Diện mạo Ba Chẽ hôm nay đã có nhiều sự đổi thay với nhiều nhà cao tầng mới được xây dựng. Trên đường vào Ba Chẽ không chỉ là những cánh rừng bạt ngàn keo, dó bầu, quế, sưa… mà còn thấp thoáng những khóm thanh long sum sê ở các vườn của hộ dân với những cành vươn dài mọc xen kẽ là những quả đỏ chín xen với chùm hoa màu vàng và quả non mới nhú.
Ba Chẽ là huyện vùng cao có tổng diện tích gieo trồng bình quân hàng năm là 2.152,9ha. Do đặc thù của huyện nên cấp uỷ, chính quyền luôn quan tâm chú trọng đến phát triển kinh tế nông - lâm nghiệp và có chủ trương chỉ đạo đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển các cánh đồng đạt giá trị trên 50 triệu đồng/ha/năm. Huyện đã chỉ đạo nông dân áp dụng các biện pháp “tăng canh xen vụ”, “luân canh xen vụ” nhằm tăng giá trị trên đơn vị diện tích đất canh tác. Gần đây xuất hiện trên địa bàn là cây thanh long ruột đỏ, một loại cây mới lạ, phù hợp với đồng đất Ba Chẽ đem lại nguồn thu khá, cho giá trị kinh tế cao hơn các loại cây truyền thống của địa phương, góp phần cải thiện đời sống cho các hộ dân nơi đây. Trao đổi với chúng tôi, đồng chí Đàm Sơn, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện cho biết, cây thanh long được đưa vào địa bàn từ năm 2000 do dân tự phát trồng. Đến năm 2006, huyện triển khai làm mô hình với tổng diện tích 2,4ha tập trung ở các xã Thanh Sơn, Thanh Lâm, Đạp Thanh, mỗi hộ trồng bình quân từ 20-30 hom với trụ bằng gỗ. Thanh long sau thời gian trồng 2 năm bắt đầu cho quả, từ năm thứ 3 trở đi sẽ cho thu hoạch rộ. Mỗi vụ thu hoạch kéo dài từ 3-4 tháng (từ tháng 5 đến tháng 9 dương lịch). Thanh long sinh trưởng và phát triển trong thời gian từ 12-15 năm. Hàng năm cây ra hoa 6-7 đợt. Năng suất sau 3 năm trồng cho khoảng 20 tấn quả/ha/năm, tương đương với khoảng 300 triệu đồng/ha/năm (giá hiện nay), các năm tiếp theo sẽ cho năng suất tăng dần. Sau khi người dân trồng, thấy giống cây thích hợp với đồng đất. Cây phát triển tốt, dễ trồng, dễ nhân giống. Mặt khác, quả có vị ngọt sắc, ngon được người tiêu dùng ưa thích. Vì vậy, huyện đã tiến hành nhân giống để triển khai mở rộng diện tích trồng thanh long ruột trắng. Tiếp tục phát huy kết quả đạt được qua trồng thanh long ruột trắng, qua tìm hiểu, nghiên cứu nhu cầu của thị trường và tính chất đặc thù của vùng đất, tháng 5-2009, Trạm khuyến nông huyện đã đưa mô hình thanh long ruột đỏ vào trồng thử nghiệm ở 2 xã Đồn Đạc và Nam Sơn. Ưu điểm nổi bật của thanh long ruột đỏ là chất lượng ngon, trông đẹp mắt đang được thị trường ưa dùng, có giá trị cao gấp đôi thanh long ruột trắng. Huyện đã có cơ chế hỗ trợ, khuyến khích các hộ trồng thanh long với mức: 80% tiền giá giống, 60% tiền cọc bê tông, 60% tiền phân bón và chuyển giao khoa học kỹ thuật. Tổng diện tích trồng thử nghiệm 0,7 ha (tương ứng với 100 cọc bê tông).
Chúng tôi đến thăm gia đình chị Đào Thị Thuận ở thôn Nam Hả Ngoài, xã Nam Sơn, một trong những hộ dân đầu tiên của huyện Ba Chẽ đưa giống cây thanh long vào trồng. Tiếp chúng tôi, chị niềm nở ra vườn hái mấy quả thanh long mời chúng tôi nếm thử. Vị ngọt của thanh long Ba Chẽ đậm đà và sắc, có mùi thơm đặc trưng. Tuy hơi bé so với thanh long được bày bán ngoài thị trường, phải từ 3-4 quả mới nặng 1kg, nhưng bù lại màu vỏ quả đỏ tươi, đậm, trông bắt mắt hơn, vỏ mỏng, ăn có vị ngọt hơn hẳn. Chính vì thế mà thanh long Ba Chẽ đã chiếm được thị hiếu người tiêu dùng. Những năm gần đây thanh long Ba Chẽ đã có mặt ở các địa phương trong tỉnh như Cẩm Phả, Hạ Long, Tiên Yên… và được người tiêu dùng ưa thích. Chị cho biết qua học hỏi gia đình đã đi mua giống về trồng, sau nhiều lần thử nghiệm, từ năm 2000 các khóm thanh long cho thu hoạch quả và đem bán trên thị trường, mang lại nguồn thu nhập khá. Bà con quanh vùng nghe nói đều đến tham quan học tập và có nhu cầu trồng thử nghiệm. Từ đó, gia đình chị làm thêm dịch vụ cung cấp giống cho các hộ dân trong và ngoài xã.
Cũng theo đồng chí Đàm Sơn, sau khi mô hình trồng thanh long ruột đỏ thành công, Ba Chẽ sẽ nhân rộng và triển khai trên toàn địa bàn thay thế dần những cây trồng có giá trị kinh tế thấp.
