Nhiều năm qua khi xảy ra thiên tai, dịch bệnh nông dân đều nhận được sự hỗ trợ của Nhà nước để giảm bớt thiệt hại, vượt qua khó khăn. Nhưng ngư dân không nhận được nhiều sự “ưu ái” như vậy, trời rét, dịch bệnh, bão lũ tôm, cá chết nổi hàng loạt cũng không có cơ chế hỗ trợ gì. Cho đến tháng 3 vừa qua, Chính phủ mới có Quyết định 289 về hỗ trợ cho ngư dân. Mong chờ bao nhiêu năm, nhưng đến lúc có cơ chế, chính sách thì lại khó đi vào cuộc sống do quá nhiều vướng mắc...
Tàu đánh bắt xa bờ của ngư dân Vân Đồn.
Chính sách hỗ trợ
Theo Quyết định 289 của Thủ tướng Chính phủ ngư dân được hưởng 4 loại hình hỗ trợ gồm: 70 triệu đồng/tàu/năm cho mua mới, đóng mới tàu đánh bắt hải sản có công suất máy từ 90CV trở lên hoặc tàu cung ứng dịch vụ cho hoạt động khai thác hải sản; 10-18 triệu đồng/máy/năm cho thay máy tàu sang loại máy mới tiêu hao ít nhiên liệu hơn đối với tàu đánh bắt hải sản có công suất máy từ 40CV trở lên hoặc tàu dịch vụ phục vụ hoạt động khai thác hải sản; 30% bảo hiểm thân tàu cho tàu đánh bắt có công suất từ 40CV trở lên và 100% bảo hiểm tai nạn cho thuyền viên làm việc theo hợp đồng lao động trên các tàu cá, tàu dịch vụ. Riêng về hỗ trợ tiền dầu có 3 mức: Với tàu có công suất từ 90CV trở lên được hỗ trợ 8 triệu đồng/chuyến đi đánh bắt hải sản, 3 lần/năm; 5 triệu đồng/chuyến/tàu từ 40-90CV, hỗ trợ 4 lần/năm; 3 triệu đồng cho tàu dưới 40CV/ chuyến, hỗ trợ 5 lần/năm.
Theo thống kê của Sở NN&PTNT toàn tỉnh hiện có trên 7.000 tàu khai thác thuỷ sản, trong đó 130 tàu có công suất từ 90CV trở lên. Như vậy chính sách này khi triển khai sẽ giúp cho hàng vạn hộ ngư dân giảm bớt khó khăn trong tình hình lạm phát hiện nay và đây được coi là một trong những cú huých tích cực nhất để ngành thuỷ sản của tỉnh tiếp tục phát triển.
Nhưng điều kiện lại quá chặt chẽ
Theo Thông tư số 35 của Bộ Tài chính về hướng dẫn thực hiện Quyết định 289/CP thì để được nhận tiền hỗ trợ từ chính sách này ngư dân phải đáp ứng rất nhiều điều kiện. Sau gần 4 tháng thực hiện tất cả các địa phương ven biển từ Bắc đến Nam đều khẳng định sẽ chẳng có hộ ngư dân nào đáp ứng được những yêu cầu của Thông tư 35 để được hưởng sự hỗ trợ. Cụ thể với việc mua mới, đóng mới tàu cá phải hoàn thành thủ tục đăng kiểm, đăng ký, có giấy phép khai thác thuỷ sản hoặc giấy đăng ký kinh doanh (tàu làm dịch vụ), đã hoàn thành việc mua bảo hiểm thân tàu và bảo hiểm tai nạn cho thuyền viên; bản sao các giấy tờ liên quan đến việc xác định máy tàu mới 100% đạt các tiêu chuẩn kinh tế - kỹ thuật theo quy định của Bộ NN&PTNT... Quá nhiều các thủ tục rườm rà trong khi từ trước đến nay chưa có một doanh nghiệp bảo hiểm nào dám bán bảo hiểm cho tàu khai thác thuỷ sản vì vậy ngư dân chẳng biết tìm đến đâu để mua? Tỉnh ta do đội tàu khai thác thuỷ sản xa bờ có công suất từ 90CV trở lên chủ yếu hoạt động ở ngư trường Bạch Long Vỹ, rất ít tàu vươn khơi bám biển dài ngày như các tàu khai thác thuỷ sản ở khu vực miền Trung và miền Nam, mức độ rủi ro thấp hơn vì vậy các chủ tàu không nghĩ đến việc mua bảo hiểm cho tàu của mình hay thuyền viên hợp đồng trên tàu. Thế nên khi được hỏi về nhận hỗ trợ bảo hiểm hầu hết các chủ tàu khai thác thuỷ sản xa bờ của tỉnh đều tỏ ra không mấy hào hứng. Từ trước đến nay họ chưa bao giờ ký hợp đồng lao động với thuyền viên, công việc chỉ thoả thuận bằng miệng, sau mỗi chuyến đi biển nếu thuyền viên thấy thích thì chuyến sau đi tiếp không thích thì thôi vì vậy chẳng ai ký cốp hợp đồng làm gì; cũng chẳng ai nghĩ mua bảo hiểm tai nạn cho thuyền viên. Thế nhưng để nhận được 100% khoản tiền hỗ trợ mua bảo hiểm tai nạn cho thuyền viên phải đáp ứng được điều kiện có "bản sao hợp đồng lao động giữa thuyền viên và chủ tàu còn hiệu lực trong năm đề nghị hỗ trợ", "có giấy chứng nhận bảo hiểm thuyền viên còn hiệu lực ít nhất 3 tháng của năm đề nghị hỗ trợ". Vì những điều kiện quá ngặt nghèo này nên trong buổi họp giao ban với 28 tỉnh, thành phố ven biển do Bộ NN&PTNT vừa tổ chức các tỉnh đều báo cáo chưa một ngư dân nào được nhận tiền hỗ trợ đóng mới tàu hay thay máy mới.
Khó nhất trong các điều kiện hỗ trợ cho ngư dân là hỗ trợ về dầu, để nhận được từ 3-8 triệu đồng/chuyến đi biển các chủ tàu phải "hoạt động từ 6 tháng trong 1 năm trở lên; đã hoàn thành các thủ tục mua bảo hiểm thân tàu, bảo hiểm tai nạn thuyền viên; có đăng kiểm, đăng ký lưu hành phương tiện". Trong hồ sơ phải có "giấy phép khai thác hải sản hoặc giấy đăng ký kinh doanh, bản sao sổ nhật ký khai thác hải sản và báo cáo hoạt động của chuyến đi biển, lấy xác nhận của đồn, trạm biên phòng trong các lần ra vào cảng cá, bến cá". Đưa ra những điều kiện này với ngư dân chẳng khác gì đánh đố, bởi không chỉ tàu từ 40CV trở lên mua bảo hiểm đã khó rồi chứ với tàu có công suất dưới 40CV việc mua bảo hiểm chẳng khác gì bắt "hái sao trên trời". Vì chẳng một công ty bảo hiểm nào dám bán bảo hiểm cho những chiếc tàu vừa nhỏ, máy móc thiết bị lại chắp vá, hỏng hóc lúc nào không ai hay. Đó là chưa kể muốn có giấy phép khai thác thuỷ sản chủ tàu phải xuất trình được bằng thuyền trưởng, máy trưởng thế nhưng hiện nay theo quy chế đào tạo mới chỉ có tàu từ 40CV trở lên có đào tạo thuyền máy trưởng, còn tàu dưới 40CV chưa có. Phần lớn những tàu dưới 40CV là tàu của ngư dân nghèo cả gia đình cùng sinh sống trên đó, tàu vừa là phương tiện kiếm sống vừa là nhà ở lao động trên tàu là các thành viên trong gia đình, chẳng lẽ chồng ký hợp đồng lao động với vợ, cha ký hợp đồng với con!
Đồng chí Nguyễn Quốc Khánh, quyền Trưởng phòng Nông nghiệp và phát triển nông thôn huyện Cô Tô bức xúc nói: “Trước đây khi còn cơ chế bao cấp của Nhà nước, hoạt động tập thể, đội tàu khai thác cho các công ty quốc doanh mới có sổ nhật ký khai thác và báo cáo hoạt động chuyến đi biển. Từ khi các đội tàu HTX tan rã, tàu do các hộ gia đình ngư dân làm chủ chẳng ai mất thời gian ghi nhật ký khai thác hay làm báo cáo hoạt động đi biển. Giờ đưa ra điều kiện này ngư dân lấy đâu ra để xuất trình?”. “Mặt khác ngư dân sinh sống trên biển là chính, chữ nghĩa biết ít, đến đọc thông viết thạo tên mình còn khó làm gì có chữ nhiều đến thế để viết báo cáo hoạt động đi biển. Đó là chưa kể huyện Cô Tô quá gần ngư trường, tàu đánh bắt thuỷ sản của ngư dân cứ dời bến là có thể buông lưới đánh cá vậy họ qua đồn biên phòng trình báo làm gì, vòng đi vòng lại mất thời gian lại tốn tiền dầu. Chính sách mà vướng thế này thử hỏi cơ sở triển khai làm sao được?".
Với những thuyền, mảng gắn máy như thế này tham gia khai thác thuỷ sản có được hỗ trợ dầu?
Chính sách cần sát thực tế
Theo hướng dẫn tại Thông tư 35 của Bộ Tài chính thì thời gian thực hiện hỗ trợ đóng mới, thay máy mới, mua bảo hiểm từ năm 2008-2010 nhưng thời gian thực hiện hỗ trợ dầu chỉ tính trong năm 2008. Đến nay đã gần trung tuần tháng 7, thời gian còn lại của năm rất ngắn trong khi triển khai thực hiện ở cơ sở đang quá vướng mắc. Trên vùng biển của tỉnh ta đang có gần 30 vạn ngư dân sinh sống, khai thác ven bờ, phần lớn là hộ nghèo, cận nghèo thậm chí dưới cả chuẩn nghèo. Vì vậy nếu không sớm có giải pháp trợ giúp cho các đối tượng này thì chỉ tiêu giảm nghèo năm nay của tỉnh ta khó có thể đạt được.
Tại buổi giao ban trực tuyến với các tỉnh, thành phố ven biển, đồng chí Cao Đức Phát, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT đã nhấn mạnh "vấn đề lớn nhất là an sinh xã hội và đời sống của ngư dân. Vì vậy các cơ quan chức năng có nhiệm vụ giải quyết các thủ tục để có thể hỗ trợ tiền cho ngư dân trong thời gian sớm nhất nếu thấy thủ tục đã "tạm rõ" thì có thể tạm ứng cho ngư dân". Mọi cơ chế chính sách đều phải có sự linh hoạt phù hợp với điều kiện thực tế. Vừa qua, Bộ Tài chính đã chuyển cho tỉnh 33,8 tỷ đồng để thực hiện an sinh xã hội, trong đó có hỗ trợ cho ngư dân. Vì vậy tỉnh cần có sự linh hoạt trong thực hiện, tự tháo bỏ những “rào cản" quá cách biệt giữa chính sách và thực tiễn để sớm có sự hỗ trợ cho ngư dân trên địa bàn.
| Đồng chí Nguyễn Phi Hùng, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT: Các địa phương cứ bám sát chỉ đạo của Bộ NN&PTNT mà thực hiện Sau buổi họp giao ban trực tuyến với 28 tỉnh, thành phố ven biển về triển khai Quyết định 289/CP, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát đã khẳng định các địa phương cứ theo tinh thần Công điện số 30 của Bộ triển khai, sai đâu Bộ trưởng sẽ chịu trách nhiệm trước Chính phủ. Bộ NN&PTNT sẽ có đề nghị Bộ Tài chính sửa đổi một số điều kiện trong Thông tư 35 cho phù hợp với tình hình thực tiễn. Vì vậy các địa phương cứ bám sát chỉ đạo của Bộ mà thực hiện. Vừa qua, Sở NN&PTNT đã soạn thảo mẫu báo cáo chuyến đi biển gửi cho các địa phương để triển khai đến ngư dân, còn nhật ký khai thác thì theo chỉ đạo của Bộ là bỏ đi, không cần thiết. |
