Thực hiện điều chỉnh giá vật liệu xây dựng: Vẫn nhiều rào cản

Để tháo gỡ khó khăn cho công tác xây dựng cơ bản trong “cơn lốc” giá hiện nay, Bộ Xây dựng đã có Thông tư 05 hướng dẫn điều chỉnh giá và hợp đồng xây dựng do biến động giá nguyên liệu, nhiêu liệu và vật liệu xây dựng. Nhưng đến thời điểm này, vì nhiều lý do vẫn chưa có một nhà thầu nào được hưởng “đặc ân” từ Thông tư này. Các chủ đầu tư, nhà thầu đều nhận thấy còn nhiều bất cập trong quá trình thực hiện điều chỉnh giá vật liệu xây dựng.

Vừa qua, Sở Xây dựng đã có hướng dẫn việc thực hiện Thông tư 05 và có công bố giá vật liệu xây dựng, vì vậy hiện các chủ đầu tư mới có cơ sở để xác định loại vật liệu, phương thức, thời điểm, khối lượng hạng mục được điều chỉnh và tìm vốn bổ sung tổng mức đầu tư, xem xét lại hiệu quả đầu tư, đặc biệt là các dự án đầu tư theo hình thức BOT. Trong khi đó các nhà thầu đang hồi hộp, chờ đợi động thái của cơ quan quản lý nhà nước, chủ đầu tư mới tiến hành thi công tiếp. Thực trạng này đã khiến công tác xây dựng cơ bản của tỉnh thời gian qua bị ngừng trệ, nhiều chủ đầu tư bức xúc vì họ nhận thấy dự án đang trở thành “con tin” của các nhà thầu. Theo đánh giá của Sở Xây dựng thì sự chậm chạp trong thực hiện điều chỉnh giá theo tinh thần Thông tư 05 trước hết là do các chủ đầu tư, ban quản lý dự án, các đơn vị tư vấn, nhà thầu lúng túng, chưa kịp thích ứng với cơ chế mới, việc quản lý chi phí đầu tư xây dựng công trình. Chính bản thân các chủ đầu tư cũng không chủ động phối hợp với nhà thầu để xác định khối lượng bị ảnh hưởng do biến động giá mà có tâm lý chờ đợi, trông chờ, ùn đẩy trách nhiệm cho người quyết định đầu tư. Còn theo lý giải của một chuyên gia trong ngành Xây dựngcần thẳng thắn nhìn nhận về sự yếu kém của chủ đầu tư và năng lực của các nhà thầu hiện nay. Rất nhiều hợp đồng ký kết giữa chủ đầu tư và nhà thầu tuy có đề cập theo hình thức điều chỉnh đơn giá song chỉ nêu nguyên tắc, không đề ra công thức và phương thức cũng như các điều khoản điều chỉnh cụ thể hoặc công thức điều chỉnh không phù hợp nên khi có biến động giá nguyên, nhiên, vật liệu thì không có cơ sở điều chỉnh. Điều này cho thấy sự sơ hở trong quá trình thương thảo của các nhà thầu và tính vô hiệu hoá của rất nhiều hợp đồng sử dụng vốn ngân sách Nhà nước. Bây giờ đặt ngược lại vấn đề rằng các chủ đầu tư tư nhân bỏ vốn tự có hoặc vay vốn ngân hàng để làm công trình thì liệu họ có dễ dàng “chia sẻ hoặc thông cảm” với các nhà thầu hay sẽ khắt khe yêu cầu các bên thực hiện đúng những nguyên tắc quy định đã ký kết trong hợp đồng. Phương pháp tính bù trừ chi phí trực tiếp có lẽ là sản phẩm mang tính đặc thù của Việt Nam chứ chưa bao giờ xuất hiện trong công tác xây dựng cơ bản của các nước khác, nhất là trong các dự án thực hiện vốn ODA. Nếu các chủ đầu tư chặt chẽ trong việc quản lý tiến độ, khối lượng thực hiện của các nhà thầu thì chắc chắn sẽ không phải đau đầu tính toán về việc điều chỉnh giá vật liệu xây dựng do biến động thị trường.

Ngày 14-4, Thủ tướng Chính phủ đã chính thức cho phép điều chỉnh giá các loại nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu xây dựng có biến động giá từ năm 2007 bao gồm: Xăng, dầu, sắt thép các loại, nhựa đường, xi măng, cát, đá, sỏi, gạch, dây điện, gỗ, kính các loại. Thủ tướng cũng cho phép điều chỉnh hình thức hợp đồng đối với gói thầu xây lắp lỡ áp dụng hình thức giá hợp đồng trọn gói và giá hợp đồng theo đơn giá cố định thành hợp đồng điều chỉnh giá trong điều kiện giá tăng đột biến ngoài khả năng kiểm soát của chủ đầu tư và nhà thầu. Tuy nhiên theo phản ánh của các nhà thầu trên thực tế họ sẽ còn phải dài cổ chờ đợi các cơ quan chức năng có hướng dẫn cụ thể, chờ bên A thoả thuận chuyển đổi hợp đồng, chờ bên A được bổ sung vốn để thanh toán... Ngoài ra các nhà thầu còn phải thuyết phục các chủ đầu tư tư nhân và nước ngoài chấp nhận việc điều chỉnh giá. Thực hiện điều chỉnh giá chủ đầu tư và nhà thầu phải tự thoả thuận với nhau về mức giá điều chỉnh trong khi chủ đầu tư thực chất chỉ quản lý về mặt tiến độ, chất lượng công trình, không đủ thẩm quyền và căn cứ để xác định mức giá điều chỉnh. Theo tinh thần Thông tư 05, chủ đầu tư và nhà thầu sẽ phải tự xây dựng cơ sở pháp lý để thương thảo nhằm đi đến đồng thuận một mức giá tạm tính, các nhà thầu cho rằng làm như vậy rất dễ nảy sinh cơ chế xin - cho hoặc các mâu thuẫn do không cùng quan điểm. Đó là chưa kể, một số chủ đầu tư né tránh trách nhiệm, kéo dài và trì hoãn việc xác định mức giá điều chỉnh, gây khó khăn cho các nhà thầu. Đi đôi với các dự án vốn ngân sách Nhà nước, việc xác định giá điều chỉnh còn liên quan đến trách nhiệm của cơ quan quản lý và cấp phát vốn, thanh tra, kiểm toán (khi quyết toán công trình). Trong trường hợp có những ý kiến trái chiều với sự điều chỉnh giữa chủ đầu tư và nhà thầu thì đơn vị nào đủ thẩm quyền đưa ra quyết định cuối cùng?.

Mặc dù Thủ tướng đã cho phép tạm ứng tiền bù trừ chênh lệch giá theo mức tạm ứng của hợp đồng khối lượng chưa thực hiện và tạm thanh toán 80 - 90% chênh lệch giá của khối lượng đã thực hiện trong khi chờ làm thủ tục điều chỉnh, tránh thiệt hại cho nhà thầu và không ảnh hưởng đến tiến độ công trình, dự án. Nhưng trên thực tế hiện nay nhiều công trình xây dựng trên địa bàn tỉnh đều do các nhà thầu phụ thực hiện nếu chủ đầu tư tạm ứng cho thầu chính trong khi thầu chính đang khát vốn họ sẽ giữ lại, như vậy thầu phụ chắc chắn chẳng được hưởng “đặc ân” gì từ cơ chế này và điều họ mong muốn nhất lúc này là những vướng mắc trong thực hiện điều chỉnh giá vật liệu xây dựng hiện nay cần sớm được giải quyết.

* Ý kiến chủ đầu tư, cơ quan quản lý nhà nước và nhà thầu

* Đồng chí Nguyễn Hải An, Phó Giám đốc Sở Xây dựng: Việc trượt giá vật liệu xây dựng sẽ vẫn diễn ra và không tuân theo quy luật nào. Vì vậy cần có một cơ chế linh hoạt áp dụng cho trường hợp này. Việc cho phép điều chỉnh giá vật liệu xây dựng, hình thức hợp đồng dự án cũng chỉ là giải pháp tình thế. Về lâu dài các nhà thầu cần biết tự cứu mình, phải tính toán kỹ lưỡng khi nhận thầu để đảm bảo thực hiện đúng hợp đồng. Họ cũng phải chấp nhận cảnh lời ăn, lỗ chịu. Bên cạnh đó, các chủ đầu tư cũng cần học hỏi kinh nghiệm để áp dụng các thông lệ quốc tế trong các hợp đồng xây dựng, đảm bảo các yêu cầu trong hội nhập kinh tế quốc tế, nâng cao năng lực quản lý chi phí đầu tư xây dựng công trình.

* Đồng chí Trương Công Ngàn, Chủ tịch UBND huyện Đầm Hà: Việc điều chỉnh giá vật liệu xây dựng theo Thông tư 05 của Bộ Xây dựng thì các dự án đều phải thay đổi lại dự toán, tổng mức đầu tư vì vậy ảnh hưởng đến tiến độ các công trình xây dựng. Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, UBND tỉnh, huyện Đầm Hà đã tiến hành rà soát lại các công trình và quyết định giãn, hoãn tiến độ hơn 10 công trình. Vừa qua Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý cho thực hiện tạm ứng tiền bù chênh lệch theo mức giá tạm ứng của hợp đồng khối lượng chưa thực hiện và tạm thanh toán 80 - 90% chênh lệch giá của khối lượng đã thực hiện trong khi chờ làm thủ tục điều chỉnh, theo tôi đây là giải pháp cần thiết cấp bách nhất trong thời điểm hiện nay để “cứu” các nhà thầu và tiến độ công trình khi giá vật liệu đang có nhiều biến động.

* Đồng chí Vi xuân Trọng, Chủ tịch UBND huyện Ba Chẽ: Vừa qua huyện Ba Chẽ đã rà soát và quyết định giãn tiến độ 4 công trình, hoãn 2 công trình do chưa đầy đủ thủ tục hồ sơ. Thực hiện điều chỉnh giá vật liệu xây dựng theo hướng dẫn của Sở Xây dựng riêng đối với các công trình do huyện làm chủ đầu tư không có vướng mắc lớn vì các điều khoản trong hợp đồng ký với nhà thầu rất chặt chẽ, có tính đến yếu tố trượt giá. Hiện trên địa bàn huyện chỉ có một số công trình phải thực hiện điều chỉnh giá. Qua đây cho thấy để tránh những bất cập không lường trước được trong thời điểm giá liên tục có sự biến động không nên dừng lại ở giải pháp tình thế là điều chỉnh giá, chuyển đổi hợp đồng mà các chủ đầu tư nên ghi vào quy định đấu thầu khi lập hồ sơ mời thầu mục “trượt giá”.

*  Ông Trần Văn Hán, Chỉ huy trưởng gói thầu K12 dự án xây dựng công trình Đầm Hà Động: Biến động của giá vật liệu xây dựng trong thời gian qua đã gây khó khăn cho tất cả các nhà thầu, đối với các đơn vị thi công ở khu vực miền núi còn khó khăn hơn rất nhiều do trượt giá quá cao. Hiện nay trên địa bàn huyện Đầm Hà giá xi măng, sắt đã tăng gấp 2 lần so với giá dự toán, giá gạch tăng gấp 3 lần. Mặc dù tiến độ đang đòi hỏi rất gấp nhưng nhà thầu vẫn phải thi công cầm chừng vì không còn tiền để mua vật liệu. Chúng tôi đã cầm cự khá lâu rồi vì vậy mong các cơ quan chức năng sớm có hướng dẫn điều chỉnh giá để hỗ trợ cho nhà thầu thi công kịp tiến độ.

* Ông Đoàn Văn Khoát, Giám đốc Công ty Cổ phần xây dựng thuỷ lợi Quảng Ninh: Nội dung của Thông tư 05 hướng dẫn rất rộng nhưng lại không chi tiết cụ thể nên các chủ đầu tư vẫn lúng túng, chưa chủ động cùng nhà thầu xác định khối lượng bị ảnh hưởng do biến động giá. Khó khăn của các nhà thầu hiện nay là giá mua thực tế cao hơn nhiều lần so với thông báo giá của nhà sản xuất nhưng giá các loại vật liệu xây dựng theo công bố giá của liên Sở Tài chính - Xây dựng lại căn cứ vào giá các loại vật liệu tại nơi sản xuất, nơi bán tập trung (giá gốc) trên địa bàn tỉnh.

*  Ông Nguyễn Hoàng Trung, Công ty Cổ phần Xây dựng số 2 (Tổng Công ty Xây dựng Hà Nội), cán bộ phụ trách thi công xây dựng công trình Sân vận động Hòn Gai: Hiện chúng tôi đang triển khai thi công Sân vận động Hòn Gai do Ban Quản lý dự án II làm chủ đầu tư, do lường trước được biến động của giá vật liệu xây dựng, Công ty đã chuẩn bị đầy đủ nguyên vật liệu phục vụ quá trình thi công, khi ký hợp đồng với chủ đầu tư đã tính toán đến yếu tố trượt giá. Vì vậy công trình không phải thực hiện điều chỉnh giá và sẽ làm đúng tiến độ như đã cam kết với chủ đầu tư. Đến nay chúng tôi đã chuẩn bị đầy đủ các điều kiện như làm mặt bằng, kho bãi, điện, nước, nhà ở cho công nhân, dự kiến cuối tháng 4 chính thức thi công công trình.