường. Trong 9 tháng năm 2026, các lực lượng chức năng trên địa bàn thành phố đã phát hiện, xử lý 336 vụ vi phạm về quyền sở hữu trí tuệ, tổng số tiền xử phạt gần 4,5 tỷ đồng. Những kết quả này góp phần nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, người tiêu dùng.

Nhằm tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý và khai thác tài sản trí tuệ, mới đây Sở KH&CN đã phối hợp với Viện Sở hữu trí tuệ quốc gia ký kết chương trình hợp tác giai đoạn 2026-2030. Hai bên thống nhất tập trung vào 5 nhóm nhiệm vụ: Nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển hệ sinh thái sở hữu trí tuệ; tăng cường bảo vệ, thực thi quyền; khai thác thông tin sở hữu công nghiệp và thương mại hóa sáng chế; đào tạo, nâng cao năng lực, nhận thức; thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.

Cùng với đó, UBND thành phố đã ban hành Kế hoạch số 456/KH-UBND ngày 16/10/2026 về đẩy mạnh công tác sở hữu trí tuệ trong tình hình mới, tập trung nâng cao năng lực tạo lập, quản lý, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ; thúc đẩy KHCN, đổi mới sáng tạo, nâng cao sức cạnh tranh của doanh nghiệp và sản phẩm địa phương.

Theo Giám đốc Sở KH&CN Nguyễn Mạnh Cường, thời gian tới Sở sẽ tiếp tục tham mưu xây dựng cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ; đẩy mạnh tuyên truyền, đào tạo, phổ biến kiến thức pháp luật; hỗ trợ tổ chức, cá nhân xây dựng chiến lược và quản trị tài sản trí tuệ. Đồng thời, tăng cường quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ, đưa sở hữu trí tuệ thành nguồn lực quan trọng, góp phần nâng tầm hàng hóa Quảng Ninh và mở rộng dư địa phát triển cho nền kinh tế.