Khi về thăm làng cá và bà con ngư dân đảo Cát Bà (Hải Phòng), đảo Tuần Châu (Quảng Ninh) và một số đảo tiền tiêu vùng Đông Bắc Tổ quốc ngày 1-4-1959, Bác Hồ đã căn dặn “biển bạc của ta do nhân dân ta làm chủ” và Người nhắc nhở “cán bộ phải tổ chức sản xuất và chăm lo đời sống cho nhân dân vùng biển”.
Thực hiện lời dạy của Bác, cùng với nghề cá cả nước, trong những năm qua hơn 30.000 ngư dân hoạt động nghề cá của Quảng Ninh đã nỗ lực phấn đấu đưa ngành thuỷ sản phát triển nhanh mạnh, đóng góp xứng đáng vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Đặc biệt, trong thực hiện Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020, thuỷ sản được xác định xây dựng thành một trong những ngành kinh tế chủ đạo.
Tàu đánh cá của ngư dân Vân Đồn được đầu tư lớn để đảm bảo đánh bắt ngoài khơi.
Chuyển biến mạnh trong sản xuất
Với lợi thế của tỉnh ven biển, có trên 250km đường bờ biển, thuận lợi cho cả nuôi trồng và khai thác, nghề cá Quảng Ninh ngày càng có sự phát triển mạnh mẽ. Riêng nuôi trồng đã phát triển trên cả 3 loại hình mặt nước (mặn, ngọt, lợ), tập trung vào các loài có giá trị, năng suất cao. Nếu như trong những năm 90 của thế kỷ trước chỉ có con tôm là đối tượng nuôi chủ lực thì những năm đầu của thế kỷ 21 đối tượng nuôi đã được đa dạng hơn. Những loài có giá trị kinh tế cao được đưa vào nuôi trồng ngày càng nhiều, mùa vụ nuôi cũng đã có sự thay đổi tích cực. Từ chỗ trước đây trên toàn tỉnh chỉ nuôi tôm được 1 vụ xuân hè thì nay nuôi thêm được vụ hè thu, đây lại là vụ nuôi cho giá trị rất cao vì bán được giá. Hơn 1.000 ha vùng chuyển đổi lúa kém hiệu quả sang nuôi trồng thuỷ sản ở các huyện Đông Triều, Yên Hưng, Hải Hà, Đầm Hà và TX Uông Bí đã được các hộ dân mạnh dạn đầu tư hàng trăm triệu đồng để xây dựng ao đầm nuôi theo quy mô công nghiệp. Con cá rô phi ở vùng chuyển đổi đất trồng lúa kém hiệu quả đã chứng tỏ hiệu quả cao hơn 3-4 lần so với cấy lúa, dần trở thành vật nuôi chủ lực cho các khu vực này, tiến tới các vùng nuôi thuỷ sản hàng hoá cung cấp cho thị trường xuất khẩu. Cũng chính đối tượng nuôi mới này trong tương lai sẽ góp phần đáng kể tăng sản lượng thuỷ sản nuôi trồng một cách bền vững. Các vũng, vịnh kín gió thuận lợi cho nuôi thuỷ sản biển đã được phát huy tối đa. Toàn tỉnh đã có trên 5.300 ô lồng nuôi cá biển (tăng trên 2.400 ô lồng so với năm 2001). Đối tượng nuôi là các loài thuộc họ cá song, cá hồng, cá tráp, cá giò, cá đù đỏ… Các diện tích bãi triều được tận dụng để nuôi các loài nhuyễn thể và dần trở thành lợi thế của các xã vùng ven biển. Con tu hài, con hàu Thái Bình Dương, trai cấy ngọc đang dần trở thành thương hiệu riêng của nghề cá Quảng Ninh.
Nghề khai thác thuỷ sản cũng đã được cơ cấu lại một cách hợp lý. Những hộ có tàu nhỏ, khai thác khu vực ven bờ được hỗ trợ hướng dẫn chuyển đổi sang nuôi trồng thuỷ sản; còn những hộ có điều kiện, tiềm lực đóng mới tàu với công suất lớn hơn để vươn khơi, bám biển. Đội tàu khai thác xa bờ của ngư dân Quảng Ninh đang dần hình thành nên các tổ đội sản xuất với sự liên kết chặt chẽ cùng nhau tiến ra biển lớn, làm chủ vùng biển đảo của Tổ quốc. Nhờ vậy mà sản lượng khai thác thuỷ sản của Quảng Ninh những năm gần đây dù gặp rất nhiều khó khăn do sự biến động của giá vật tư, nhiêu liệu, ngư lưới cụ nhưng vẫn đạt sản lượng cao, đời sống của bà con ngư dân ổn định.
Đồng chí Đinh Trọng Ly, Phó Giám đốc Sở NN&PTNT cho biết: Trong những năm qua ngành thuỷ sản luôn nhận được sự quan tâm hỗ trợ của các cấp các ngành để vượt qua những khó khăn về thời tiết diễn biến phức tạp, giá vật tư, xăng dầu tăng cao, nguồn lợi suy giảm, dịch vụ hậu cần nghề cá chưa đáp ứng yêu cầu sản xuất. Với kinh nghiệm tổ chức, quản lý, điều hành và sự quyết tâm phấn đấu của toàn ngành, bà con ngư dân nên vẫn duy trì được tốc độ phát triển theo chiều hướng tích cực. Năm 2009, tổng sản lượng thuỷ sản toàn tỉnh đạt gần 70.000 tấn, tăng gần 10% so với cùng kỳ (vượt so với chỉ tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XII đề ra). Kim ngạch xuất khẩu đạt 17,6 triệu USD, tăng 40% so với năm 2008. Trong năm 2009 nhờ giải ngân kịp thời nguồn vốn hỗ trợ ngư dân theo Quyết định 289 của Thủ tướng Chính phủ nên ngư dân yên tâm đầu tư, bám biển dài ngày hơn, hiệu quả sản xuất nâng lên rõ rệt với sản lượng thuỷ sản khai thác được 38.995 tấn (tăng 16% so với cùng kỳ). Sản xuất thuỷ sản đang từng bước vượt qua được rào cản bếp bênh năm được năm mất của con tôm để bứt phá sang các đối tượng nuôi khác nhằm tiếp cận với nhu cầu tiêu thụ của thị trường khách du lịch trong tỉnh và vươn ra các thị trường lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, khai thác được tiềm năng của tỉnh ven biển.
Đổi mới trong quản lý, hỗ trợ ngư dân
Không thể mãi quẩn quanh với tư tưởng quản lý nghề cá nhân dân, cách chỉ đạo, hỗ trợ sản xuất manh mún nhỏ lẻ, trong những năm gần đây ngành Thuỷ sản (nay là Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) đã mạnh mẽ bứt ra khỏi nếp suy nghĩ cũ. Ngành đã tham mưu đề xuất Tỉnh uỷ, UBND tỉnh có những cơ chế chính sách lớn cho sự phát triển. Đó là, báo cáo UBND tỉnh cho rà soát, điều chỉnh lại quy hoạch tổng thể phát triển thuỷ sản Quảng Ninh giai đoạn 2007-2010 và định hướng đến năm 2020. Tổ chức sắp xếp lại lực lượng khai thác thuỷ sản xa bờ theo hướng cơ cấu lại nghề nghiệp một cách hợp lý. Triển khai dự án chuyển đổi các hộ ngư dân khai thác ven bờ kém hiệu quả sang nuôi trồng thuỷ sản và làm dịch vụ. Chỉ đạo các đơn vị trong ngành làm tốt công tác dự báo nguồn lợi, hướng dẫn tàu khai thác xa bờ tham gia vào vùng đánh cá chung Vịnh Bắc Bộ. Đối với việc bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản đã tham mưu UBND tỉnh phê duyệt dự án tuyên truyền, giáo dục và phát triển nguồn lợi thuỷ sản giai đoạn 2008- 2010. Nhằm tạo điều kiện thúc đẩy nghề khai thác phát triển, Trung tâm dịch vụ hậu cần nghề cá Vịnh Bắc Bộ tại huyện Cô Tô đã được đầu tư với tổng mức trên 30 tỷ đồng và đang nhanh chóng được triển khai thực hiện; khu neo đậu tránh trú bão tại TP Móng Cái cũng đã đạt được thoả thuận đầu tư của Bộ NN&PTNT.
Để tạo lực thu hút người dân cùng bỏ vốn tham gia phát triển nuôi trồng thuỷ sản, tạo ra lượng hàng hoá lớn đủ phục vụ cho xuất khẩu, ngành đã tham mưu UBND tỉnh đầu tư vốn quy hoạch và xây dựng cơ sở hạ tầng vùng chuyển đổi trồng lúa kém hiệu quả sang nuôi trồng thuỷ sản ở các xã Xuân Sơn, Kim Sơn, Yên Đức, Hồng Thái Tây (Đông Triều); khu vực Vành Kiệu II, III (Uông Bí); các xã Hà An, Tiền Phong, Sông Khoai, Nam Hoà (Yên Hưng)… Kêu gọi, tạo điều kiện để các doanh nghiệp đầu tư xây dựng các nhà máy chế biến đảm bảo đầu ra cho sản xuất như Nhà máy Chế biến thuỷ sản đông lạnh xuất khẩu của nhà đầu tư tỉnh Khánh Hoà tại phường Hải Yên (Móng Cái); doanh nghiệp Phú Minh Hưng (Yên Hưng) thu mua xuất khẩu tôm; Công ty TNHH Đỗ Tờ (Vân Đồn) vừa nuôi, cung cấp con giống và thu mua tu hài thương phẩm cho bà con các xã đảo…
Đúng là không thể một sớm một chiều thoát khỏi cách làm của nghề cá nhân dân, song, những kết quả trên đã cho thấy ngành thuỷ sản của tỉnh đang dần ổn định sản xuất theo phương pháp mới, cách làm mới vừa tăng năng suất, chất lượng vừa đảm bảo được sự phát triển bền vững. Đây cũng là bước tiến trên con đường xây dựng thành ngành kinh tế chủ đạo trong thực hiện Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020.
