Kể từ ngày đươc Bộ VH-TT xếp hạng đặc cách là di tích cấp quốc gia (28-4-1962), cho đến lúc được Nhà nước xếp hạng là 1 trong 10 di tích quốc gia đặc biệt (tháng 8-2009), Vịnh Hạ Long đã không ít lần được tấn phong.
Trong đó, bước ngoặt lớn nhất phải kể đến là ngày 17-12-1994, Vịnh Hạ Long được UNESCO công nhận là di sản thế giới lần thứ nhất về giá trị cảnh quan thiên nhiên (lần thứ hai là được công nhận về giá trị địa chất, địa mạo tháng 2-2000) 15 năm qua, công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản Vịnh Hạ Long đã đạt được những kết quả vượt bậc. Đến nay, Vịnh Hạ Long đã trở thành như biểu tượng của ngành Du lịch Việt Nam nói chung, Quảng Ninh nói riêng...
Các thí sinh dự thi Hoa hậu Hoàn vũ 2008 tại Việt Nam trong chuyến tham quan Vịnh Hạ Long.
Theo nhận xét của ông Ngô Hùng, Trưởng Ban Quản lý Vịnh Hạ Long tại cuộc họp báo ở Hà Nội ngày 5-12-2009 công bố các hoạt động kỷ niệm 15 năm Vịnh Hạ Long được Tổ chức Văn hoá, Giáo dục và Khoa học của Liên Hợp Quốc (UNESCO) công nhận là di sản thiên nhiên thế giới lần đầu tiên, thì 15 năm qua công tác quản lý, bảo tồn và phát huy những giá trị của Vịnh Hạ Long đã đạt được những thành tựu rất tích cực. Đó là kết quả của một quá trình, một chặng đường cố gắng của đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Quảng Ninh, với sự chỉ đạo của Chính phủ; sự hỗ trợ, phối hợp của các bộ, ngành trung ương, một số tổ chức quốc tế. Cho dù phải đúng 1 năm sau khi Vịnh Hạ Long được công nhận di sản thiên nhiên thế giới, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long mới được thành lập nhưng Ban đã nhanh chóng phát huy được vai trò của mình. Công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản đã từng bước đi vào nền nếp.
Trong nhiều năm qua, Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã ban hành các nghị quyết, chỉ thị xung quanh công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị Vịnh Hạ Long. Trong đó, vấn đề bảo vệ môi trường di sản luôn được quan tâm nhất, như tỉnh đã kiến nghị với Chính phủ dừng thi công cảng nổi Trà Báu, di dời nhà sàng tuyển than Hòn Gai, không chuyển tải than trên vịnh, chuyển cảng bốc rót than Hòn Gai thành cảng tàu khách; triển khai dự án xử lý nước thải tại Bãi Cháy; dự án cấp thoát nước TP Hạ Long và TX Cẩm Phả... cùng nhiều giải pháp khác. Một điểm nhấn không thể không nói tới là năm 2002, Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch tổng thể bảo tồn, phát huy giá trị di sản Vịnh Hạ Long đến năm 2020. Điều đó cho thấy Vịnh Hạ Long nằm trong tổng thể quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội mang tầm quốc gia và được coi như một trung tâm du lịch của đất nước.
Đi đôi với từng bước sắp xếp, kiện toàn tổ chức, bộ máy, Ban Quản lý Vịnh Hạ Long thường xuyên phối hợp với các ngành chức năng tổ chức kiểm tra, xử lý kịp thời các trường hợp xâm phạm các giá trị di sản. Tháng 1-2007, Đội Kiểm tra, xử lý vi phạm trên Vịnh Hạ Long được thành lập, trực thuộc Ban Quản lý Vịnh Hạ Long, có sự tăng cường của cán bộ, chiến sĩ Công an tỉnh. Nhờ vậy, công tác kiểm tra, xử lý các vi phạm ngày càng hiệu quả. Cho đến thời điểm này, các hành vi như khai thác san hô, khai thác hải sản bằng mìn, phá đá... gần như không còn. Đặc biệt, nhờ làm tốt công tác tuyên truyền giáo dục cộng đồng, đến nay ý thức bảo vệ môi trường của ngư dân trên Vịnh, du khách cũng như chính quyền, tổ chức và người dân địa phương đã có những chuyển biến tích cực. Nhất là kể từ khi Vịnh Hạ Long tham gia cuộc bầu chọn 7 kỳ quan thiên nhiên thế giới, công tác tuyên truyền, quảng bá được đẩy mạnh đã góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị di sản cũng như sự cần thiết phải giữ gìn môi trường Vịnh Hạ Long.
Không thể phủ nhận rằng, kể từ khi được UNESCO công nhận di sản thiên nhiên thế giới, cộng với công tác tuyên truyền, quảng bá được các bộ, ngành Trung ương và tỉnh quan tâm, xúc tiến Vịnh Hạ Long đã ngày càng được thế giới biết đến nhiều hơn; trở thành điểm đến của nhiều du khách trong và ngoài nước. Theo số liệu từ Ban Quản lý Vịnh Hạ Long, nếu như trước khi được UNESCO công nhận di là sản thiên nhiên thế giới, mỗi năm số khách đến Hạ Long cao nhất mới đạt trên dưới 200.000 lượt thì năm 2003, đã đạt 2,13 triệu lượt, doanh thu 555 tỷ đồng. Năm 2008 là 2,6 triệu lượt, doanh thu 2.400 tỷ đồng. Năm 2009, do tác động khủng hoảng kinh tế, khách du lịch đến tham quan Hạ Long cũng đạt trên 2,1 triệu lượt, tổng doanh thu từ du lịch đạt khoảng 2.800 tỷ đồng. Tuy nhiên, nói như ông Ngô Hùng thì hiệu quả kinh tế - xã hội từ di sản Vịnh Hạ Long mang lại không thể chỉ nhìn vào những con số tăng trưởng đơn thuần trên.
Ngoài 2 lần được UNESCO công nhận di sản thế giới, là thành viên CLB những vịnh đẹp nhất thế giới, Vịnh Hạ Long còn được nhiều tổ chức, tạp chí quốc tế vinh danh như được công nhận là một trong những điểm chèo kayak hấp dẫn nhất thế giới, một trong những điểm đến hấp dẫn nhất cho du lịch gia đình năm 2010 v.v... Từ vị thế của mình, Hạ Long đã trở thành nơi tổ chức nhiều sự kiện văn hoá mang tầm quốc tế. Ở trong nước, có thể kể tới như chung kết giải Sao Mai toàn quốc năm 2003, cuộc thi Hoa hậu Việt Nam năm 2004, bán kết cuộc thi Hoa hậu Du lịch Việt Nam năm 2008. Bên cạnh các người đẹp Việt Nam, Vịnh Hạ Long còn là điểm đến của rất nhiều người đẹp thế giới, như chuyến tham quan 3 ngày của 81 hoa hậu đại diện của 81 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới tham dự cuộc thi Hoa hậu Hoàn vũ tại Việt Nam tháng 6-2008; của Hoa hậu thế giới 2008 Ksenia Shukhinova, tháng 1-2001. Không chỉ có các người đẹp, rất nhiều chính khách, nguyên thủ các nước đến thăm và làm việc tại Việt Nam đã tranh thủ thời gian ghé thăm Vịnh Hạ Long, chỉ với một mong muốn là được chiêm ngưỡng kỳ quan có một không hai của thế giới mà bấy lâu họ ngưỡng mộ.
Một “ích lợi” thấy rõ kể từ khi Vịnh Hạ Long được UNESCO công nhận là di sản thế giới là 15 năm qua, Vịnh Hạ Long thường xuyên nhận được sự hỗ trợ của tổ chức này trong công tác quy hoạch, quản lý, bảo tồn, nghiên cứu khoa học, nâng cao chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ, nhân viên Ban Quản lý Vịnh Hạ Long. Bên cạnh đó còn có sự hỗ trợ của các tổ chức như Quỹ Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN), Tổ chức Bảo tồn động thực vật hoang dã quốc tế (FFI), Trung tâm Di sản thế giới (WHC)... Trong đó, nổi bật và mang lại những hiệu quả tích cực nhất là sự hỗ trợ của FFI trong dự án Ecoboat (Con thuyền sinh thái) về giáo dục cộng đồng về môi trường tại Hạ Long, triển khai từ năm 2005 đến 2008 (nay đã chuyển giao cho Ban Quản lý Vịnh Hạ Long tiếp tục duy trì).
15 năm, đó là khoảng thời gian hết sức ngắn ngủi so với tuổi hàng triệu năm hình thành và tồn tại của Vịnh Hạ Long nhưng đó là bước ngoặt lớn, đánh dấu sự vươn mình trỗi dậy để trở thành khổng lồ của di sản. Mặc dù còn có những hạn chế, tồn tại khó tránh khỏi, nhưng có thể nói những gì mà chúng ta đã làm được với Vịnh Hạ Long trong 15 năm qua là rất đáng tự hào, ghi nhận. Đó là tiền đề để công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản ngày càng hiệu quả hơn nữa.
