Bộ Tài chính Mỹ ngày 22/10 công bố dự thảo quy định nhằm mở rộng các biện pháp hạn chế đầu tư của doanh nghiệp Mỹ vào những lĩnh vực công nghệ cao tại Trung Quốc, Nga, Triều Tiên và một số quốc gia khác. Đề xuất mới tập trung vào các công nghệ nhạy cảm như trí tuệ nhân tạo (AI), siêu máy tính, công nghệ sinh học và hệ thống siêu vượt âm, nhằm ngăn chặn dòng vốn Mỹ góp phần tăng cường năng lực quân sự của các nước mà Washington coi là đối thủ.
Theo Bộ Tài chính Mỹ, dự thảo sẽ mở rộng phạm vi kiểm soát đầu tư ra nước ngoài sang các lĩnh vực gồm hệ thống siêu vượt âm có khả năng di chuyển với tốc độ ít nhất gấp 5 lần tốc độ âm thanh, siêu máy tính, công nghệ sinh học và trí tuệ nhân tạo. Trong văn bản đề xuất, Bộ Tài chính sử dụng thuật ngữ "siêu trí tuệ" (superintelligence, viết tắt SI) theo cách gọi được Tổng thống Donald Trump ưa dùng để đề cập đến AI. Đây là bước tiếp theo trong nỗ lực kéo dài nhiều năm của Washington nhằm ngăn dòng vốn Mỹ hỗ trợ các công nghệ có thể được sử dụng để phát triển năng lực quân sự của Trung Quốc và các quốc gia đối thủ.
Chương trình kiểm soát đầu tư ra nước ngoài được khởi động năm 2023, khi Tổng thống Mỹ khi đó là Joe Biden ký sắc lệnh hành pháp hạn chế đầu tư của Mỹ vào Trung Quốc trong các lĩnh vực bán dẫn, điện toán lượng tử và trí tuệ nhân tạo. Bộ Tài chính Mỹ sau đó thành lập Chương trình An ninh Đầu tư Ra nước ngoài (Outbound Investment Security Program) để triển khai các biện pháp này. Đến tháng 12/2025, Quốc hội Mỹ thông qua Đạo luật toàn diện về an ninh quốc gia đối với đầu tư ra nước ngoài (Comprehensive Outbound Investment National Security Act), đưa các hạn chế trên thành quy định luật hoá và mở rộng phạm vi sang nhiều công nghệ cũng như quốc gia khác, trong đó có Cuba, Iran, Triều Tiên và Nga.
Đáng chú ý, đề xuất đưa Nga vào diện hạn chế được công bố chỉ vài ngày sau khi Tổng thống Trump miễn áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với Nga, sau thỏa thuận về dầu diesel đạt được với Tổng thống Vladimir Putin. Theo dự thảo, các biện pháp kiểm soát mới chỉ áp dụng đối với những khoản đầu tư có giá trị trên 50.000 USD, đồng thời loại trừ nhiều hình thức đầu tư tài chính, trong đó có hoạt động mua cổ phiếu.
Ông Craig Singleton, chuyên gia cấp cao tại Quỹ Bảo vệ các nền Dân chủ (FDD), một tổ chức nghiên cứu chính sách của Mỹ, nhận định: "Đề xuất này gửi đi một tín hiệu quan trọng tới thị trường rằng Washington đang theo dõi dòng vốn Mỹ chảy về đâu và góp phần phát triển những năng lực gì". Theo ông, dòng vốn có thể thúc đẩy sự phát triển các năng lực liên quan đến quân sự không kém gì việc chuyển giao công nghệ.
Ông Jason Chipman chuyên về an ninh mạng, cựu luật sư Bộ Tư pháp Mỹ, hiện là thành viên hãng luật WilmerHale, quy định đầu tư và kiểm soát xuất khẩu, nhận định quy định mới sẽ buộc các doanh nghiệp xây dựng chương trình tuân thủ chặt chẽ và toàn diện hơn để quản lý rủi ro.
Bộ Tài chính Mỹ sẽ tiếp nhận ý kiến đóng góp của công chúng trước khi ban hành quy định chính thức. Đánh giá về tiến trình này, ông Ryan Majerus, cựu quan chức thương mại Mỹ, hiện là thành viên hãng luật King & Spalding, cho biết: "Đây mới chỉ là bước đầu tiên trong một quá trình tương đối dài nhằm tiến tới những thay đổi có thể tập trung nhiều hơn vào thực thi, qua đó tăng hiệu lực cho chương trình kiểm soát đầu tư ra nước ngoài".
Đề xuất mới được đưa ra trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, tiếp tục cạnh tranh gay gắt về kinh tế và công nghệ kể từ nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Trump. Hai nước đã áp đặt các biện pháp hạn chế xuất khẩu những sản phẩm và công nghệ nhạy cảm của nhau, đất hiếm của Trung Quốc và chip máy tính tiên tiến của Mỹ, đồng thời áp thuế quan đối với hàng hóa nhập khẩu từ đối phương.
Năm 2025, Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã nhất trí giảm căng thẳng trong thời gian tiến hành đàm phán. Tháng 9/2026, hai bên tiếp tục gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại tạm thời đến tháng 1/2027, song những bất đồng về công nghệ và đầu tư vẫn chưa được giải quyết.
Trên thực tế, Washington đã tăng cường thực thi các quy định hiện hành. Tháng 7/2026, Bộ Tài chính Mỹ phạt một công ty có trụ sở tại Mỹ 200.000 USD do không báo cáo khoản đầu tư 92.500 USD của một công ty con vào doanh nghiệp Trung Quốc hoạt động trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và robot.
