Từ ngày 1-6-2008, TKV đã dừng xuất khẩu than theo đường biên mậu qua Khu chuyển tải Vạn Gia sang Trung Quốc theo chỉ đạo của Chính phủ. Sau gần 1 năm thiết lập lại trật tự trong hoạt động khai thác, chế biến, vận chuyển, kinh doanh than, từ ngày 15-5-2009, TKV đã triển khai xuất khẩu than có chất lượng thấp qua cửa khẩu Vạn Gia theo Quyết định 1517 của Bộ Công Thương.
Chi cục Hải quan cửa khẩu Vạn Gia làm thủ tục xuất khẩu than.
Chỉ sau 15 ngày đầu thực hiện tái xuất khẩu than qua đường biên mậu, UBND tỉnh đã họp bàn với TKV và các cơ quan chức năng của tỉnh, làm rõ những tồn tại cần phải chấn chỉnh, những khó khăn vướng mắc cần tháo gỡ. Một số vướng mắc như về quy định chất lượng than xuất khẩu, chứng minh nguồn gốc than, thủ tục xuất nhập cảnh cho thuyền viên... đã được tỉnh tích cực làm việc với Bộ Công Thương và các ngành chức năng để có các giải pháp tháo gỡ kịp thời, hiệu quả. Ví dụ như khâu vận chuyển than đi Vạn Gia, trước đây có nhiều đơn vị được phép vận chuyển nhưng để tăng cường công tác quản lý Nhà nước nay chỉ có 2 đơn vị của TKV là Công ty Vận tải thủy và Công ty Chế biến kinh doanh than thực hiện. Tuy nhiên, do thời gian đầu triển khai các doanh nghiệp đã ký hợp đồng vận chuyển qua khâu trung gian với các đơn vị vận tải, còn có phương tiện chở than xuất khẩu quá tải, thuyền viên không có tên trong danh sách mà TKV đã đăng ký với các cơ quan chức năng... nên gây khó khăn cho công tác quản lý Nhà nước và về lâu dài dễ nảy sinh tiêu cực. UBND tỉnh đã yêu cầu TKV có những giải pháp chấn chỉnh kịp thời hiện tượng này. Với quan điểm tạo điều kiện thông thoáng nhưng vẫn phải tuân thủ các quy định của Nhà nước, tỉnh đã chỉ đạo các ngành chức năng tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nghiệp xuất khẩu. Trên cơ sở đó, các ngành Hải quan, Biên phòng, Công an... đã tích cực tháo gỡ những vấn đề liên quan về thủ tục giúp doanh nghiệp đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu, góp phần tích cực trong thực hiện các giải pháp chống suy giảm kinh tế của Chính phủ. Để nâng cao hiệu quả công tác xuất khẩu than biên mậu, phát huy lợi thế biên giới của tỉnh, bên cạnh sự vào cuộc tích cực của tỉnh và các ngành chức năng thì TKV vẫn giữ vai trò nòng cốt. Trao đổi với PV Báo Quảng Ninh, ông Lê Minh Chuẩn, Phó Tổng Giám đốc TKV cho biết: TKV cam kết duy trì việc xuất khẩu than qua Vạn Gia theo đúng quy trình giao nhận than của Bộ Công Thương và quản lý tốt về số lượng và chất lượng than xuất khẩu. Do ảnh hưởng của suy giảm kinh tế thế giới nên hiện nay số khách hàng truyền thống tiêu thụ loại than có chất lượng thấp đã giảm sút đáng kể. Năm nay, TKV sẽ cố gắng đẩy mạnh công tác xuất khẩu, mở rộng thị trường tiêu thụ loại than này nhưng cũng chỉ hy vọng đạt được 1,5 đến 2 triệu tấn. Tuy vậy, TKV vẫn chuẩn bị chân hàng đảm bảo có đủ nguồn cung khi có được các hợp đồng tiêu thụ mới.
Theo đánh giá của các ngành chức năng, mặc dù còn một số vướng mắc về trình tự, thủ tục thực hiện nhưng bước đầu triển khai xuất khẩu than chất lượng thấp theo đường biên mậu qua khu chuyển tải Vạn Gia đã đi vào nền nếp và chưa phát hiện vi phạm. Hoạt động xuất khẩu than qua đường biên mậu của TKV đã mang lại một số kết quả như tiêu thụ được lượng than chất lượng thấp có nguy cơ tồn đọng khi trong nước ít có nhu cầu, đóng góp cho ngân sách Nhà nước, giải quyết việc làm cho hàng ngàn lao động thủ công,... Tuy nhiên, vì đây là lĩnh vực dễ nảy sinh vi phạm, nên cần được các cấp, ngành kiểm tra, giám sát chặt chẽ.
