Năm 2026, với mục tiêu tăng trưởng kinh tế đạt trên 13% và tổng thu NSNN phấn đấu đạt 86.000 tỷ đồng, hướng tới gia nhập “câu lạc bộ” thu ngân sách 100.000 tỷ đồng, Quảng Ninh đã giao chỉ tiêu thu ngân sách cho Chi cục Hải quan khu vực VIII lên 25.000 tỷ đồng (cao hơn khoảng 12.000 tỷ đồng so với chỉ tiêu Bộ Tài chính giao). Điều này cho thấy áp lực thu ngân sách trong lĩnh vực XNK năm nay rất lớn.
Để hiện thực hóa mục tiêu đặt ra, tỉnh đã triển khai hàng loạt đề án phát triển mang tính chiến lược, có khả năng tạo dư địa tăng trưởng dài hạn cho hoạt động XNK. Từ các đề án mang tầm vóc chiến lược, như: Công nhận tỉnh đạt tiêu chí đô thị loại I; khu kinh tế số và tri thức tự do; thành lập và cơ chế, chính sách thí điểm triển khai Khu hợp tác kinh tế qua biên giới Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc); thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển đặc khu kinh tế Vân Đồn; sáp nhập khu kinh tế Bắc Phong Sinh và khu kinh tế Hoành Mô - Đồng Văn; mở rộng cửa khẩu Móng Cái, nâng cấp lối mở Km3+4 Hải Yên, xây dựng cầu Bắc Luân 3, hợp nhất các khu kinh tế cửa khẩu theo mô hình thế hệ mới… tất cả đều hướng tới mục tiêu mở rộng không gian phát triển nhằm gia tăng năng lực thông quan và tái cấu trúc chuỗi logistics theo hướng hiện đại, hiệu quả hơn.
Đáng chú ý, Đề án thí điểm cửa khẩu thông minh đang được tỉnh đẩy mạnh triển khai, hướng tới mô hình thông quan 24/7. Khi đi vào vận hành đồng bộ sẽ tạo bước chuyển căn bản trong cải cách thủ tục hành chính, giúp rút ngắn đáng kể thời gian thông quan, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Cùng với đó, tỉnh cũng yêu cầu các đơn vị, địa phương mở rộng hệ thống kho bãi tập kết hàng hóa, nạo vét luồng hàng hải tại khu vực Con Ong - Hòn Nét, cảng Cái Lân, đảm bảo nguồn cung nhiên liệu… góp phần tháo gỡ “điểm nghẽn” về hạ tầng, tạo điều kiện cho hàng hóa lưu thông thông suốt.
Thực tiễn cho thấy, những cải thiện này đã mang lại hiệu ứng tích cực. Theo đại diện Công ty TNHH Tập đoàn Rita Võ hiện đang hoạt động tại địa bàn Móng Cái, việc mở rộng điểm tập kết tại khu vực Cửa khẩu quốc tế Móng Cái với khả năng tiếp nhận hàng nghìn xe ô tô nhập khẩu mỗi ngày giúp doanh nghiệp không phải chia nhỏ lô hàng như trước đây, qua đó giảm chi phí và tối ưu hóa kế hoạch kinh doanh.
Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là xung đột tại khu vực Trung Đông, hoạt động XNK của doanh nghiệp không tránh khỏi những tác động tiêu cực. Việc gián đoạn, hoặc thay đổi các tuyến vận tải biển quốc tế đã kéo theo hàng loạt hệ lụy, như: Thời gian vận chuyển kéo dài, giá cước tăng cao, chi phí bảo hiểm leo thang, thậm chí nhiều hợp đồng bị trì hoãn.
Tại Hải quan cửa khẩu cảng Cẩm Phả, tập trung nhiều doanh nghiệp XNK than và vật liệu xây dựng, những tác động này thể hiện khá rõ nét. Kim ngạch XNK trong tháng 3 ghi nhận sự sụt giảm cả về số lượng tờ khai, giá trị và số thu ngân sách. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc một số lô hàng than nhập khẩu từ Mozambique đã phải vận chuyển đường vòng làm phát sinh chi phí. Một số lô hàng nhập khẩu đã được ký và có kế hoạch nhập khẩu trong tháng 3 đã bị lùi thời hạn do chưa tìm được phương tiện; một số doanh nghiệp chưa thể ký hợp đồng XNK trong tháng 4.
Trước thực tế đó, Hải quan cửa khẩu cảng Cẩm Phả đã thể hiện rõ vai trò “điểm tựa” cho doanh nghiệp thông qua việc triển khai linh hoạt, đồng bộ nhiều giải pháp hỗ trợ. Đơn vị đã làm việc với nhiều doanh nghiệp để nắm bắt kịp thời khó khăn, từ đó đưa ra phương án xử lý phù hợp, sát thực tiễn. Trên cơ sở đó, đơn vị ưu tiên nguồn lực để giải quyết nhanh thủ tục hải quan đối với các lô hàng chịu ảnh hưởng từ khu vực xung đột chính trị; duy trì thông quan 24/7; linh hoạt xử lý các tình huống phát sinh liên quan đến thay đổi tuyến vận chuyển. Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số, tối ưu hóa quy trình thủ tục điện tử, nhằm rút ngắn thời gian thông quan và giải phóng hàng hóa.
Đặc biệt, “Tổ giải đáp vướng mắc” được duy trì thường xuyên đã trở thành kênh hỗ trợ hiệu quả, giúp doanh nghiệp xử lý kịp thời các tình huống phát sinh, nhất là đối với những lô hàng cấp bách, có yêu cầu cao về tiến độ.
Tại Hải quan cửa khẩu cảng Hòn Gai, các giải pháp tương tự cũng được triển khai quyết liệt. Việc bố trí công chức thường trực, đảm bảo thông quan nhanh chóng các lô hàng xăng dầu nhập khẩu không chỉ góp phần ổn định nguồn cung năng lượng, mà còn tránh gây gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Trong bối cảnh mục tiêu thu ngân sách ở mức rất cao, việc “nuôi dưỡng” nguồn thu thông qua hỗ trợ doanh nghiệp đang trở thành giải pháp mang tính căn cơ. Thay vì chỉ tập trung vào khâu quản lý thu, tỉnh đã lựa chọn cách tiếp cận chủ động hơn thông qua việc tháo gỡ khó khăn, tạo thuận lợi tối đa cho hoạt động XNK, qua đó mở rộng quy mô kim ngạch và gia tăng nguồn thu một cách bền vững.
