Gần 1 tháng kể từ khi xăng dầu tăng giá, chúng tôi trở lại huyện đảo Vân Đồn, nơi tập trung đội tàu đánh bắt cá xa bờ lớn nhất của tỉnh. Cầu cảng Vân Đồn, nơi neo đậu tàu, thuyền sau những chuyến ra khơi dài ngày trở nên đông đúc lạ thường. Những đội tàu đánh bắt xa bờ xếp dài nối đuôi nhau, khác hẳn với mọi năm vào thời điểm này đang bước vào mùa vụ làm ăn, những con tàu này đã có mặt tại ngư trường để khai thác và thu mua hải sản.
Theo các cơ quan chức năng của huyện Vân Đồn, hiện nay có khoảng 60% tàu đánh bắt và thu mua hải sản tuyến khơi của huyện tạm thời ngừng hoạt động. Nguyên nhân chính là giá xăng dầu tăng và một phần ảnh hưởng của thời tiết rét đậm kéo dài, ngư trường không dồi dào tôm cá như trước. Qua tìm hiểu một số chủ tàu, chúng tôi được biết với giá dầu tăng như hiện nay kéo theo đó là nhiều mặt hàng khác tăng giá, các đội tàu ra khơi hầu như bị lỗ cùng lắm là hoà vốn. Tàu có công suất càng lớn thì khả năng bị lỗ càng cao. Chủ tàu đầu tiên mà tôi gặp đó là ông Vương Văn Bắc, người đàn ông trên 50 tuổi này đã có 30 năm gắn bó với nghề đi biển. Hiện ông đang là chủ sở hữu một con tàu đánh bắt tuyến khơi có công suất 240 CV. Ông Bắc bức xúc, từ sau Tết đến giờ do ảnh hưởng của thời tiết, biển ít cá, đời sống của bà con ngư dân rất khó khăn. Thêm nữa giá dầu diezen lại tăng lên quá cao từ 10.200 đồng lên đến 13.900 đồng/lít. Không chỉ giá dầu tăng mà các vật tư trên bờ như ngư cụ, lưới hay đá lạnh cũng đua nhau tăng. Chuyến đi biển vừa rồi, tôi bị lỗ mất 20 triệu đồng. Hiện nay, tôi với nhiều chủ tàu khác đã phải nằm bờ. Ông Bắc lý giải, mỗi chuyến đi biển thường kéo dài từ 15-20 ngày, tính riêng tiền dầu đã mất khoảng 35 triệu đồng. Trong khi đó trên tàu phải có 7-8 lao động. Mọi khi mỗi chuyến đi biển về, mức lương ông trả cho người lao động từ 1,7 - 1,8 triệu đồng/tháng. Riêng chuyến đi biển vừa rồi, lỗ vốn không có tiền trả lương cho anh em. Tháng này, ông Bắc đành ở nhà cho tàu ngừng hoạt động. Ông Bắc thổ lộ, ngoài nghề làm biển ra, ông cũng chẳng biết làm nghề gì. Nhưng đi biển trong thời điểm hiện nay, thì không thể hoà vốn nói gì đến lãi.
Cũng trong hoàn cảnh tàu ngừng hoạt động nhưng anh Bùi Văn Như còn nằm trong tình trạng khó khăn hơn. Hiện nay, gia đình anh đang sở hữu 2 chiếc tàu, mỗi tàu có công suất 320 CV, tổng giá trị khoảng gần 3 tỷ đồng. Không làm nghề khai thác nhưng gia đình anh làm nghề thu mua, dịch vụ thuỷ sản tuyến khơi. Thế nhưng ba chuyến đi biển đầu năm đều lỗ cả ba, không thể tiếp tục duy trì được, anh đành nghỉ ở nhà. Anh Như cho biết, trung bình một chuyến đi biển anh phải chi phí mất khoảng 50 triệu đồng cho một con tàu, tăng gần gấp đôi so với năm ngoái. Nhưng từ đầu năm đến nay, mỗi chuyến ra khơi, anh đều không mua được hàng do ngư dân ít hàng, nhiều tàu nghỉ ở nhà nên việc thu mua trở nên khó khăn hơn. Trong khi xăng dầu tăng giá các mặt hàng khác cũng tăng theo. Anh nói, năm ngoái, mỗi chuyến đi biển, riêng tiền rau xanh để phục vụ trên tàu và làm hàng khuyến mãi cho ngư dân làm nghề khai thác, anh chỉ phải bỏ ra mất khoảng 1 triệu đồng. Năm nay, tiền rau xanh đã ngốn khoảng 3 triệu đồng chưa kể các mặt hàng khuyến mãi thuốc lá, bánh kẹo, bia, rượu... cũng phải mất đến hơn 10 triệu đồng. Ba chuyến đi biển đầu năm, anh lỗ khoảng 60 triệu. Bây giờ, nằm ở nhà anh Như thấp thỏm lo âu, bởi số nợ ngân hàng gần 1 tỷ đồng. Số tiền này, năm ngoái anh đã vay Ngân hàng để đầu tư và đóng mới tàu. Tiền lãi mà anh phải trả ngân hàng mỗi tháng là 5 triệu đồng. Anh Như đang tính chuyện bán tàu nhưng vào thời điểm hiện nay việc đó là rất khó, không ai dám mua tàu khi giá xăng dầu liên tục tăng. Bên cạnh đó, nguồn hải sản để khai thác ngày càng cạn kiệt, sản lượng khai thác lại giảm, nhiều chủ tàu cá phải chọn giải pháp nằm bờ vì sợ thua lỗ. Anh Như cho biết, với tình trạng như hiện nay, thì không biết thời gian nằm bờ sẽ kéo dài đến bao giờ. Hiện tại, mỗi ngày cặp tàu anh đỗ tại bến tiền thuê trông cũng mất 15.000 đồng/chiếc/ ngày mà tàu neo đậu bến càng lâu thì càng nhanh hỏng, dễ mục nát và han gỉ. Hiện Vân Đồn có 60 chiếc tàu có công suất 40 CV trở lên tham gia làm nghề dịch vụ, bao tiêu sản phẩm và cung ứng hậu cần phục vụ cho nghề khai thác thuỷ sản xa bờ. Nhưng trong số đó đã có hơn một nửa tạm thời nghỉ còn một số cho thuê chở sứa. Nhà ông Nguyễn Văn Khắc có đội tàu gồm 4 chiếc (2 chiếc dành cho hoạt động khai thác và 2 chiếc làm dịch vụ thu mua có công suất từ 500-600CV), hiện tại cũng đã ngừng hoạt động khai thác tuyến khơi...
Được biết, đến nay toàn huyện Vân Đồn có 925 tàu, trong đó có trên 200 tàu có công suất trên 40 CV làm nghề khai thác, kinh doanh dịch vụ thuỷ sản tuyến khơi. Trong đó có 84 tàu được cấp phép tham gia vùng đánh cá chung theo Hiệp định nghề cá Vịnh Bắc Bộ giữa Việt Nam và Trung Quốc. Mỗi năm huyện Vân Đồn khai thác trên 8.000 tấn hải sản các loại, doanh thu hàng trăm tỷ đồng, giải quyết việc làm cho hàng nghìn lao động. Vì vậy, với tình trạng tàu phải nằm bờ như trên kéo dài sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của ngư dân. Ông Hà Văn Thịnh, chuyên viên phụ trách về khai thác thuỷ sản của Phòng Kinh tế huyện Vân Đồn cho biết, xăng dầu tăng giá, trong khi giá thuỷ sản tăng không đáng kể, giá vật tư phục vụ nghề biển cũng tăng theo, giá cả thu mua hải sản cho ngư dân lại không ổn định, vẫn phụ thuộc nhiều vào thị trường Trung Quốc. Thêm nữa, nguồn hải sản ngày càng cạn kiệt, việc khai thác của ngư dân ngày càng khó khăn, đời sống của ngư dân lao đao, khó mà bám biển. Đến nay, bà con ngư dân vẫn chưa nhận được chính sách hỗ trợ gì của nhà nước khi xăng dầu tăng giá. Đối với huyện, cũng chưa có giải pháp gì, ngoài vận động một số phương tiện đánh bắt xa bờ liên kết lại thành một nhóm, rồi cử một, hai tàu thu mua gom hàng lại đi bán và lấy nhiên liệu nước đá, thực phẩm. Theo ông Hà Văn Thịnh, đây cũng chỉ là một giải pháp tình thế nên hiệu quả không cao và không có tính ổn định lâu dài.
Hiện nay mong mỏi lớn nhất của người dân là được Nhà nước hỗ trợ giá xăng dầu, nhất là những người làm nghề đánh bắt xa bờ để tàu thuyền tiếp tục ra khơi, ngư dân yên tâm bám biển. Thêm nữa, Nhà nước cũng cần có chính sách bảo tồn thuỷ sản gần bờ, hạn chế việc khai thác làm cạn kiệt tài nguyên cũng như tìm thị trường bao tiêu sản phẩm ổn định cho ngư dân, không để tình trạng bấp bênh như hiện nay.
