Triển khai hỗ trợ nông dân: Cách làm nào cho khỏi vướng

Những ngày này nông dân Quảng Ninh đang căng mình trên đồng ruộng để đảm bảo khung thời vụ cho sản xuất vụ xuân sau những ngày phải “án binh bất động” do rét đậm, rét hại.

Vừa làm vừa băn khoăn không biết sau thiệt hại trong đợt thiên tai này họ có được nhận sự hỗ trợ của Nhà nước không bởi hàng loạt các vướng mắc trong việc hoàn thiện các thủ tục để đảm bảo điều kiện được hưởng nguồn hỗ trợ. Bài học kinh nghiệm trong triển khai thực hiện hỗ trợ ở đợt dịch cúm gia cầm năm 2006, triển khai hỗ trợ tiền dầu cho ngư dân theo Quyết định 289 của Thủ tướng Chính phủ năm 2008 đã khiến chính quyền cơ sở băn khoăn, ngập ngừng trong triển khai các thủ tục để hỗ trợ cho nông-ngư dân bị thiệt hại sau đợt rét đậm, rét hại này.

Dùng giống dự phòng của gia đình có được hỗ trợ?

Những ngày rét đậm, rét hại vừa qua đã làm cho gần 1.000 ha lúa, mạ, hoa màu của nông dân các huyện Đông Triều, Yên Hưng và thị xã Uông Bí... bị chết. Để sớm khôi phục lại sản xuất vụ xuân cho kịp khung thời vụ các địa phương như Đông Triều, Uông Bí nhanh chóng trích nguồn ngân sách dự phòng mua thóc giống để hỗ trợ cho nông dân gieo cấy lại, huyện Yên Hưng huy động người dân dùng giống dự phòng hiện có trong nhà gieo cấy bù những diện tích đã bị chết do rét. Với cách ứng phó nhanh chóng và kịp thời này nên tiến độ sản xuất vụ xuân ở các huyện trọng điểm lúa của tỉnh vẫn được đảm bảo. Đến trung tuần tháng 2 cả Đông Triều và Yên Hưng đã gieo cấy được 80% diện tích lúa vụ xuân đảm bảo khung thời vụ. Sau những ngày sôi sục chỉ đạo sản xuất để kịp khung thời vụ, quay lại xem xét việc hoàn thiện các thủ tục để hợp thức hoá việc hỗ trợ cho hộ nông dân theo Quyết định 3600 ngày 2-12-2010 của UBND tỉnh, tất cả các địa phương đều thấy băn khoăn. Theo tinh thần của Quyết định này đối với diện tích gieo và ươm cây giống: cây lâm nghiệp, lâm sản ngoài gỗ, rau, mạ, cây ăn quả, khi bị thiệt hại từ 30%-70% thì được hỗ trợ 70% lượng  giống. Thiệt hại trên 70% hỗ trợ 100% lượng giống và đơn giá giống thực hiện theo quy định phê duyệt của cấp có thẩm quyền tại thời điểm hỗ trợ. Điều kiện được hỗ trợ phải có hoá đơn chứng từ hợp lệ từ nơi cung ứng giống. Theo quy định này ngoài 41,8 tấn giống mà huyện Đông Triều và thị xã Uông Bí đăng ký mua tại Công ty CP Giống cây trồng Quảng Ninh có hoá đơn chứng từ hợp lệ thì số thóc giống còn lại mà người dân tự bỏ ra từ nguồn giống dự phòng của gia đình sẽ không thể đảm bảo điều kiện để thanh toán tiền hỗ trợ. Có lẽ vì nguyên nhân này mà các hộ nông dân của huyện Yên Hưng đã tự bỏ nguồn giống dự phòng của gia đình hoặc mua lại, vay mượn giống của bà con trong thôn, xóm để kịp gieo cấy lại trên 520 ha lúa, 7 ha mạ đã bị chết trong đợt rét đậm thắc mắc không biết gia đình mình có thuộc diện được hỗ trợ trong đợt thiên tai này không?

Bác Nguyễn Văn Ninh, xã Sông Khoai (Yên Hưng) cho biết: Đợt rét vừa qua nhà tôi bị chết mất 4 sào lúa, gia đình đã dùng nguồn giống dự phòng mà xã yêu cầu để dành từ đầu vụ xuân để gieo cấy bù. Thực ra số giống bỏ ra không đáng bao nhiêu nên tôi cũng không định làm thủ tục để đề nghị Nhà nước hỗ trợ nhưng có những hộ trong thôn điều kiện kinh tế rất khó khăn, trong nhà không có giống dự phòng họ bỏ tiền mua giống của các đại lý về gieo cấy bù, thậm chí có nhà phải mua chịu giống nếu được Nhà nước quan tâm hỗ trợ cho họ thì đỡ khó khăn phần nào. Khi thiên tai xảy ra việc huy động dân bỏ nguồn giống dự phòng trong nhà ra để gieo cấy bù đã đảm bảo được khung thời vụ, khắc phục được tính ỷ lại của người dân vào nhà nước. Đồng thời nó kích thích được phong trào tự nhân giống trong dân. Tuy nhiên đã là dân tự làm thì không thể có hoá đơn, chứng từ để đảm bảo các điều kiện được hưởng nguồn hỗ trợ của ngân sách Nhà nước. Điều mà người dân cũng như các cấp chính quyền cơ sở băn khoăn nhất hiện nay là lượng giống mà người dân đã tự bỏ ra từ nguồn dự phòng của gia đình có được hỗ trợ không? Nếu được hỗ trợ thủ tục thực hiện như thế nào để đảm bảo hợp pháp, hợp lý?

Khó xác định để hỗ trợ đối với thuỷ sản

Thiệt hại nặng nề nhất trong đợt rét đậm, rét hại vừa qua là những hộ nuôi trồng thuỷ sản, riêng huyện Yên Hưng thiệt hại lên tới hơn 14 tỷ đồng, có những hộ cả trăm triệu đồng lặn xuống ao, đầm trong những ngày rét. Toàn bộ số thuỷ sản bị chết rét vừa qua là cá vược thành phẩm người dân trữ lại để bán trong dịp Tết Nguyên đán và cá rô phi vụ 2 đang được nuôi ở các ao trong vùng chuyển đổi. Theo lịch thời vụ và thời gian thực hiện của một số mô hình khuyến ngư thì đến tháng 10-2010 đã kết thúc vụ nuôi nhiều ao đầm đã thu hoạch nhưng các hộ dân lại chỉ thu tỉa và để dành cá bán trong dịp Tết nên giờ cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương không thể xác định được số lượng cụ thể để triển khai các thủ tục hỗ trợ. Ngay chính hộ nuôi cũng không biết chính xác số lượng bị thiệt hại của gia đình mình bởi cá trong ao, khi chết chìm xuống đáy chẳng thể thống kê chính xác được. Nếu cứ căn cứ vào diện tích ao đầm thì số tiền hỗ trợ sẽ rất lớn nhưng số thiệt hại thực tế có thể không đến mức như vậy. Ở những diện tích quảng canh cải tiến khi triển khai nuôi vụ 2 người dân không báo kế hoạch sản xuất nên chính quyền địa phương không dám xác nhận cho những hộ có diện tích bị thiệt hại trong đợt rét này.

Theo Quyết định 3600 thì điều kiện để hỗ trợ đối với thuỷ sản phải có giấy kiểm dịch giống thủy sản của cơ quan có thẩm quyền, thế nhưng rất ít số hộ có giấy chứng nhận kiểm dịch, hoá đơn, chứng từ mua bán giống bởi lâu nay người dân vẫn quen với việc mua giống trôi nổi trên thị trường, không mua ở các cơ sở sản xuất giống. Khi triển khai thực hiện các thủ tục để hỗ trợ mới chỉ có sự kê khai của các hộ, không có hoá đơn, chứng từ hợp lệ nên chính quyền xã cũng rất băn khoăn trong việc xác nhận cho người dân. Ông Nguyễn Văn Luyện, Phó Chủ tịch UBND xã Hà An cho biết: Rõ ràng là các hộ bị thiệt hại nhưng giờ không có hoá đơn chứng từ hợp lệ chứng minh số lượng, chất lượng giống nên khi xác nhận chúng tôi rất lo lắng. Từ trước đến nay thiệt hại trong nuôi trồng thuỷ sản chưa được nhà nước hỗ trợ vì vậy khi có Quyết định 3600 với các điều mục quy định cụ thể về hướng dẫn thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh đối với lĩnh vực nuôi trồng thuỷ sản nhưng người dân lại khó để được hưởng. Mà nguyên nhân chính vẫn là do người nuôi đã không đảm bảo các quy trình kỹ thuật trong nuôi trồng, mua giống không rõ nguồn gốc, không qua kiểm dịch. Ban đầu khi phát hiện cá chết không báo ngay cho chính quyền địa phương để lập biên bản xác nhận.

Thiệt hại là có thật, chế độ chính sách hỗ trợ cũng đã có nhưng làm thế nào đảm bảo tính công khai, minh bạch không chỉ cần sự trung thực của người được hưởng hỗ trợ, mà còn cần có sự hướng dẫn cụ thể hơn nữa của cơ quan chuyên môn cho chính quyền cơ sở.