Ngày 11/11, ba nhà ngoại giao Đông Nam Á am hiểu trực tiếp về tiến trình đàm phán cho biết Trung Quốc và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã tạm thống nhất khoảng 80% nội dung của Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC), song khó có thể hoàn tất văn kiện này trong năm 2026 như mục tiêu đề ra.
Trao đổi với hãng tin AP, các nhà ngoại giao này cho biết sau vòng đàm phán cuối cùng trong năm, diễn ra hồi tháng trước, một số vấn đề quan trọng vẫn chưa được giải quyết, trong đó có phạm vi địa lý mà COC điều chỉnh, cách hiểu các thuật ngữ nhạy cảm và tính ràng buộc pháp lý của văn kiện. Họ đề nghị không nêu danh tính do không được phép công khai trao đổi về các vấn đề này.
Trung Quốc và ASEAN bắt đầu đàm phán COC từ năm 2005 nhằm xây dựng khuôn khổ ứng xử chung, góp phần duy trì ổn định và hạn chế nguy cơ xảy ra những vụ việc ảnh hưởng đến hoạt động trên tuyến hàng hải quan trọng của thế giới. Bộ quy tắc này đề cao sự kiềm chế của các bên, đồng thời khuyến nghị tránh những hành động có thể dẫn đến va chạm.
Sau nhiều năm đàm phán kín, Trung Quốc và ASEAN đã nhất trí đẩy nhanh tiến trình đàm phán vào năm 2023, với mục tiêu hoàn tất COC trong năm 2026. Tiến trình thương lượng sẽ tiếp tục trong năm tới, khi Singapore đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN. Philippines, nước giữ cương vị Chủ tịch ASEAN năm nay, đã thúc đẩy tổ chức các cuộc họp thường xuyên hơn, ít nhất mỗi tháng một lần, qua đó tạo thêm thời gian để các bên trao đổi và tìm kiếm giải pháp cho những vấn đề còn khác biệt.
Trung Quốc và Malaysia, nước hiện phụ trách tổng thể quan hệ giữa ASEAN và Trung Quốc, đã đồng chủ trì ít nhất 10 vòng đàm phán lớn trong năm nay.
Tiến độ xây dựng COC dự kiến là nội dung quan trọng trong chương trình nghị sự của Hội nghị Cấp cao ASEAN thường niên, dự kiến khai mạc vào cuối tuần này tại Manila, Philippines. Sau hội nghị, lãnh đạo ASEAN sẽ có các cuộc tiếp xúc với lãnh đạo nhiều nước ở châu Á và phương Tây, trong đó có Mỹ và Trung Quốc.
Nhà phân tích địa chính trị Julio Amador III, có trụ sở tại Manila, nhận định COC khó có thể tự mình bảo đảm việc thực hiện các cam kết của các bên. Tuy nhiên, nếu được kết hợp với các biện pháp khác như ngoại giao và tăng cường năng lực quốc phòng, văn kiện này có thể góp phần hạn chế nguy cơ xảy ra những diễn biến phức tạp. Ông Amador cho rằng các quốc gia cần phối hợp nhiều biện pháp để ứng phó với những thách thức trong khu vực, bao gồm thúc đẩy COC, sử dụng các công cụ pháp lý và củng cố năng lực quốc phòng.
