Chương trình ‘’mỗi làng một nghề” của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã đề cao tính bảo tồn, phát triển những ngành nghề truyền thống; là bước đột phá để dần hình thành nên những vùng sản xuất chuyên môn hoá.
Lớp đào tạo nghề mây tre đan tại xã Nam Hoà (Yên Hưng)
Có thể nói, ở tỉnh ta hiện nay, ngành nghề truyền thống có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế nông thôn. Phát triển nghề truyền thống không chỉ tạo công ăn việc làm lúc nông nhàn, tăng thu nhập cho nông dân mà còn tạo dấu ấn bản sắc văn hoá của vùng, miền thông qua sản phẩm truyền thống. Thực hiện Quyết định 130/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về một số chính sách khuyến khích phát triển ngành nghề nông thôn, trong thời gian qua, tỉnh ta đã tạo được sự chuyển đổi mạnh mẽ. Giá trị sản xuất công nghiệp của những ngành nghề TTCN đạt bình quân 270 tỷ đồng/năm, chiếm tỷ trọng 29,37% giá trị sản xuất công nghiệp địa phương. Một số cơ sở tiểu thủ công nghiệp, ngành nghề phát triển rõ nét đó là: Gốm sứ, sản lượng năm 2001 là 0,5 tỷ sản phẩm, đến năm 2006 đạt gần 8 tỷ, tăng 17 lần; sửa chữa và đóng mới tàu thuyền năm 2006 so với năm 2001 tăng 2,6 lần. Một số mặt hàng khác như: Thuỷ tinh dân dụng, quần áo, giày dép, sản xuất đồ mộc... tăng 1,7 đến 2 lần. Sản phẩm của ngành tiểu thủ công nghiệp hiện tại chủ yếu là tiêu dùng trong nước, phục vụ nhân dân địa phương và khách du lịch. Nhiều nghề truyền thống được khôi phục và du nhập thêm một số mới. Số hộ và số cơ sở nghề ở nông thôn hàng năm tăng bình quân 8,9 - 9,8%. Hiện toàn tỉnh có trên 1.420 hộ có thu nhập từ làng nghề; thu nhập của người làm nghề gấp 3-4 lần lao động nông nghiệp. Tỷ lệ hộ nghèo mỗi năm giảm 2%. Cơ cấu lao động có bước chuyển biến tích cực theo hướng giảm dần lao động nông nghiệp, tăng lao động công nghiệp, dịch vụ.
Mặc dù đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, nhưng việc phát triển làng nghề trên địa bàn tỉnh những năm qua vẫn mang tính tự phát, sử dụng công nghệ lạc hậu, thiết bị máy móc cũ kỹ. Trên 80% cơ sở không đủ vốn đầu tư, đổi mới trang thiết bị, mở rộng quy mô sản xuất. Nguyên liệu sản xuất không ổn định, cầm chừng, không ứng dụng được tiến bộ kỹ thuật, mẫu mã đơn điệu. Thông tin thị trường không đầy đủ, đăng ký mẫu mã chậm. Chưa khai thác được tiềm năng du lịch, quảng bá, tiêu thụ sản phẩm. Công tác đào tạo, hướng dẫn, truyền nghề chưa chú trọng đúng mức. Nhiều chính sách hỗ trợ, phát triển làng nghề chưa được khai thác. Việc công nhận danh hiệu nghệ nhân, tôn vinh nghề nghiệp chưa tương xứng nên không thể khuyến khích sức sáng tạo của các nghệ nhân. Hiện nay, các ngành nghề thủ công vẫn chưa có cơ quan quản lý Nhà nước ổn định, đủ năng Iực tương xứng; đồng thời thiếu hẳn các cơ quan chuyên môn, không có cơ quan nghiên cứu, không có bảo tàng làng nghề...
* Giải pháp để phát triển làng nghề hiện nay
Mục tiêu chương trình ‘’mỗi làng một nghề” đã được tỉnh ta cụ thể hoá bằng việc quy hoạch phát triển làng nghề tiểu thủ công nghiệp Quảng Ninh giai đoạn 2006 – 2015, định hướng đến năm 2020, trên cơ sở: Thúc đẩy ngành nghề nông thôn phát triển bền vững, tạo việc làm cho 2,4 vạn lao động mỗi năm; giảm tỷ lệ thiếu việc làm ở nông thôn xuống dưới 15%; giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống 10% vào năm 2010. Phấn đấu đến năm 2015 sẽ có trên 50% số làng có nghề mới với tiêu chí mỗi làng có 30% số hộ làm nghề. Căn cứ tình hình thực tế và điều kiện phát triển ngành nghề tiểu thủ công nghiệp, tỉnh ta sẽ ưu tiên phát triển các nhóm ngành nghề: Gốm sứ thuỷ tinh; mây, tre, giang, đan, nghề cói; chế biến gỗ, gỗ mỹ nghệ, sửa chữa, đóng tàu thuyền; chạm khắc than, đá, khảm trai, mỹ nghệ và nhóm ngành nghề thêu, ren, may, dệt...
Đồng chí Trần Đăng Niên, Giám đốc Sở Công nghiệp cho biết: Để thực hiện và đạt hiệu quả chương trình ‘’mỗi làng một nghề’’, trước hết tỉnh ta cần có những giải pháp đồng bộ và có sự hưởng ứng vào cuộc của các cơ quan, ban, ngành liên quan, đồng thời gắn chặt chẽ giữa phát triển làng nghề với việc phát triển các cụm điểm công nghiệp. Việc đổi mới quan điểm, chính sách về lao động và đào tạo nghề cho người lao động ở các làng nghề, phù hợp với yêu cầu công nghiệp hoá - hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn cũng là một trong những giải pháp quan trọng. Bên cạnh đó cần quan tâm xây dựng các đề án phát triển làng nghề gắn với du lịch, hình thành các khu vực sản xuất tiểu thủ công nghiệp làng nghề trở thành những điểm đến của khách du lịch để tham quan cơ sở sản xuất...
Chương trình phát triển ‘’mỗi làng một nghề’’ đang là khao khát của mỗi làng, mỗi hộ và từng người dân. Đó cũng là tâm huyết của mỗi nghệ nhân suốt đời lặn lội với nghề, mong muốn giữ gìn được tinh hoa, trí tuệ, mỹ cảm, ý thức dân tộc và tâm hồn Việt Nam, góp phần vào phát triển kinh tế - văn hoá - xã hội trong thời kỳ đổi mới và hội nhập.
