Quảng Ninh có cả đường biên giới trên đất liền, trên biển với nước bạn Trung Quốc nên có nhiều lợi thế phát triển thương mại nói chung, thương mại biên giới nói riêng.
Đây còn là điểm khởi đầu của vành đai kinh tế Vịnh Bắc Bộ (Việt Nam) gắn với khu hợp tác kinh tế Vịnh Bắc Bộ - Quảng Tây (Trung Quốc) và Quảng Ninh càng nổi bật hơn vai trò ''trạm trung chuyển quốc tế'' trong mạng lưới giao thông của khu vực, vì vậy có nhiều cơ hội phát triển thương mại, du lịch và lưu thông hàng hoá.
Container hàng chờ xuất khẩu qua cửa khẩu quốc tế Móng Cái.
Phát huy lợi thế cửa ngõ
Vị trí địa lý tạo cho Quảng Ninh vị thế chiến lược quan trọng của vùng Đông Bắc Việt Nam, là điểm nối liền thị trường Trung Quốc với Asean. Khi mở cửa biên giới, lúc đầu chỉ là các hoạt động trao đổi hàng hoá của cư dân biên giới có nhu cầu thăm thân hoặc trao đổi lấy hàng hoá, vật phẩm tiêu dùng thiết yếu phục vụ nhu cầu của người dân với số lượng và giá trị trao đổi nhỏ. Nhưng chỉ sau hơn một năm đã có 26 đơn vị kinh tế và hàng trăm doanh nghiệp tham gia trao đổi hàng hoá qua biên giới với Trung Quốc với sự phát triển đa dạng, quy mô ngày càng lớn, có những lô hàng đã lên đến hàng triệu USD. Hàng hoá xuất khẩu sang Trung Quốc chủ yếu là các loại vật tư, nguyên liệu cho sản xuất như than, quặng, chì, mủ cao su, cao su nguyên liệu và các mặt hàng nông sản như dừa quả, sợi dừa, cà phê, hạt điều, đỗ xanh, tỏi, thuỷ hải sản tươi sống... Hàng hoá nhập khẩu từ Trung Quốc chủ yếu là những mặt hàng phục vụ sản xuất và tiêu dùng trong nước như linh kiện, phụ tùng ô tô, xe máy, phôi thép, thép thành phẩm, phân bón, hàng tiêu dùng, nội thất và một phần là máy móc công cụ nhỏ phục vụ sinh hoạt và nông nghiệp nông thôn...
Sau 10 năm phát triển đến nay, vị thế cửa ngõ của tỉnh ngày càng được khẳng định với con số hơn 1.000 doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân tham gia hoạt động xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu của tỉnh mỗi năm. Chỉ tính riêng giá trị kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2009 của Quảng Ninh đã lên tới gần 3,5 tỷ USD. Tận dụng và phát huy tối đa lợi thế cửa ngõ này, chắc chắn tỉnh sẽ đạt mục tiêu đến năm 2015, kim ngạch xuất khẩu chung qua các cửa khẩu đạt 9-10 tỷ USD, trong đó xuất khẩu qua các cửa khẩu biên giới chiếm 60-65%, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bình quân tăng 14%-15%. Do có vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội cũng như đảm bảo an ninh quốc phòng của cả nước, Chính phủ xác định xây dựng Quảng Ninh trở thành địa bàn động lực, một trong những cửa ngõ giao thông quan trọng của Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ đối với khu vực và quốc tế. Đặc biệt, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Đề án phát triển thành phố cửa khẩu quốc tế Móng Cái đến năm 2020 với động lực phát triển chính là các lĩnh vực thương mại, dịch vụ, du lịch, giao thông quốc tế. Theo đó, Móng Cái sẽ là một trong các khu được xác định trở thành trung tâm thương mại, dịch vụ, du lịch của vùng, được tập trung ưu tiên đầu tư và phát triển theo quy hoạch chung của khu kinh tế theo quy định của Chính phủ. Sự giao lưu, hợp tác giữa chính quyền tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) và tỉnh Quảng Ninh (Việt Nam), cũng như giữa hai thành phố Đông Hưng và Móng Cái ngày càng mật thiết. Qua đó, môi trường kinh doanh thương mại ở khu vực biên giới đã được cải thiện, các hướng khai thác các lợi ích thương mại của mỗi bên cũng đang có xu hướng phù hợp và thích ứng lẫn nhau để đảm bảo cùng có lợi.
Hình thành trạm trung chuyển quốc tế
Có đường biên giới dài 132,8km tiếp giáp với nước bạn Trung Quốc cùng với vị trí địa lý đặc biệt, Quảng Ninh có lợi thế của thị trường trung chuyển giữa Việt Nam với các nước Đông Dương, Asean nói chung và Trung Quốc nói riêng. Hệ thống cảng biển ở Quảng Ninh những năm qua đã được Nhà nước quan tâm đầu tư nên phát triển mạnh, tạo ra hành lang biển quan trọng không chỉ của Quảng Ninh mà còn của cả nước và quốc tế.
Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, thương mại dịch vụ giai đoạn 2010-2020 sẽ phát triển mạnh hơn so với thương mại hàng hoá. Trong nhóm dịch vụ thương mại thì dịch vụ chuyển khẩu, kho ngoại quan và cảng biển sẽ phát triển rất nhanh. Với những tiềm năng được hội tụ nêu trên, Quảng Ninh có vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của cả nước và của Vùng cũng như của tỉnh trong nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế. Các tuyến giao thông phát triển và các cửa khẩu quan trọng là điều kiện thuận lợi để Quảng Ninh phát triển mạnh trao đổi hàng hoá nội vùng, liên vùng và tới cả các thị trường quốc tế rộng lớn. Do vậy trong thời gian tới, ngoài việc đẩy mạnh xuất khẩu hàng hoá, Quảng Ninh sẽ tận dụng lợi thế hơn nữa để đẩy mạnh các hoạt động tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu sang Trung Quốc qua các cửa khẩu trên biên giới, phấn đấu đạt 25-35% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trên địa bàn. Hiện nay, Trung Quốc định hướng xây dựng Đông Hưng thành trung tâm chế biến và giao dịch cao su, trung tâm kinh tế thương mại của khu mậu dịch tự do Trung Quốc - Asean và là trung tâm hội chợ, thương mại, du lịch ven Vịnh Bắc Bộ. Trên cơ sở nguyên tắc cơ bản về quan hệ quốc tế,, xây dựng thành phố Đông Hưng - Móng Cái trở thành ''Hai nước, một thành phố'' của khu vực biên giới Trung - Việt, thực hiện mở cửa mọi mặt. Đưa GDP bình quân đầu người đạt 10.000 USD/năm. Với những định hướng phát triển thương mại của Đông Hưng, Quảng Ninh sẽ có nhiều hơn các cơ hội phát triển thương mại biên giới nhờ lợi thế của thị trường trung chuyển giữa Việt Nam, các nước Đông Dương với Đông Hưng và nội địa Trung Quốc. Qua số liệu trên cho thấy, Quảng Ninh là tỉnh có tốc độ tăng trưởng cao về thu thuế xuất nhập khẩu. Trong 3 năm 2004-2006 đứng thứ 2 sau Lạng Sơn, từ 2007, 2008 vượt lên thứ nhất cả về tốc độ tăng trưởng và giá trị trong số 5 tỉnh biên giới phía Bắc. Bên cạnh những thuận lợi thì Quảng Ninh cũng phải đối mặt với yếu tố cạnh tranh thị trường, bởi không phải là tỉnh duy nhất có cửa khẩu với Trung Quốc. Hiện nay Lạng Sơn, Lào Cai và các tỉnh khác cũng đang tích cực khai thác các lợi thế phát triển thương mại biên giới trên cơ sở tăng cường các quan hệ hợp tác giữa các địa phương hai bên, thúc đẩy xây dựng các Khu hợp tác kinh tế biên giới với những thế mạnh riêng. Do đó, song song với việc đẩy mạnh xuất khẩu hàng hoá theo thông lệ quốc tế qua các cửa khẩu, cảng biển quốc tế thì tỉnh vẫn tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu hàng hoá sang Trung Quốc theo đường biên mậu với các mặt hàng xuất khẩu chủ lực.
Trao đổi về vấn đề này, PGS-TS Lê Trịnh Minh Châu, Viện Nghiên cứu Thương mại, Bộ Công Thương cho rằng: So với các địa phương trong nước, Quảng Ninh là tỉnh có nhiều tiềm năng, lợi thế trên các mặt để phát triển kinh tế cửa khẩu. Trong giai đoạn 2010-2015, thương mại theo hình thức biên mậu vẫn được duy trì và là một phương thức thương mại quan trọng trong phát triển thương mại biên giới Việt Nam - Trung Quốc. Kết quả phát triển kinh tế đối ngoại và kinh tế cửa khẩu của tỉnh trong những năm qua không chỉ đem lại hiệu quả đơn thuần về mặt kinh tế cho tỉnh mà còn có ý nghĩa sâu xa là tạo điều kiện cho Quảng Ninh phát triển toàn diện về kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng an ninh, giữ vững ổn định biên giới quốc gia, nâng cao vị thế, vai trò của tỉnh ở trong nước và quốc tế. Đặc biệt với việc hợp tác hiệu quả với Đông Hưng trong vai trò là trạm trung chuyển quốc tế, Quảng Ninh sẽ thu nhiều lợi ích về thương mại hàng hoá và dịch vụ, đồng thời xây dựng được điểm tăng trưởng mới ở khu vực biên giới để góp phần tăng trưởng kinh tế của tỉnh một cách bền vững.
