Sáng 12/11, tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn của Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng đã tham gia giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm liên quan huy động nguồn lực xã hội thông qua phương thức đối tác công tư (PPP), sử dụng nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công.
Huy động nguồn lực xã hội, phát huy hiệu quả đầu tư theo phương thức PPP
Liên quan việc huy động nguồn lực xã hội thông qua phương thức đối tác công-tư (PPP), Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng khẳng định, việc kêu gọi, huy động doanh nghiệp tham gia đầu tư các dự án PPP trong lĩnh vực kết cấu hạ tầng, đặc biệt là hạ tầng giao thông, có ý nghĩa hết sức quan trọng.
Theo Phó Thủ tướng, đây là phương thức đã được nhiều quốc gia phát triển trên thế giới, trong đó có các nước châu Âu và Mỹ, triển khai hiệu quả trong nhiều năm qua nhằm huy động nguồn lực từ khu vực doanh nghiệp cho phát triển kết cấu hạ tầng, nhất là hệ thống giao thông.
Thông thường, các dự án được triển khai theo hai hình thức. Thứ nhất, giao doanh nghiệp trực tiếp tham gia đầu tư xây dựng ngay từ đầu, sau đó tổ chức thu phí để hoàn vốn và hưởng một khoản lợi nhuận nhất định. Thứ hai, Nhà nước thực hiện đầu tư xây dựng, sau đó chuyển giao cho doanh nghiệp khai thác, thu phí.
Đối với Việt Nam, Phó Thủ tướng cho biết, cả hai hình thức này đều đã được triển khai. Đặc biệt, từ năm 2020, Việt Nam đã ban hành Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư, với nhiều chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư các dự án hạ tầng.
Phó Thủ tướng cho hay: Hiện nay, hình thức chủ yếu được áp dụng là giao doanh nghiệp đầu tư xây dựng công trình, sau đó khai thác, thu phí hoàn vốn với thời gian khoảng trên dưới 20 năm.
Lý giải về thời gian thu phí này, Phó Thủ tướng cho biết, đây là khoảng thời gian phù hợp với khả năng tài chính của doanh nghiệp. Bởi lẽ, các doanh nghiệp tham gia dự án PPP đều phải vay vốn ngân hàng, trong khi thời hạn cho vay của ngân hàng thường chỉ khoảng 10-12 năm. Do đó, doanh nghiệp phải bố trí thêm nguồn vốn của mình để thực hiện dự án.Trong quá trình khai thác, thu phí, Nhà nước có các cơ chế bảo đảm quyền lợi và chia sẻ rủi ro với nhà đầu tư.
Theo Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng, pháp luật về PPP hiện nay cho phép Nhà nước tham gia hỗ trợ vốn đầu tư dự án với mức phổ biến khoảng 50% tổng mức đầu tư; trong những trường hợp đặc biệt, có thể lên tới 70%.
Phó Thủ tướng phân tích, trước đây, khi doanh nghiệp phải tự bỏ toàn bộ vốn đầu tư 100%, nhiều dự án rất khó bảo đảm hiệu quả tài chính nếu tính đúng, tính đủ các chi phí. Đây cũng là nguyên nhân khiến không ít dự án gặp khó khăn, vướng mắc mà các cơ quan chức năng đang phải tập trung xử lý.
Để khắc phục tình trạng này, Chính phủ đã trình Quốc hội hoàn thiện quy định pháp luật về PPP, trong đó có cơ chế Nhà nước tham gia hỗ trợ vốn đầu tư, căn cứ vào vị trí, tính chất và hiệu quả của từng dự án để quyết định mức hỗ trợ phù hợp, từ 50% đến 70%.
Đánh giá về hiệu quả của cơ chế này, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho rằng, với việc Nhà nước tham gia chia sẻ nguồn vốn đầu tư, hầu hết các dự án mới được đánh giá đều có hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi để thu hút doanh nghiệp tham gia phát triển kết cấu hạ tầng.
Đề cập đến cơ chế chia sẻ rủi ro trong quá trình vận hành dự án PPP, Phó Thủ tướng cho biết, pháp luật đã có các quy định về việc Nhà nước xem xét hỗ trợ khi doanh thu thực tế thấp hơn mức dự kiến. Trong trường hợp doanh thu giảm xuống dưới ngưỡng nhất định, từ 75% đến 90% theo nội dung được đề cập tại phiên chất vấn, Nhà nước có thể xem xét hỗ trợ từ ngân sách. Đối với những trường hợp đặc biệt, Nhà nước có thể xem xét mua lại dự án.
Sử dụng vốn ODA có trọng tâm, bảo đảm an toàn và hiệu quả
Về huy động và sử dụng nguồn vốn ODA, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, Việt Nam hiện đã bước qua giai đoạn được hưởng các khoản vay ODA ưu đãi cao, trong khi nhu cầu vốn phục vụ phát triển kinh tế-xã hội vẫn rất lớn.
Phó Thủ tướng cho biết, dư địa huy động vốn của Việt Nam hiện nay vẫn còn rất lớn. Các chỉ tiêu về nợ công, vay nước ngoài và nợ vay của Chính phủ đều đang ở mức thấp so với các giới hạn được Quốc hội cho phép. Do đó, việc tiếp tục huy động nguồn vốn ODA cùng với các nguồn vốn khác để đáp ứng nhu cầu đầu tư, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội là hết sức cần thiết.
Tuy nhiên, Phó Thủ tướng đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu phải đánh giá đầy đủ hiệu quả của từng khoản vay, từng dự án sử dụng vốn ODA.
Theo đó, các cơ quan chức năng phải tính toán đầy đủ chi phí, rà soát kỹ các điều kiện liên quan thi công, lựa chọn nhà thầu và những yêu cầu khác của bên cho vay, nhằm bảo đảm các khoản vay được sử dụng hiệu quả, an toàn.
Phó Thủ tướng cho biết, Chính phủ đã có chỉ đạo về việc đánh giá hiệu quả kinh tế của các dự án sử dụng vốn vay nước ngoài. Việc lựa chọn dự án phải tập trung vào một số dự án lớn đem lại hiệu quả kinh tế-xã hội, kể cả hiệu quả tài chính.
Quyết liệt giải ngân 100% vốn đầu tư công, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng 10%
Đề cập vấn đề được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm tại phiên chất vấn là giải ngân vốn đầu tư công, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho biết, Chính phủ đang tập trung chỉ đạo quyết liệt nhằm hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026.
Theo Phó Thủ tướng, việc hoàn thành mục tiêu này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đóng góp thêm 1,7% vào tăng trưởng kinh tế, qua đó tạo động lực để phấn đấu hoàn thành mục tiêu tăng trưởng kinh tế 10% trong năm 2026.
Thông tin về kết quả thực hiện, Phó Thủ tướng cho hay, trong 10 tháng năm 2026, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đã đạt 74%, đây là mức giải ngân rất tích cực, đặc biệt trong bối cảnh năm 2026 là năm đầu tiên của nhiệm kỳ.
Tuy nhiên, Phó Thủ tướng cũng làm rõ một vấn đề được các đại biểu Quốc hội quan tâm, đó là tỷ lệ tạm ứng vốn cho các nhà thầu trong quá trình triển khai dự án.
Theo Phó Thủ tướng, việc tạm ứng vốn là hoạt động bình thường, khách quan bởi đây là năm đầu tiên, vì vậy, sau khi ký kết hợp đồng sẽ thực hiện tạm ứng khoảng 30% giá trị hợp đồng cho nhà thầu để mua sắm nguyên vật liệu, chuẩn bị máy móc, thiết bị và các điều kiện cần thiết phục vụ thi công. Việc tạm ứng xuất phát từ yêu cầu thực tế trong quá trình triển khai các dự án đầu tư công, nhất là đối với các dự án quy mô lớn.
