Trên cơ sở đưa ra những phân tích, đánh giá về thực trạng môi trường đầu tư của tỉnh trong thời gian qua liên tục bị các nhà đầu tư, doanh nghiệp đánh giá thấp, từ đó đưa ra đề xuất, kiến nghị, giải pháp nhằm cải thiện môi trường đầu tư của tỉnh. Từ số báo này Báo Quảng Ninh mở chuyên đề “Cải thiện môi trường đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh”. Để nội dung chuyên đề thêm phong phú hấp dẫn, Báo Quảng Ninh mong nhận được sự cộng tác tham gia của các chuyên gia, bạn đọc trong và ngoài tỉnh. Mở đầu chúng tôi xin đăng loạt bài của CTV Nguyễn Mạnh Cường, Trưởng phòng Tổng hợp, Sở Kế hoạch và Đầu tư Quảng Ninh.
So với nhiều tỉnh, thành phố khác trong cả nước thì Quảng Ninh là tỉnh giàu tiềm năng, có nhiều lợi thế để thu hút các nhà đầu tư đến đầu tư, sản xuất kinh doanh thuộc nhiều lĩnh vực kinh tế khác nhau. Trong đó có một số lĩnh vực có vị trí chiến lược quan trọng của vùng Đông Bắc và cả nước như khai thác than, vật liệu xây dựng, điện, du lịch, kinh tế cảng biển, kinh tế cửa khẩu... Trước hết với vị trí cửa mở ra biển và có hệ thống giao thông gồm cả đường bộ, đường sắt, đường biển, cảng biển, có cửa khẩu quốc gia, quốc tế thông thương với Nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa. Lợi thế này tạo thế thuận lợi cho Quảng Ninh đẩy mạnh giao lưu kinh tế - xã hội trong nước và quốc tế, tăng cường hội nhập với khu vực, có điều kiện mở rộng thị trường trao đổi hàng hoá xuất nhập khẩu. Dân số tuy không đông nhưng trình độ văn hoá tương đối cao, khoảng 95% dân số biết đọc, tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 35,3%. Được thiên nhiên ưu đãi nên Quảng Ninh có nguồn tài nguyên rất đa dạng về đất đai, rừng, biển và khoáng sản, đây là cơ sở quan trọng để tỉnh phát triển các lĩnh vực công nghiệp quan trọng như khai thác chế biến than, sản xuất vật liệu xây dựng, xi măng, gốm sứ, thuỷ tinh, công nghiệp điện.
Năm 2006, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam công bố bảng xếp hạng chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh về môi trường đầu tư, Quảng Ninh bị tụt hạng từ trong tốp 10 xuống thứ 25/64; tiếp đó là công bố của Tổng Cục Thống kê và Ngân hàng Thế giới, Quảng Ninh tiếp tục là một trong vài địa phương “đội sổ” về môi trường đầu tư đã gây “sốc” với rất nhiều người bởi một trung tâm kinh tế trọng điểm của khu vực Bắc Bộ, đang là cửa tiến ra biển của cả miền Bắc lại bị các nhà đầu tư đánh giá về môi trường đầu tư “tuột dốc” đến mức thảm hại như vậy? Tuy nhiên, bức tranh chung về thực trạng môi trường đầu tư của Quảng Ninh chưa hẳn đã là buồn bởi nhìn tổng quan trong cả giai đoạn 2001-2006 thấy rằng những kết quả đạt được trong phát triển kinh tế - xã hội, tốc độ tăng trưởng kinh tế luôn duy trì ở mức cao và ổn định, nhiều nhà đầu tư tầm cỡ trong và ngoài nước vẫn đang tiếp tục tìm hiểu cơ hội đầu tư tại Quảng Ninh. Trong 6 năm (2001-2006) tổng sản phẩm GDP trung bình hàng năm đều tăng trên 12%, riêng năm 2006 tăng 13,2%, thu nhập bình quân đầu người đạt 850 USD (cao hơn so với mức trung bình của cả nước 125 USD). Tổng vốn đầu tư xã hội trên địa bàn 6 năm đạt 65.640 tỷ đồng, tăng bình quân trên 20%/năm. Ngoài nguồn ngân sách tập trung chủ yếu đầu tư cho xây dựng cơ sở hạ tầng, công trình trọng điểm nhiều dự án lớn đã được hoàn thành đưa vào sử dụng như: Cầu Bãi Cháy, cảng Cái Lân, Quốc lộ 18A, cầu Vân Đồn, cầu Bang... Những con số này có lẽ là những minh chứng sát thực nhất về kết quả kêu gọi và thu hút đầu tư của tỉnh.
Hẳn nhiều người còn nhớ ngay từ đầu những năm 2000 Quảng Ninh đã là một trong những địa phương đi đầu cả nước thực hiện cơ chế chính sách khuyến khích đầu tư trên địa bàn qua đó đã thu hút được nhiều dự án đến đầu tư tại tỉnh. Nổi bật là các dự án “dùng quỹ đất để tạo vốn xây dựng cơ sở hạ tầng” với trên 108 dự án, tổng khái toán vốn đầu tư các dự án đạt trên 10.500 tỷ đồng. Hiện tại trên địa bàn tỉnh đang triển khai hàng loạt các dự án lớn hứa hẹn đưa Quảng Ninh trở thành trung tâm sản xuất điện, than, xi măng lớn nhất cả nước như: Dự án xây dựng Nhà máy Nhiệt điện Quảng Ninh giai đoạn I với tổng công suất thiết kế 600 MW, Nhà máy Nhiệt điện Cẩm Phả giai đoạn I: 300 MW, các Nhà máy Xi măng Cẩm Phả, Thăng Long, Hạ Long đã và đang đầu tư ở giai đoạn lắp đặt thiết bị máy móc; Nhà máy Chế tạo thiết bị nâng hạ Quang Trung (Uông Bí) đã hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng. Các dự án đầu tư vào lĩnh vực du lịch, đô thị tạo ra diện mạo mới về cảnh quan, hạ tầng du lịch hoàn chỉnh, hiện đại sản phẩm du lịch phong phú như Khu du lịch quốc tế Tuần Châu, Khu du lịch đô thị Phượng Hoàng, Khu đô thị Hùng Thắng, Vựng Đâng, Khu kinh tế Vân Đồn...Đặc biệt đầu năm 2007, dự án Tổ hợp Công nghiệp - Dịch vụ - Cảng biển Hải Hà được khởi công xây dựng với sự tham gia đầu tư của nhiều tập đoàn kinh tế lớn đang mở ra một bức tranh tươi tắn, sáng sủa về hoạt động thu hút đầu tư của tỉnh. Đặc biệt, gần đây nhất, Thủ tướng Chính phủ đã cho phép nâng cấp thành lập Khu kinh tế Hải Hà.
Với số lượng 3.916 doanh nghiệp, tổng số vốn đăng ký kinh doanh hơn 16.500 tỷ đồng chứng minh tỉnh đã rất tích cực, nỗ lực trong cải thiện môi trường đầu tư thu hút mọi nguồn lực tham gia đầu tư phát triển kinh tế - xã hội. Đặc biệt công tác cấp đăng ký kinh doanh đã từng bước cải tiến từ việc tiếp nhận, thẩm định hồ sơ, giải quyết nhanh, đúng quy định thông qua bộ phận một cửa liên thông. Ngoài ra, trên địa bàn toàn tỉnh còn có trên 20.000 hộ kinh doanh cá thể, 236 hợp tác xã và trên 52 chương trình, dự án hỗ trợ phát triển chính thức ODA, viện trợ phi chính phủ nước ngoài (NGO) đã và đang được triển khai. Để tạo điều kiện cho doanh nghiệp yên tâm đầu tư sản xuất kinh doanh tỉnh đã chỉ đạo các ngành, đơn vị hạn chế việc thanh tra, kiểm tra các doanh nghiệp trừ trường hợp có đơn thư khiếu nại hoặc có dấu hiệu vi phạm pháp luật, vi phạm trong sản xuất kinh doanh theo đề nghị của doanh nghiệp hoặc cơ quan có thẩm quyền. Mọi thủ tục hành chính của Nhà nước đều được công khai hoá ngay tại các cơ quan, đơn vị. Nhằm tăng cường quảng bá thông tin liên quan đến môi trường đầu tư tỉnh đã tích cực tham gia các hội nghị, hội thảo xúc tiến thương mại đầu tư trong và ngoài nước, có các doanh nghiệp của tỉnh trực tiếp tham gia như: Hội thảo về hợp tác phát triển kinh tế 5 tỉnh Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh - Lào Cai (Việt Nam) với Vân Nam (Trung Quốc); hội thảo, hội chợ ASEAN và Trung Quốc được tổ chức thường niên tại Nam Ninh (Trung Quốc); hội nghị xúc tiến đầu tư và sáng kiến chung Việt Nam - Nhật Bản tổ chức tại Hà Nội.
Bên cạnh những kết quả đạt được hết sức khả quan thì hoạt động thu hút đầu tư của tỉnh đang có xu hướng bị chững lại, đặc biệt là thu hút đầu tư nước ngoài trong 2 năm gần đây liên tục bị tụt giảm. Riêng năm 2006, tỉnh mới chỉ thu hút được 14 dự án và điều chỉnh 3 dự án đầu tư nước ngoài với tổng vốn đầu tư 54,44 triệu USD, thấp hơn rất nhiều so với các tỉnh lân cận như Hải Dương, Hải Phòng, Hưng Yên, Bắc Ninh. Thu hút đầu tư trong nước cũng không cao, mặc dù là tỉnh đi đầu về vận dụng các cơ chế chính sách thu hút đầu tư nhưng môi trường đầu tư lại chậm được cải tiến theo xu hướng phát triển chung của nền kinh tế. Thủ tục hành chính chưa được công khai, minh bạch tại các cơ quan công quyền. Vì còn rất nhiều những tồn tại, bất cập nên Quảng Ninh dù đi trước nhưng lại về sau so với các tỉnh lân cận, các tỉnh có chung hoặc kém hơn về lợi thế thu hút đầu tư.
