Xã Vạn Yên (Vân Đồn) có điều kiện tự nhiên khá thuận lợi để phát triển kinh tế tổng hợp từ vườn rừng, trang trại, đến đánh bắt, nuôi trồng thuỷ sản…
Tuy nhiên, từ bao đời nay, người dân địa phương chủ yếu khai thác tự nhiên, khiến những cánh rừng ngày càng nghèo kiệt; sản xuất nông nghiệp, do thiếu nước tưới tiêu, trình độ canh tác lạc hậu, nên năng suất thấp; đất bãi triều để hoang hoá; nghề truyền thống trồng cam chưa mang tính sản xuất hàng hoá, vài năm gần đây bị thoái hoá, nguy cơ “tuyệt chủng” loài cam quý... Từ năm 2003, trên cơ sở thế mạnh về nghề rừng, tập quán canh tác của nhân dân địa phương, xã chủ trương đẩy mạnh việc giao đất, giao rừng cho nhân dân để chủ động hơn trong phát triển kinh tế vườn đồi, trang trại. Xã đã đề xuất với cấp trên nghiên cứu, triển khai dự án phát triển lâm sản ngoài gỗ, nhằm hỗ trợ nông dân xây dựng những mô hình cho giá trị kinh tế cao, như nuôi ong mật, tắc kè, trồng nấm, ba kích, khôi phục nghề trồng cam... Dự án đã mở nhiều khoá tập huấn, xây dựng các mô hình trình diễn để nhân diện rộng. Điển hình như khôi phục nghề trồng cam ở thôn 10 tháng 10. Đây là loại cây của đồng bào dân tộc Hoa, Sán Dìu trồng từ nhiều đời nay, đã có lúc phát triển tới hàng chục ha. Nhưng đến cuối những năm 90 của thế kỷ trước, do việc khai thác than và phong trào trồng cây lấy gỗ nở rộ, khiến cho cây cam lâm vào tình cảnh điêu đứng, có nguy cơ tuyệt chủng, nhiều gia đình đã phải xót xa đốn hạ cây cam để trồng cây khác. Sau một thời gian dài tìm hiểu, bên cạnh những nguyên nhân trên, còn do nguồn nước mặt bị cạn kiệt, khiến cây cam trồng từ lâu bị thái hoá, cần phải được lai tạo lại; trên cơ sở đó, xã phối hợp với các cơ quan chuyên môn của huyện chỉ đạo nhân dân đẩy nhanh tiến độ phủ xanh đất trống, đồi trọc, cải tạo môi trường sinh thái; đồng thời nghiên cứu, thay thế giống cam mới phù hợp. Một mặt xã hỗ trợ một phần vốn để giúp cho các hộ ươm cây giống, mặt khác thường xuyên cử cán bộ khuyến nông đến từng gia đình để theo dõi sự phát triển của cây cam… Từ năm 2005 đến nay, bà con đã phấn khởi đầu tư cải tạo lại vườn cam. Hiện, toàn xã duy trì được khoảng 30ha với hàng ngàn gốc cam; một số hộ đã cho thu nhập từ 100 đến 200 triệu đồng/năm.
Thu hoạch mật ong ở xã Vạn Yên (huyện Hoành Bồ).
Hỗ trợ phát triển lâm sản ngoài gỗ được xã triển khai toàn diện. Ban đầu nghề nuôi ong lấy mật chỉ có một vài hộ nuôi nhỏ, lẻ, manh mún. Nhưng từ khi có chính sách hỗ trợ tìm đầu ra cho sản phẩm, chuyển giao kỹ thuật… đến nay xã đã có hàng chục hộ nuôi ong, thu nhập từ 20 đến 30 triệu đồng/năm.
Xã vận động nhân dân trồng những loại cây vừa cho giá trị kinh tế cao, vừa dễ canh tác, trong đó, cây ba kích được nhiều hộ dân lựa chọn. Bà Lâm Thị Sáu ở thôn Đài Mỏ, một trong những hộ thoát nghèo nhờ trồng ba kích cho biết: Từ khi có dự án lâm sản ngoài gỗ triển khai ở thôn, bà xin tài liệu về nghiên cứu. Bà nhận thấy, trồng ba kích là phù hợp nhất. Bà bàn với chồng chuyển một phần diện tích trước đây trồng khoai lang, trồng thí điểm vài trăm hốc ba kích. Trong quá trình trồng, bà được cán bộ xã quan tâm hướng dẫn kỹ thuật. Đến nay, vườn ba kích của gia đình bà Sáu bắt đầu cho thu hoạch. Bà Sáu nhẩm tính, với giá 70.000 đồng/kg, trừ chi phí, cũng còn lãi vài chục triệu đồng. Hiện trên địa bàn xã có tới vài chục hộ trồng cây ba kích; một số hộ dân bắt đầu học cách ươm cây giống để bán ra thị trường…
