Là một trong 4 ngư trường trọng điểm của cả nước, sản lượng thủy sản của Quảng Ninh mỗi năm đạt trên 100.000 tấn, đóng góp 50% GDP trong khối nông, lâm, ngư nghiệp. Tuy nhiên, một nghịch lý là cho đến nay, Quảng Ninh vẫn chưa có một chợ đầu mối thủy sản, việc buôn bán thủy hải sản chủ yếu vẫn diễn ra ở các chợ truyền thống, chợ tạm, cảng, bến cá.
Theo tìm hiểu của chúng tôi, ở khu vực chợ cá Hạ Long, Cái Dăm (TP Hạ Long), Bến Do (TP Cẩm Phả), Cảng Cái Rồng (huyện Vân Đồn)..., trung bình mỗi ngày có hàng nghìn tiểu thương đến thu mua thủy sản để phân phối đến các nhà hàng, khách sạn và bán lẻ đến tay người tiêu dùng. Đồng thời, một lượng lớn thủy sản còn được đóng xe lạnh chuyển đến các tỉnh, thành khác và cung cấp cho những nhà máy chế biến. Mặc dù, số lượng thủy sản buôn bán tại những khu vực này lên tới hàng trăm tấn mỗi ngày, nhưng do thiếu một chợ đầu mối quy củ nên đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của người dân và môi trường du lịch của tỉnh. Điển hình như tại Cảng Cái Rồng, qua quan sát của chúng tôi cho thấy, trên con đường dẫn chỉ dài khoảng 100m ra khu vực cảng, nhiều năm nay luôn xảy ra tình trạng người mua, kẻ bán chen chúc. Nguyên nhân là do tất cả các hoạt động buôn bán hải sản đều tập trung trên mặt bến, mặt cầu cảng vốn đã chật hẹp nhưng ô tô, xe máy vô tư ra, vào cảng, thậm chí là xe trọng tải lớn, xe lạnh đỗ hết lối đi lại, chưa kể hàng tấn hàu, hà được chất thành đống ngay trên cầu cảng. Không những thế, do ý thức kém, tất cả rác thải, hải sản hư hỏng đều được người dân cho rửa trôi ngay xuống vùng nước cảng, khiến khu vực này luôn bẩn đục, tanh hôi, bốc mùi khó chịu. Trong khi đó, Cảng Cái Rồng lại hoạt động theo hình thức “3 trong 1” (vừa là cảng dân sinh, cảng dịch vụ du lịch, cảng cá) nên thường xuyên xảy ra tình trạng lộn xộn, mất trật tự, nhếch nhác và ô nhiễm, gây không ít phản cảm cho du khách.
Hình ảnh không đẹp mắt này cũng thường xuyên diễn ra ở bến cá chợ Hạ Long I. Khoảng 3 giờ sáng hàng ngày, hàng trăm thuyền cá và tiểu thương tập trung ở đây để mua bán hải sản. Vốn là khu vực cung cấp nguồn thực phẩm lớn và phong phú, bến cá phía sau chợ Hạ Long I không chỉ thu hút người dân thành phố, mà còn là địa chỉ hấp dẫn nhiều khách du lịch đến mua hải sản làm quà. Trên một diện tích nhỏ hẹp, rác thải từ hoạt động kinh doanh, buôn bán của các tiểu thương đều xả thẳng xuống mặt biển đã khiến môi trường dân sinh tại khu vực này bị ô nhiễm.
Theo thống kê, cả nước hiện có khoảng 170 chợ đầu mối cấp vùng và cấp tỉnh. Trung bình mỗi tỉnh có 3 chợ đầu mối các loại, đóng vai trò lớn trong quá trình lưu thông hàng hóa, giảm bớt các khâu trung gian. Mặc dù là vùng trọng điểm về thủy sản, nhưng tại Quyết định số 3340/QĐ-UBND năm 2014 của UBND tỉnh về việc phê duyệt đề án điều chỉnh, bổ sung Quy hoạch phát triển hệ thống chợ tỉnh Quảng Ninh đến năm 2020, định hướng đến năm 2030, trên địa bàn tỉnh sẽ có 184 chợ thì chỉ có duy nhất huyện Vân Đồn có quy hoạch chợ đầu mối thủy sản. Đến tháng 12-2016, tại Quyết định số 4265 của UBND tỉnh về việc phê duyệt Quy hoạch phát triển ngành Thương mại tỉnh đến năm 2025, tầm nhìn 2030, có thêm TP Hạ Long bổ sung thêm 1 chợ chuyên danh thủy sản ở phường Hà Phong. Tuy nhiên, cho đến thời điểm này, việc triển khai xây dựng các chợ đầu mối thủy sản, chợ chuyên danh vẫn đang “giậm chân tại chỗ”. Việc Quảng Ninh chưa xây dựng được chợ đầu mối đã khiến cho ngư dân gặp nhiều khó khăn cho đầu ra của sản phẩm, bị tư thương ép giá. Do đó, để tạo giá trị gia tăng và thương hiệu cho các mặt hàng thủy sản, Quảng Ninh cần xây dựng một chợ đầu mối thủy sản để các cơ quan chức năng quản lý tốt chất lượng sản phẩm đầu mối trước khi lưu thông ra thị trường. Quan trọng hơn cả là thông qua chợ đầu mối thu mua, sẽ hình thành nên sự liên kết trực tiếp giữa doanh nghiệp và ngư dân, góp phần hình thành nên nền sản xuất hàng hóa tập trung... tạo ra xung lực để thúc đẩy sản xuất thủy sản của tỉnh phát triển.
Hoàng Nga
