Có thể nói sẽ không còn thuyết phục khi lý do được đưa ra để giải thích cho sự sụt giảm của thị trường chứng khoán (TTCK) hiện nay là nhà đầu tư (NĐT) thiếu vốn.
Bằng chứng là trong ''cao trào'' tăng lãi suất tiết kiệm thời gian qua, lượng tiền trong người dân đổ về ngân hàng là khá lớn, bên cạnh đó là trào lưu kinh doanh vàng, mua bán ngoại tệ diễn ra rất sôi nổi. Cũng không thể cho rằng chỉ số VN-index liên tục ''phá đáy'' là do sự thiếu chuyên nghiệp, thiếu bản lĩnh, thói quen chạy theo tâm lý đám đông của NĐT. Bởi đã có rất nhiều NĐT chuyên nghiệp gắn bó với sàn trong thời gian dài, có đủ vốn tích luỹ về kiến thức, thị trường, bản lĩnh. Còn rất nhiều lý do khác được đưa ra, nhưng xem ra cũng thật khó thuyết phục! Bởi suy cho cùng những căn nguyên ấy đều có thể giải quyết được bằng cách này hay cách khác để phục hồi thị trường. Lúc này một lý do có vẻ dễ được chấp nhận nhất là sự sụt giảm niềm tin của NĐT. Giải pháp vực dậy niềm tin của NĐT vì thế trở thành quan trọng nhất trong hoàn cảnh này.
Vì đâu NĐT nản lòng?
NĐT đã bắt đầu trở lại sàn nhưng có mang theo niềm tin?
Xa rồi thời ''hoàng kim” của nghề môi giới chứng khoán (CK), bây giờ NĐT không dễ dàng ''nhịn'' khi giao dịch viên của Công ty CK ''chảnh'', thậm chí chấp nhận chung chi để có thể chèn lệnh sớm hơn, bởi thời cơ sẽ tuột khỏi tay chỉ trong tích tắc. Hay ở ''thời của mình'', quyền sinh quyền sát trong tay, nhân viên CK thả sức nghĩ kế kiếm lời bất chính, như thao túng giá, hoặc trục lợi trên tấm lưng ''còm cõi'' của những NĐT không chuyên, ít giao dịch v.v... Gió đổi chiều, NĐT trở thành ''thượng đế” đúng nghĩa trên thị trường, nhưng cũng là khi niềm tin ''bay đi ít nhiều''...
Bên cạnh đó không thể không nói đến chính sách quản lý thị trường, cùng với sự tác động của thị trường tài chính toàn cầu, cũng làm cho niềm tin NĐT lung lay. Chỉ thị 03 của Ngân hàng Nhà nước khống chế cho vay cầm cố CK không quá 3% đã thu hẹp nguồn vốn của giới đầu tư. Lại thêm việc bổ sung Luật thuế thu nhập cá nhân đối với đầu tư CK khiến tâm lý của không ít NĐT dao động, thị trường vì thế mà chưa thể có dấu hiệu khởi sắc.
Một yếu tố khác nữa thuộc về chính các công ty niêm yết đã làm ''tan nát” lòng tin NĐT khi mà họ liên tục có đợt phát hành cổ phiếu nhằm tăng vốn đầu tư, nhưng bản thân các cổ đông lại ngay lập tức bán tháo. Đó là chưa nói đến chuyện cho, tặng cổ phiếu với khối lượng lớn không phải là hiếm. NĐT có quyền nghĩ rằng: cái được gọi là ''quyền lợi'' mà lại bị rao bán lập tức, hay cho, tặng, thậm chí từ chối quyền mua, vậy thì mình có nên mua?
Tình trạng thị trường xuống dốc trong thời gian dài cũng làm cho niềm tin, hy vọng của NĐT mai một theo. Đó là tâm lý bình thường, trong khi đó kênh đầu tư vàng lúc này lại có vẻ như khá hấp dẫn, dù vẫn biết rủi ro cao, hay giản đơn là đem tiền gửi vào ngân hàng cũng được hưởng một lãi suất ''ngất ngưởng'' chưa từng thấy mà lại an toàn, nhàn nhã...
Còn lại gì khi niềm tin đã mất
Không còn niềm tin để mong thấy sắc xanh trở lại sàn giao dịch vào phiên ngày sau, khách hàng bỏ sàn chạy sang ngân hàng, hay đổ tiền vào một kênh đầu tư khác. Màu đỏ giữ chủ đạo trên bảng điện tử (biểu hiện của sự sụt giảm giá cổ phiếu) cùng với lượng dư bán tràn ngập diễn ra suốt hơn 20 phiên liên tục trên tất cả các sàn giao dịch. Nhiều mốc ''đáy'' đã được xác lập cho chỉ số Vn-index. Và mặc dầu các chuyên gia có đánh giá ''đây là cơ hội vàng để mua vào'' đi chăng nữa thì NĐT vẫn thờ ơ, vẫn không đưa ra quyết định đặt lệnh mua.
Tại Quảng Ninh, TTCK vốn đã được sinh ra ở thời điểm không còn độ ''sung'', lại chủ yếu là đại lý nhận lệnh nên quy mô tổ chức hoạt động chưa lớn. Chính vì vậy mà mức độ ảnh hưởng cũng không quá ''ảm đạm'' như các công ty lớn ở thị trường lớn. Tuy nhiên, trước sự thất thế của TTCK, tại sàn ACB Quảng Ninh, nhân viên CK đã được chuyển sang làm công tác ngân hàng, hoặc kiêm nhiệm. Đó là lợi thế của riêng ACB, còn tại Công ty CK Tràng An thì khó khăn hơn. Khi lượng lệnh giao dịch được đặt và giá trị giao dịch được thực hiện giảm mạnh (đến 80%) thậm chí có ngày ''đóng băng'' thì đời sống cán bộ nhân viên bị ảnh hưởng rất lớn. Đa số thu nhập bây giờ chỉ là lương cơ bản (thay vì những khoản thưởng ''kếch sù'' trước đây). Tuy vậy, ''vẫn phải duy trì bộ máy để phục vụ NĐT khi TTCK sẽ phục hồi trở lại''- Lãnh đạo sàn giao dịch CK Tràng An than thở.
Nhưng khó khăn mấu chốt lại thuộc về chính các công ty có cổ phiếu niêm yết, nhất là trong bối cảnh hiện nay. Khi chính sách tiền tệ đang bị thắt chặt, nguồn vốn tín dụng hết sức khó khăn thì kênh hút vốn cho sản xuất, kinh doanh đều được trông đợi cả vào TTCK. Không có vốn, hoạt động của doanh nghiệp bị đình trệ cũng có nghĩa là nền kinh tế gặp khó khăn trong phát triển...
Cần vực dậy niềm tin
Phải xác định đây là nhiệm vụ quan trọng lúc này, bởi niềm tin cũng chính là điều kiện quan trọng nhất để ''cứu'' TTCK đổ bể.
Trước tiên, bản thân các công ty CK phải trả lại sự minh bạch cho thị trường bằng cách quản lý, xử lý nghiêm các hành vi chèn lệnh, hay hành vi thao túng giá của các nhân viên môi giới. Nhưng hơn tất thảy mọi biện pháp, đó là bản thân mỗi cán bộ, nhân viên trong công ty chứng khoán phải đề cao hơn nữa đạo đức nghề nghiệp của mình, đó mới là cách ngắn nhất để niềm tin NĐT trở lại.
Ở góc độ quản lý vĩ mô, Nhà nước cũng cần có những chính sách để tạo được cơ chế kiểm tra giám sát sự minh bạch của thị trường, của hoạt động môi giới với hoạt động tự doanh của các công ty CK. Đồng thời phải có biện pháp quản lý chặt chẽ hoạt động phát hành cổ phiếu, tránh sự lợi dụng việc phát hành cổ phiếu nhằm tăng thu chứ không vì mục đích huy động vốn cho sản xuất kinh doanh. Bên cạnh đó, Ngân hàng nhà nước cũng cần ''nới'' chính sách để NĐT có thể có vốn đầu tư; trong hoàn cảnh hiện tại có muốn "chớp cơ hội vàng" cũng đành bất lực bởi chỉ thị 03 của NHNN đã giới hạn hạn mức cho vay cầm cố CK.
Về phía NĐT, rất cần thiết một bản lĩnh để có thể tỉnh táo trước những tin đồn và sáng suốt trong việc tự nhận định, đánh giá tình hình, phân tích con số, tránh đổ xô theo tâm lý đám đông. Sai lầm phổ biến của các NĐT là bước chân vào TTCK với một kế hoạch ngắn hạn cùng kỳ vọng thu được lợi nhuận tức thời cần được khắc phục. Đã đến lúc NĐT phải nhìn nhận thị trường một cách tích cực hơn, không thể "xoá sổ" các công ty CK, cũng không thể có diễn biến thị trường một chiều mãi được. Khi giá CK đã thấp đến không thể thấp hơn (giá kịch sàn, thậm chí dưới giá trị sổ sách) thì chúng ta không thể không thừa nhận đây thực sự là ''cơ hội vàng''. Phải tin rằng đặt lệnh mua cổ phiếu lúc này chắc chắn sẽ có lãi. Bởi cơ sở là ở những chính sách quản lý của Chính phủ thời gian này có nhiều đổi mới thiết thực và mạnh mẽ nhằm đưa nền kinh tế sớm phục hồi sau những khó khăn do lạm phát cao. Đặt niềm tin vào TTCK cũng có nghĩa là tin tưởng vào một nền kinh tế phát triển.TTCK vì thế chắc chắn phục hồi!
