Chợ 2 của TP Móng Cái được xây dựng và đưa vào sử dụng từ năm 1992. Qua nhiều năm sử dụng, cơ sở vật chất của chợ hiện đã xuống cấp nghiêm trọng: mái tôn bị dột nát, nền chợ hư hỏng, lối đi trong chợ quá chật hẹp, hệ thống điện và phòng chống cháy nổ không đảm bảo an toàn.
Chợ không có bãi gửi xe, hệ thống thu gom rác và nước thải không đảm bảo. Hiện nay, đang có 459 điểm kinh doanh trong chợ với các ngành hàng chủ yếu là: Dịch vụ đổi tiền, tạp hóa, may mặc sẵn, vải sợi, điện tử… Cuối năm 2009, chợ bị cháy do chập điện, nhưng rất may là đã được phát hiện và dập tắt kịp thời nên hậu quả không lớn. Yêu cầu xây lại chợ 2 là rất cấp thiết…
* Nhiều phương án xây dựng chợ 2
Ngày 18-4-2007, UBND tỉnh đã có văn bản đồng ý chủ trương để Công ty hữu hạn Phát triển Trí nghiệp hợp đạo Thượng Hải được nghiên cứu, lập dự án xây dựng chợ 2 Móng Cái theo hình thức đầu tư 100% vốn nước ngoài với mục tiêu: Xây dựng tòa nhà 8 tầng kiến trúc đẹp, hiện đại và các công trình phụ trợ để cho các hộ kinh doanh (hộ KD) thuê; xây dựng trung tâm giao dịch hàng hóa theo quy mô quốc tế. Trên cơ sở đó, TP Móng Cái (lúc đó là TX Móng Cái) đã họp lấy ý kiến các hộ KD tại chợ 2 về việc xây dựng chợ. Tại đây, nhà đầu tư đưa ra phương án xây chợ 8 tầng, với 800 điểm kinh doanh (6-10m2/điểm), tổng đầu tư khoảng 200 tỷ đồng từ nguồn tiền của doanh nghiệp. Song các hộ KD không đồng tình với lý do: Các hộ KD trong chợ có đủ điều kiện huy động tiền để xây chợ, không đồng ý để DN nước ngoài làm mà huy động nhà nước và nhân dân cùng làm; đề nghị nhà nước đứng ra xây, các hộ sẽ góp vốn để xây chợ 4 tầng.
Chợ 2 nằm ở trung tâm thành phố nhưng đã xuống cấp, cần được đầu tư xây mới.
Sau đó, được sự đồng ý của cấp trên, TP Móng Cái xây dựng phương án mới là: Xây chợ 2 trên nền cũ, có mở rộng thêm 852m2 (phía đường Vân Đồn), quy mô 6 tầng (trong đó có 1 tầng hầm), gồm 750 điểm kinh doanh để đưa cả các hộ bên chợ 3 sang, diện tích mỗi điểm khoảng 9m2. Tổng đầu tư sẽ là 178 tỷ đồng, bình quân 198 triệu đồng/điểm. Thành phố sẽ huy động vốn làm 3 đợt theo từng giai đoạn triển khai dự án. Sau đó, chính quyền thành phố mời các hộ KD chợ 2, chợ 3 sang bàn nhưng tiểu thương không nhất trí và họ kiến nghị chỉ xây 2 hoặc 3 tầng, không xây tầng hầm, không đưa các hộ KD bên chợ 3 sang đây và thời gian thuê phải lâu dài hơn phương án thành phố đưa ra (15 năm).
Tiếp đó, trên cơ sở kết luận của Tỉnh ủy (số 547/TB-TU) rằng nếu các hộ KD có nhu cầu và năng lực đầu tư thì xem xét để họ góp vốn xây theo quy hoạch và thiết kế được phê duyệt, UBND TP Móng Cái đã điều chỉnh dự án. Phương án điều chỉnh xây chợ gồm 3 tầng + 1 tầng hầm và một phần tầng 4 cho BQL chợ, diện tích điểm kinh doanh gồm 2 loại (3m2 và 7,5m2), tổng số có 537 điểm, thời gian hợp đồng thuê điểm là 15 năm, tiền thuê thu theo 3 đợt, tổng đầu tư là 138 tỷ đồng, bình quân 115 triệu đồng/điểm 3m2, 287 triệu đồng/điểm 7,5m2. Đối tượng thuê là 459 hộ hiện đang kinh doanh ở chợ 2. Tại hội nghị lấy ý kiến do TP Móng Cái tổ chức lần 1 (30-6-2009) và lần 2 (15-7-2009), đa số các hộ KD nhất trí với kế hoạch xây chợ 2 như trên và phương án bố trí ngành hàng của chính quyền thành phố. Nhưng sau đó, các hộ KD lại ngãng ra và có đơn kiến nghị về việc xây dựng chợ. Chính quyền thì đã trả lời cụ thể bằng văn bản, nhưng đến nay, nhiều hộ vẫn không đồng tình và tiếp tục kiến nghị.
* Các hộ kinh doanh sao chưa đồng ý?
Theo lãnh đạo UBND TP Móng Cái, việc xây chợ 2 thực hiện theo chủ trương xã hội hóa, không có sự hỗ trợ của ngân sách nhà nước. Sau 3 lần xin ý kiến dân, nhưng các hộ vẫn cứ đưa ra ý kiến riêng của mình và quan điểm của các hộ KD ở các ngành hàng khác nhau lại không đồng nhất. Chỉ có một điều được các hộ thống nhất là không cho doanh nghiệp nước ngoài vào đầu tư, quản lý chợ, vì như vậy các hộ sợ bị lệ thuộc quyền lợi hoàn toàn vào doanh nghiệp.
Khu đổi tiền ở chợ 2 Móng Cái.
Còn phương án huy động các hộ KD nộp trước tiền thuê điểm kinh doanh để xây thì các hộ không nhất trí việc xây tầng hầm vì họ cho rằng không trực tiếp ngồi kinh doanh mà lại phải chịu tiền đầu tư cho tầng này. Các hộ đều kêu phải đóng góp nhiều và kiến nghị không nên xây cao tầng. Một số hộ cho rằng giá dự toán đầu tư xây dựng (được lập theo quy định của Nhà nước) là quá cao, không đúng với thực tế. Nhiều hộ không thống nhất với phương án sắp xếp ngành hàng do thành phố lập, không ngành hàng nào muốn lên tầng 3 mà chỉ muốn ngồi ở tầng 1. Các hộ KD chợ 2 cũng không đồng ý việc chuyển các hộ bên chợ 3 sang chợ 2 mới khi được xây dựng xong; đồng thời kiến nghị kéo dài thời gian thuê điểm kinh doanh lên 20 năm nhưng không được tăng số tiền thuê điểm; chỉ phải trả trước 60% tiền thuê điểm khi xây dựng chợ v.v.. và v.v…
Nhưng nguyên nhân căn bản và thực chất là gì? Là quá một nửa số hộ này thuê của Nhà nước (từ năm 1992) nhưng hiện không kinh doanh mà cho thuê lại với giá cao (5-6 triệu đồng/điểm/tháng) để thu lợi. Họ không cần đầu tư xây chợ mới, vì các hộ KD ở chợ này là những người bán buôn, chỉ cần một điểm ngồi để giao dịch. Họ không cần chợ đẹp, vì phải bỏ ra nhiều tiền một lúc nhưng tiền cho thuê chắc gì đã nhiều hơn. Vì thế, sau nhiều năm triển khai với nhiều phương án, nhiều lần xin ý kiến dân nhưng chợ 2 vẫn ọp ẹp, dột nát. Nhưng họ lại không biết một điều đặc biệt quan trọng rằng tính mạng và tài sản của bản thân, của những người thuê lại điểm kinh doanh của họ đang bị đe dọa. Ông Lâm Văn Chí, Trưởng ban quản lý chợ Móng Cái lo lắng: “Chợ đã xuống cấp rất trầm trọng. Nguy cơ cháy, nổ tiềm ẩn rất khó lường. Cháy nổ có thể xảy ra bất cứ lúc nào”.
* Phương án nào là tối ưu?
Để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của thành phố, trong khi nguồn ngân sách của địa phương còn khó khăn, nhu cầu về vốn xây dựng chợ 2 lại rất lớn, thì việc kêu gọi doanh nghiệp vào đầu tư là cần thiết. Mặt khác, theo Quyết định số 898/QĐ-UBND ngày 22-3-2007 của UBND tỉnh thì đến năm 2010, các địa phương phải thực hiện xong việc chuyển đổi mô hình quản lý chợ. Vì vậy, phương án kêu gọi doanh nghiệp đầu tư theo hình thức BOT đối với chợ 2 là hợp lý nhất, vừa phù hợp với thực tế, vừa đúng với chủ trương. Thực hiện phương án này sẽ đạt được cả 2 mục tiêu là xây mới chợ 2 và chuyển đổi được mô hình quản lý chợ theo quy đinh của Nhà nước (từ BQL chợ là đơn vị sự nghiệp có thu sang BQL chợ tự thu tự chi). Nếu xây mới theo phương án dân đóng góp thì vừa khó đáp ứng được yêu cầu của tất cả mọi người, vừa chưa thực hiện được việc chuyển đổi mô hình quản lý chợ. Về quy mô, chợ 2 là một trong những chợ trung tâm nên phải có tầng hầm và phải được xây cao tầng. Việc bố trí các ngành hàng (do DN sắp xếp) cần đảm bảo hợp lý, an toàn, văn minh thương mại, thuận lợi cho kẻ bán người mua. Trong quá trình xây chợ mới, chính quyền và doanh nghiệp cần bố trí chợ tạm để các hộ kinh doanh duy trì bán hàng.
