Giáo dục ý thức tuân thủ pháp luật cho học sinh, sinh viên

Ý thức tuân thủ pháp luật không thể hình thành trong ngày một, ngày hai, mà là kết quả của quá trình giáo dục và rèn luyện bền bỉ. Đối với học sinh, sinh viên (HSSV) là lứa tuổi đang hoàn thiện nhân cách và khát khao khẳng định bản thân, vì vậy việc được trang bị kiến thức pháp luật và rèn luyện thói quen chấp hành pháp luật chính là nền tảng để hình thành lối sống văn minh, tôn trọng các giá trị tốt đẹp của xã hội. Do đó, tăng cường giáo dục ý thức tuân thủ pháp luật cho thế hệ trẻ trở thành nhiệm vụ quan trọng, vừa mang tính cấp thiết trước mắt, vừa có ý nghĩa lâu dài trong sự phát triển của đất nước.

Yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn

Chỉ trong vòng hơn 3 tuần qua đã liên tiếp xảy ra các vụ bạo lực học đường khiến cho 3 học sinh tử vong tại tỉnh Hà Tĩnh, Thanh Hóa, Lào Cai… Những vụ việc đau lòng xảy ra đã tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về tình trạng bạo lực trong lứa tuổi học sinh nói riêng và hành vi vi phạm pháp luật trong thanh thiếu niên nói chung. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến bạo lực học đường, từ sự thiếu quan tâm của gia đình, áp lực tâm lý, môi trường mạng độc hại cho đến việc giáo dục pháp luật, kỹ năng sống còn hạn chế.

Tuy nhiên, dù bắt nguồn từ nguyên nhân nào thì thực trạng ấy cũng cho thấy một điều đáng lo ngại: Ý thức tôn trọng pháp luật, chuẩn mực ứng xử và nền tảng đạo đức của một bộ phận HSSV đang bị bào mòn. Đã đến lúc câu chuyện phòng ngừa bạo lực học đường không chỉ dừng lại ở việc xử lý hậu quả trước mắt mà còn tiềm ẩn nguy cơ để lại những hệ lụy lâu dài cho quá trình hình thành nhân cách và lối sống của thế hệ trẻ, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ hơn giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong việc chăm sóc, giáo dục đạo đức, pháp luật cho thanh thiếu niên.

Nhận thức rõ tính chất cấp thiết đó, thời gian qua, các cấp, ngành và đơn vị trong tỉnh đã chủ động triển khai nhiều giải pháp tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức, ngăn ngừa bạo lực học đường và các hành vi vi phạm pháp luật trong thanh thiếu niên. Các hoạt động trải nghiệm, sân chơi kỹ năng và mô hình giáo dục pháp luật tại trường học được tổ chức ngày càng phong phú, góp phần hình thành thói quen ứng xử văn minh, tôn trọng và tuân thủ pháp luật cho HSSV.

Trung tuần tháng 11 vừa qua, trong khuôn khổ chương trình “Ngày hội Thanh niên” năm 2025, Đoàn Thanh niên UBND tỉnh đã tổ chức Liên hoan các đội tuyên truyền phòng, chống tệ nạn xã hội năm 2025 với sự tham gia của 6 đội thi đại diện đoàn viên thanh niên khối các trường học. Các đội thi đã trải qua 3 phần thi: Kiến thức, tiểu phẩm tuyên truyền và tài năng với nội dung xoay quanh phòng chống tội phạm, tệ nạn xã hội, ma túy, mại dâm, HIV/AIDS, an toàn giao thông… Với sự chuẩn bị nghiêm túc, sáng tạo, các đội thi đã thể hiện hiểu biết vững vàng và kỹ năng phòng tránh tệ nạn xã hội, truyền tải thông điệp dễ hiểu, gần gũi, phù hợp với lứa tuổi HSSV. Hoạt động này góp phần tạo chuyển biến mạnh mẽ về nhận thức, ý thức trách nhiệm của tổ chức Đoàn và đoàn viên, thanh niên, phát huy tinh thần xung kích trong phòng, chống tội phạm và tệ nạn xã hội.

Đồng chí Vũ Thị Thùy Linh, Bí thư Đoàn Thanh niên UBND tỉnh, cho biết: Đoàn Thanh niên UBND tỉnh hiện quản lý trên 26.000 HSSV, vì vậy công tác giáo dục đạo đức, pháp luật luôn được đặt lên hàng đầu. Cùng với chương trình “Liên hoan các đội tuyên truyền phòng, chống tệ nạn xã hội” tổ chức định kỳ thường niên, Đoàn đã đẩy mạnh nhiều đợt tuyên truyền chuyên đề thông qua diễn đàn, sinh hoạt ngoại khóa, cuộc thi tìm hiểu kiến thức pháp luật cho HSSV. Đặc biệt, chú trọng phát huy vai trò của đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên và tận dụng sự lan tỏa của mạng xã hội để truyền tải nội dung giáo dục theo cách gần gũi, hấp dẫn, phù hợp với tâm lý thanh thiếu niên, qua đó góp phần xây dựng môi trường học đường văn minh, kỷ cương, thượng tôn pháp luật.

Không riêng Đoàn Thanh niên UBND tỉnh, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật được triển khai đa dạng, linh hoạt, phù hợp với từng nhóm thanh niên, góp phần hình thành thói quen “Sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật”, xây dựng ý thức công dân, tinh thần thượng tôn pháp luật trong tuổi trẻ được đẩy mạnh trong toàn Đoàn.

Trong 3 năm qua, toàn Đoàn tổ chức trên 3.520 đợt hoạt động tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho trên 300.000 lượt đoàn viên, thanh niên, HSSV, trọng tâm là tuyên truyền pháp luật phòng, chống tội phạm, tệ nạn xã hội, ma tuý, mại dâm, mua bán người, pháp luật về an toàn giao thông, phòng chống bạo lực học đường với các hình thức sáng tạo, hiệu quả. 100% chi đoàn ký cam kết “Chi đoàn không có đoàn viên vi phạm pháp luật về ma tuý, tệ nạn xã hội”. Các cấp bộ Đoàn duy trì hoạt động của 937 mô hình “Tủ sách pháp luật”, các CLB “Tuổi trẻ pháp luật”, chương trình “Ngày hội pháp luật”…

Cùng với đó, các cấp bộ Đoàn phối hợp với các cơ sở giáo dục thường xuyên tổ chức chương trình ngoại khóa “Phiên tòa giả định” nhằm tái hiện sinh động một vụ án liên quan đến thanh niên vi phạm pháp luật. Hoạt động không chỉ giúp HSSV hiểu rõ hơn về quy trình xét xử, hậu quả pháp lý của hành vi vi phạm mà còn nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, xây dựng nếp sống văn minh, kỷ cương trong cộng đồng.

Phối hợp đồng bộ, chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội

Ngày 29/9/2025, UBND tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 246/KH-UBND về việc triển khai thực hiện Đề án “Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn minh, truyền thống văn hóa dân tộc, ý thức tuân thủ pháp luật trong học sinh, sinh viên tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2025-2030”.

Đề án nhằm mục tiêu xây dựng thế hệ HSSV Quảng Ninh có lý tưởng cách mạng, bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, lối sống nhân ái, văn minh; có ý thức công dân, tinh thần trách nhiệm cao với cộng đồng và xã hội. Đồng thời, bồi dưỡng ý chí học tập, rèn luyện, lập thân, lập nghiệp; khơi dậy khát vọng vươn lên, tinh thần tự lực, tự cường; phát triển năng lực sáng tạo, kỹ năng sống; kỹ năng nghề nghiệp và khả năng hội nhập quốc tế, hình thành nguồn nhân lực trẻ chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh, bền vững của tỉnh và đất nước trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và hội nhập quốc tế.

Cùng với đó, nâng cao nhận thức, ý thức pháp luật, trách nhiệm xã hội và năng lực hành động của HSSV trong phòng ngừa tội phạm, phòng chống vi phạm pháp luật; xây dựng môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, thân thiện, kỷ cương và nhân văn, góp phần phát triển con người Quảng Ninh toàn diện, đóng góp tích cực vào sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước.

Theo đó, Đề án đặt ra 10 chỉ tiêu cụ thể duy trì hằng năm. Đó là: 100% cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh triển khai hiệu quả các hoạt động giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống, truyền thống văn hóa, phổ biến kiến thức pháp luật, kỹ năng sống, kỹ năng mềm; 100% cơ sở giáo dục thực hiện hiệu quả tiêu chí văn hóa trong trường học; 100% HSSV tham gia các hoạt động xã hội, hoạt động tập thể trong hoặc ngoài nhà trường; 100% HSSV được tham gia các hoạt động văn hóa, thể dục thể thao tại nơi học tập; 100% các cơ sở giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên, trung cấp, cao đẳng, đại học phát động tổ chức các cuộc thi hoặc hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp… tìm hiểu về lịch sử, văn hóa, con người Quảng Ninh

100% học sinh phổ thông được tiếp cận giáo dục nghệ thuật, giáo dục di sản văn hóa, được tham quan học tập tại các di tích quốc gia hoặc Bảo tàng tỉnh, Thư viện tỉnh; 100% các cơ sở giáo dục có cấp trung học phổ thông, giáo dục thường xuyên, trung cấp, cao đẳng, đại học phát động và thực hiện hiệu quả phong trào “Thanh xuân dâng Đảng”; 100% thanh niên là HSSV được trang bị kiến thức về quốc phòng và an ninh; 100% thanh niên là học sinh trong các cơ sở giáo dục được trang bị kiến thức, kĩ năng về sức khỏe, sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, bình đẳng giới và phòng chống bạo lực giới; 100% tài liệu giáo dục địa phương được cập nhật, bổ sung hệ giá trị lịch sử, văn hóa, con người Quảng Ninh.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Đề án cũng đề ra một số nhiệm vụ trọng tâm: Phát huy vai trò chỉ đạo, điều hành của chính quyền và sự phối hợp của các cơ quan, đơn vị, đoàn thể; đề cao vai trò nêu gương, trách nhiệm của người đứng đầu và nâng cao năng lực đội ngũ thực hiện công tác giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn minh, truyền thống văn hóa dân tộc, ý thức tuân thủ pháp luật trong HSSV. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục lý tưởng cách mạng, đạo đức, lối sống văn minh, truyền thống văn hóa dân tộc, ý thức tuân thủ pháp luật trong HSSV; tổ chức tư vấn tâm lý, giáo dục kỹ năng sống, giá trị sống và văn hóa ứng xử cho HSSV; tổ chức các phong trào hành động cách mạng của Đoàn, Hội, Đội nhằm khơi dậy khát vọng cống hiến trong HSSV...