Tại phiên thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, trong kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, chiều 9/11, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà, Phó trưởng Đoàn ĐBQH thành phố Quảng Ninh, đề nghị hoàn thiện các quy định theo hướng quản lý thuốc lá dựa trên bản chất sản phẩm, tăng trách nhiệm của các nền tảng số và nghiên cứu chính sách xây dựng thế hệ không thuốc lá.
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà cơ bản đồng tình với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm khắc phục những bất cập trong thực tiễn, nhất là kiểm soát các sản phẩm thuốc lá mới và tăng cường bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Từ thực tiễn đó, đại biểu tập trung góp ý một số nội dung liên quan đến tiêu chí nhận diện sản phẩm thuốc lá mới, trách nhiệm kiểm soát hoạt động kinh doanh trên không gian mạng và các giải pháp bảo vệ thế hệ trẻ.
Về tiêu chí nhận diện sản phẩm thuốc lá mới, đại biểu đề nghị bổ sung các căn cứ dựa trên bản chất, thành phần, công dụng, cơ chế hoạt động và mục đích sử dụng; đồng thời phân định rõ sản phẩm thuốc lá với sản phẩm mô phỏng, thiết bị, bộ phận cấu thành và nguyên liệu thuốc lá. Đối với quy định về các sản phẩm thuốc lá khác do Chính phủ quy định, cần xác định cụ thể tiêu chí và cơ chế cập nhật để phù hợp với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ và thị trường.
Theo đại biểu, nếu chỉ quản lý theo tên gọi hoặc hình thức sản phẩm thì pháp luật sẽ luôn đi sau thị trường, tạo khoảng trống cho các hành vi lách luật. Do đó, cần quản lý theo bản chất sản phẩm, bảo đảm pháp luật đi trước một bước so với sự biến đổi của thị trường. Đối với các hành vi bị nghiêm cấm, đại biểu đề nghị bổ sung trách nhiệm của các nền tảng thương mại điện tử, mạng xã hội và chủ thể trung gian trong phát hiện, ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung quảng cáo, tiếp thị, giao dịch mua bán thuốc lá trái phép; đồng thời có trách nhiệm phối hợp, cung cấp thông tin cho cơ quan có thẩm quyền. Bởi hoạt động quảng cáo, tiếp thị và mua bán thuốc lá, nhất là thuốc lá điện tử, đang dịch chuyển mạnh lên không gian mạng với nhiều phương thức tinh vi, dễ dàng tiếp cận trẻ em và thanh thiếu niên.
Đại biểu cũng đề nghị quy định ngay trong Luật những nguyên tắc, phạm vi và giới hạn cơ bản đối với việc trưng bày thuốc lá, nhất là tại những địa điểm trẻ em thường xuyên có mặt. Theo báo cáo tổng kết thi hành Luật của Bộ Y tế, nghiên cứu giai đoạn 2015-2017 cho thấy 82,5% điểm bán được khảo sát vi phạm giới hạn trưng bày thuốc lá. Đây là cơ sở cho thấy cần có quy định cụ thể, đủ rõ để thuận lợi cho công tác kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.
Góp ý về quy định cấm người chưa đủ 18 tuổi sử dụng, mua, bán thuốc lá và quy định về bán thuốc lá, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà bày tỏ đồng tình với ý kiến của một số đại biểu Quốc hội về đề xuất xây dựng chính sách bảo vệ thế hệ không thuốc lá, trong đó nghiên cứu cấm hút thuốc lá đối với những người sinh từ năm 2010 trở lại đây. Đại biểu cho rằng đây là đề xuất có tính đột phá, chuyển từ chính sách kiểm soát độ tuổi sang chính sách bảo vệ một thế hệ không thuốc lá. Vấn đề cần được nhìn nhận không chỉ từ tác hại đối với người trực tiếp hút thuốc mà còn từ những người không hút thuốc nhưng phải gánh chịu hậu quả của khói thuốc thụ động.
Dẫn số liệu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đại biểu cho biết phụ nữ mang thai tiếp xúc với khói thuốc thụ động có nguy cơ thai chết lưu tăng 23%, nguy cơ sinh con bị dị tật bẩm sinh tăng 13%. Những con số này cho thấy tác hại của thuốc lá không chỉ dừng lại ở người hút mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe bà mẹ, trẻ em và các thế hệ tương lai. Đại biểu nhấn mạnh: “Một đứa trẻ chưa được sinh ra, chưa có khả năng lựa chọn hay tự bảo vệ mình nhưng đã có thể phải gánh chịu những tổn thương về sức khỏe do hành vi hút thuốc của người lớn. Vì vậy, tác hại của thuốc lá không chỉ là câu chuyện của một cá nhân mà còn liên quan đến quyền được sống, được phát triển khỏe mạnh của trẻ em và chất lượng giống nòi trong tương lai”.
Để chính sách xây dựng thế hệ không thuốc lá có tính khả thi, đại biểu đề nghị đánh giá đầy đủ tác động pháp lý, xã hội và phương án tổ chức thực hiện; quy định rõ ngày sinh làm căn cứ xác định đối tượng, thời điểm áp dụng, trách nhiệm của người bán và cơ chế kiểm soát. Việc xử lý cần tập trung vào hành vi bán, cung cấp, tiếp tay cho việc sử dụng trái phép, không hình sự hóa hoặc tạo thêm sự kỳ thị đối với người trẻ. Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị bổ sung hoặc giao Chính phủ quy định cụ thể quy trình kiểm tra, thu giữ, niêm phong, bảo quản, giám định, xử lý và tiêu hủy sản phẩm, thiết bị, bộ phận cấu thành và nguyên liệu vi phạm. Đồng thời, cần bảo đảm sự tương ứng giữa hành vi bị nghiêm cấm với thẩm quyền kiểm tra, chế tài và trình tự xử lý, tránh tình trạng luật quy định hành vi cấm nhưng cơ quan thực thi thiếu căn cứ và công cụ để xử lý.
Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 6 luật về y tế, đại biểu đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo nghiêm túc tiếp thu, chỉnh lý các ý kiến của đại biểu Quốc hội; những vấn đề còn lại về kỹ thuật được đại biểu gửi qua ứng dụng của Quốc hội.
