Đào phai Vân Đồn

Tết đã cận kề nhưng mấy ngày nay cái nắng nóng trái mùa làm cho con người có cảm giác như Tết còn xa lắm… Chỉ đến khi đặt chân lên huyện đảo Vân Đồn, nhìn những cành đào phai được bày bán dọc đường đang thi nhau nở bung, khoe sắc dưới cái nắng hè hiếm hoi giữa mùa xuân, chúng tôi mới thực sự cảm nhận được: Tết! Tết! Tết! đến rồi…

Khoe sắc trên phố

Từ nhiều năm trước, tôi đã từng nghe đồn Vân Đồn là “đất đào phai” của Quảng Ninh. Ở đây, năm nào cũng vậy, cứ từ độ 20 tháng Chạp trở ra là nhà nhà bán đào, người người buôn đào phục vụ Tết. Ngay từ cửa ngõ của huyện, đào phai được bày bán dọc khắp 2 bên đường chục chính. Điểm đặc biệt là ở đây chỉ bán duy nhất 1 loại đào- đào phai, hoa cánh đơn, màu phớt hồng. Đào được dân buôn thu mua từ khắp các xã trong huyện, rồi mang ra rìa đường bày bán. Ghé thăm một điểm bán đào phai lớn nhất trong huyện, chúng tôi bị hút hồn trước vẻ đẹp của từng cây đào, cành đào với đủ thế cây được bàn tay con người uốn nắn. Dưới cái nắng chói chang như mùa hè, những bông hoa đào phớt hồng đã nở đua nhau khoe sắc; xen lẫn là những nụ hoa còn e ấp lấp ló sau những chồi non. Bên cạnh những cành đào non độ 2, 3 năm tuổi là những cây đào nguyên cả gốc tới 8 năm tuổi thậm chí, có cây 16 năm tuổi, thân vừa trọn một vòng tay ôm, với nhiều cành xếp tầng, xếp lớp. Anh Thắng, chủ bán đào cho biết: “Năm nay nhuận một tháng nên Tết cũng đúng thời điểm đào ra hoa. Chứ như năm trước, đào chỉ độc có cành và lá. Mấy ngày nay thời tiết tự dưng nắng nóng nên đào đang đua nhau nở”. Bởi thế nên những người trồng đào năm nay ở Vân Đồn được mùa. Cũng nhờ thế mà giá đào năm nay “mềm” hơn so với năm trước. Tuỳ thuộc vào cành to hay nhỏ, non hay già, một cành đào có giá thấp nhất là từ 200 nghìn đồng đến 6 triệu đồng. Chỉ vào gốc đào to 16 năm tuổi anh bảo giá chỉ có 5 triệu đồng; còn gốc đào 8 năm tuổi kia giá 6 triệu đồng. “Người sành đào thường thích chơi đào già, vỏ cây xù xì, thế cây phải lạ mắt, có hoa, nhiều nụ và nhiều lộc”- Anh Thắng cho biết thêm. Điểm bán đào của anh Thắng là điểm lớn nhất và cũng là bán sớm nhất ở Vân Đồn. Anh có khoảng hơn 200 cả cành và cây. Anh và một người bạn đã phải đầu tư gần 70 triệu đồng. Là người bản địa lại có thâm niên 6 năm buôn đào Tết, anh Thắng gần như thuộc lòng các địa chỉ có thể cung cấp cành đào ở huyện Vân Đồn này. Để có được những cây đào cổ, đào già, bắt mắt các anh phải đi khắp các xã, lần đến từng ngõ, từng nhà để tìm kiếm, đặt tiền cọc trước hàng nửa năm trời. Anh bảo: “Thế cũng coi như đánh bạc với ông trời. Dẫu có biết trước năm nay đào nở đúng dịp Tết thì cũng không thể biết trước những ngày này nắng hay mưa hay rét. Thời tiết rét là đẹp nhất vì sẽ hãm được hoa nở; trời nắng, ấm, hoa nở bung hết ra thì bị mất giá nhưng cũng còn hơn trời mưa. Vì mưa vừa vắng khách vừa làm nát mất hoa”.

Bên cạnh những điểm lớn bán chuyên nghiệp như của anh Thắng ở Vân Đồn còn có những điểm nhỏ là của nhà dân trồng được. Với những điểm nhỏ này thường bán cành nhỏ, cây nhỏ, hiếm gặp những gốc đào già. Cụ Thuộc  ở thôn Bồ Lậy, xã Đoàn Kết, năm nay gần 70 tuổi thì lại chọn cách đi bán đào rong. Với chiếc xe đạp cà tàng, mỗi ngày cụ chở một chuyến. Mỗi chuyến cụ chở 2 cành, buộc 2 bên sườn xe. Cụ dắt bộ suốt từ nhà ra đến tận chợ Cửa Ông, dọc đường ai trả được giá thì cụ bán. Cụ bảo: “Tôi già rồi, không cạnh tranh được với bọn trẻ thì phải đi bán rong. May ra có ai thương thì mua giúp”. Nhà cụ năm nay chỉ có 4 gốc đào mới được 3 năm tuổi. Từ hôm 23 tháng Chạp, cụ đã đi chuyến đầu tiên, giá cũng “mềm”, khoảng 300.000 đồng/cành.

Gặp những “đại gia’ đào

Đến Vân Đồn những ngày này, người mua đào không những có thể chọn mua đào ở những điểm bán ven đường mà còn có thể thoả sức chọn đào ngay tại vườn. Hầu hết người dân ở các xã nơi đây đều trồng đào. Nhà nào ít thì 1 gốc, nhà nào nhiều là vài trăm gốc. Nhưng đào được trồng nhiều nhất vẫn là ở xã Hạ Long.

Anh Hoàng Văn Thành, khu 5, xã Hạ Long vẫn được mọi người gọi bằng cái biệt danh “đại gia đào”. Bởi anh là người đầu tiên trong huyện trồng đào với mục đích kinh doanh. Hiện nay, số gốc đào trong vườn nhà anh đã lên tới trên 1.000 gốc. “Tôi bắt đầu trồng đào từ cách đây hơn 20 năm trước. Ban đầu, chỉ là trồng để chơi, để cho anh em, bạn bè nhưng khi thấy trồng đào cũng thú vị, người dân lại có nhu cầu mua đào chơi Tết nên tôi quyết định đầu tư”- Anh Thành kể. Chúng tôi đã được ngắm vẻ đẹp của đào phai Vân Đồn trên phố, giờ lại thêm lần nữa ngỡ ngàng trước vườn đào của gia đình anh Thành. Cả một vườn đào rực hoa, làm sáng một góc rừng. Gốc nào cũng được chăm bón, cắt tỉa cẩn thận. Anh Thành cho biết, gốc đào rẻ nhất trong vườn của anh là khoảng 200.000 đồng/gốc; còn loại đắt là vài, ba triệu. Vườn đào nhà anh có nhiều loại tuổi, vài ba năm, chục năm, thậm chí có gốc gần 20 năm tuổi. Đây là thời điểm thích hợp nhất để bán đào nên khách ra vào vườn nhà anh nườm nượp. Có người chỉ mua một cành về chơi Tết nhưng cũng có người mua đến hàng chục cành làm quà Tết cho người thân. Theo anh Thành cho biết, nếu năm nay gia đình anh bán hết vườn đào, doanh thu có thể sẽ đạt 1 tỷ đồng.

Chia tay vườn đào nhà anh Thành, chúng tôi tìm đến gia đình anh Giao, chị Hương. Đây cũng là một “đại gia” đào ở đất Vân Đồn. Gia đình anh Giao trồng đào cách đây 7 năm và mới chỉ bắt đầu thu chừng 4 năm trở lại đây. Hiện vườn nhà anh đang có 300 gốc. Giá của mỗi cành đào, gốc đào anh bán từ 50.000 đồng đến 600.000 đồng. Trong khi mọi người đều hối hả sắm Tết thì mấy ngay nay cả nhà anh lại tập trung hết ở vườn đào để phục vụ khách. Anh vừa dẫn khách đi giới thiệu “sản phẩm” để khách ưng cây nào lấy cây ấy, vừa làm luôn nhiệm vụ cưa đào, buộc đào. Ba đứa con anh lăng xăng cầm dây, khênh đào lên xe cho khách. Còn chị Hương- vợ anh, tính tiền khách trả. Hình ảnh cả gia đình anh quần tụ trong kế sinh nhai dưới vườn đào khoe sắc thật ấm áp, chân tình và hạnh phúc. Anh Giao cho biết: “So với trồng lúa, thì trồng đào nhàn hơn, năng suất hơn. Thế nhưng trồng đào thì không thể tính lãi theo năm vì 3 năm chăm bón mới có 1 năm thu hoạch”.

Theo kinh nghiệm của các “đại gia” đào, đất Vân Đồn khá phù hợp với giống đào phai. Không giống như đào Hà Nội hay ở một số nơi khác, đào Vân Đồn không phải ghép cây, hay triết cây mà được ươm trực tiếp từ quả. Những quả đào đến mùa chín được lựa chọn cẩn thận. Quả phải tròn, phải mọng và không được sâu. Sau đó được đem ra ươm trên một khoảng đất. Khi cây nảy mầm, đủ độ cứng cáp được đánh ra trồng, vun gốc, chăm bón thường xuyên. Việc bón phân cho cây đào cũng phải biết chọn đúng thời điểm. Mỗi mùa xuân đến phải cắt tỉa cận thận, mỗi năm tạo cho cây đào một thế để đến khi đủ tuổi thu hoạch sẽ được cây đào như ý. Không giống với Đào Nhật Tân, dù được cắt tỉa, uốn nắn nhưng thế đứng của đào phai vẫn tự nhiên hơn. Với loại đào càng già gốc càng to, sù xì càng được ưa chuộng. Vì thế xu hướng hiện nay, người dân miền Bắc thích chơi đào phai hơn các loại đào khác. Đào ở Vân Đồn có 2 loại: Đào đen và đào trắng (đào trắng có hoa màu phớt hồng, còn đào đen thì màu hồng đậm hơn đào trắng), nhưng những người yêu đào, và trồng đào thường thích trồng đào trắng hơn. Vì loại này “dễ tính” hơn và cũng được khách ưa chuộng hơn.

Đào phai ở Vân Đồn được trồng để lấy cành chơi ngày Tết vì thế quả thường nhỏ nên không bán được giá. Những người trông đào đã nghĩ đến việc thu hoạch quả để chế biến thành món rượu đào nhưng để làm được việc này cần phải có công nghệ và có đầu ra. Họ mong muốn sẽ có một công ty đứng ra thu mua quả để chế biến thành một sản phẩm độc đáo mang thương hiệu của Vân Đồn. Vâng, nếu ước mong của những người trồng đào ở Vân Đồn có thể thành hiện thực thì trong một tương lai gần, Vân Đồn sẽ có thêm sản phẩm mới- Rượu đào Vân Đồn.

Chia tay huyện đảo Vân Đồn, chúng tôi hoà vào dòng người tấp nập trên phố và bắt gặp rất nhiều chuyến xe ngược xuôi chở đào. Chúng tôi biết chắc chắn rằng trong số ấy có rất nhiều cành đào phai có xuất xứ từ huyện đảo này.