Từ những vụn than nhỏ bé, tưởng như chỉ là phần bỏ đi sau quá trình chế tác mỹ nghệ, lại có thể trở thành chất liệu cho những bức tranh đầy nghệ thuật. Điều đặc biệt hơn, những người tạo nên các tác phẩm ấy đều là những họa sĩ, nghệ nhân khuyết tật.
Họa sĩ Đỗ Minh và anh Đàm Việt Cường (phường Cẩm Phả) từng là những người công nhân mỏ nhưng do không may bị tai nạn chấn thương cột sống, phải ngồi xe lăn. Vượt qua những khiếm khuyết của cơ thể, họ tìm đến nghệ thuật như một cách để khẳng định rằng mình tàn nhưng không phế, để gửi gắm tình yêu với quê hương Vùng mỏ, với cuộc sống và với những ước mơ chưa bao giờ tắt. Và từ ý tưởng ban đầu muốn dùng than làm chất liệu đưa vào các tác phẩm hội họa, họ đã sáng tạo ra những bức tranh gắn than đá đầy nghệ thuật. Bởi vậy, mỗi bức tranh không chỉ là một tác phẩm công phu, mà còn là câu chuyện về ý chí, về niềm tin và khát vọng vươn lên.
Để làm nên một bức tranh ghép than, họa sĩ Đỗ Minh phụ trách việc phác thảo hình ảnh trên nền. Sau đó, anh Đàm Việt Cường sẽ lựa những mảnh than vụn theo kích thước, hình dáng phù hợp rồi ghép, dán thủ công lên từng chi tiết trên tranh.
Họa sĩ Đỗ Minh, phường Cẩm Phả, chia sẻ: Than đá là một sản phẩm đặc trưng của Quảng Ninh và cũng được coi là “vàng đen” của Tổ quốc. Vì vậy chúng tôi muốn đưa than vào tranh để nâng tầm giá trị viên than, tạo cho than một vẻ đẹp khác, không còn là hòn than thô kệch, làm chất đốt mà như một nguyên liệu để sáng tạo nên những tác phẩm nghệ thuật sống động. Điều đặc biệt hơn, với cách làm này có thể tận dụng cả những vụn than để làm nên sản phẩm, đồng thời tạo thêm việc làm cho những bạn cùng cảnh ngộ khuyết tật như mình.
Than đá vốn chỉ mang một màu đen. Nhưng dưới bàn tay sáng tạo, kết hợp với những đường nét hội họa, sắc đen óng ánh ấy lại có thể tạo nên nhiều cung bậc cảm xúc: khi mạnh mẽ, khỏe khoắn; khi mềm mại, sâu lắng; lúc lại gợi cảm giác cổ kính, trầm mặc.
Từ những mảnh than thô ráp, qua sự kiên nhẫn và tài hoa, những hình ảnh về Vịnh Hạ Long với hòn Trống Mái, hòn Đỉnh Hương, về non thiêng Yên Tử với chùa Đồng, Tháp Tổ, về người thợ mỏ, về quê hương Quảng Ninh dần hiện lên đầy sống động. Có những bức tranh chỉ mất vài giờ để hoàn thành. Nhưng cũng có tác phẩm kích thước lớn, nhiều chi tiết, phải mất nhiều ngày, thậm chí cả tuần.
Anh Đàm Việt Cường, phường Cẩm Phả, cho biết: Sau khi có nền tranh do họa sĩ Đỗ Minh vẽ, tôi sẽ lựa những viên than vụn với kích cỡ phù hợp, ăn khớp với nhau để gắn lên tranh. Để tạo những mảng xa gần thì sử dụng viên than có kích cỡ to nhỏ khác nhau, hoặc phủ bằng bột than để tạo độ óng ánh bề mặt tranh.
Những tác phẩm tranh ghép than ngoài tranh phong cảnh, còn có tranh thư pháp, tranh chân dung con người. Vì than dễ vỡ, lại không đều nhau, nên trong quá trình ghép tranh, người làm phải thật kiên nhẫn. Chính sự không đồng đều ấy lại tạo nên nét riêng cho tranh ghép than đá. Không bức tranh nào giống hệt bức tranh nào. Mỗi mảnh than, mỗi đường ghép đều mang dấu ấn của bàn tay người làm.
Anh Trương Thành Công, phường Cẩm Phả bày tỏ: Ngắm nhìn những bức tranh gắn than đá mà các bạn khuyết tật làm ra tôi cảm thấy rất cảm phục các bạn. Đó là những bức tranh rất đẹp, rất cảm xúc. Tôi mong muốn sản phẩm lưu niệm tranh gắn than đá sẽ được nhiều người biết đến hơn, không chỉ trong nước mà còn lan tỏa ra thế giới thông qua khách du lịch quốc tế.
Dự án tranh ghép than đá mới được khởi động từ tháng 4/2026 và đã nhận được những phản hồi tích cực từ mọi người. Không chỉ là sản phẩm nghệ thuật, tranh ghép than đá còn được kỳ vọng trở thành món quà lưu niệm mang đậm dấu ấn Quảng Ninh. Bởi trong mỗi bức tranh ấy không chỉ có than đá – sản phẩm đặc trưng của Quảng Ninh, mà còn có câu chuyện về con người, về đất và nghề của vùng mỏ.
