Cuộc chiến phòng, chống ma túy không chỉ diễn ra trên những tuyến đấu tranh nóng mà còn bắt đầu từ mỗi khu dân cư, mỗi người dân. Tại Quảng Ninh, sức mạnh của cả hệ thống chính trị và phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc đang tạo thành “lá chắn” vững chắc, chủ động ngăn chặn nguy cơ ma túy ngay từ cơ sở, hướng tới mục tiêu xây dựng tỉnh an toàn, không ma túy.
Giữ “vùng an toàn” ngay trong cộng đồng dân cư
Năm 2025, Hải Hòa trở thành một trong 14 xã, phường, đặc khu của Quảng Ninh được công nhận đạt tiêu chí địa bàn không ma túy. Kết quả này là thành quả của quá trình nhiều năm kiên trì xây dựng thế trận phòng ngừa từ cơ sở, huy động sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự tham gia tích cực của người dân.
Để đạt được kết quả đó, Hải Hòa đã triển khai nhiều giải pháp phù hợp với đặc thù địa bàn. Xã có diện tích gần 96km², dân cư sinh sống rải rác tại 12 thôn, trong khi nhiều tuyến giao thông trọng điểm như Quốc lộ 18A và cao tốc Hạ Long - Móng Cái chạy qua. Những điều kiện này vừa mở ra cơ hội phát triển kinh tế - xã hội, vừa đặt ra yêu cầu cao trong công tác quản lý địa bàn, phòng ngừa nguy cơ phát sinh tội phạm và tệ nạn xã hội. Tuy nhiên, bằng sự chủ động, quyết liệt trong triển khai các biện pháp phòng ngừa, nhiều năm qua trên địa bàn không hình thành điểm nóng, tụ điểm hay đường dây ma túy phức tạp.
Ông Bùi Hồng Quân, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Hải Hòa cho biết: Ngay từ khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, Đảng ủy xã đã đưa nhiệm vụ xây dựng địa bàn không ma túy vào nghị quyết lãnh đạo, coi đây là một trong những tiêu chí phản ánh chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở. Trách nhiệm được giao cụ thể đến từng chi bộ, từng thôn dân cư, từng tổ chức đoàn thể.
Ở Hải Hòa, công tác phòng, chống ma túy không chỉ là việc của lực lượng Công an. Từ trường học, khu dân cư đến các tổ tự quản đều được huy động tham gia. Những mô hình như “Trường học tự quản về an ninh trật tự - Trường học không ma túy”, “Thôn tự quản về an ninh trật tự - Thôn không ma túy”, hệ thống camera an ninh hay các mô hình dân vận khéo trong đồng bào tôn giáo đã tạo nên mạng lưới phòng ngừa rộng khắp.
Một kinh nghiệm được địa phương đặc biệt coi trọng là phát hiện sớm nguy cơ. Các nhóm đối tượng có khả năng phát sinh vi phạm như người từng có tiền án, tiền sự về ma túy, người sau cai nghiện, thanh niên đi làm ăn xa trở về địa phương hay lao động ngoại tỉnh đều được rà soát, quản lý chặt chẽ. Các cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú, karaoke được kiểm tra thường xuyên nhằm kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường.
Từ thực tiễn của Hải Hòa có thể thấy, xây dựng địa bàn không ma túy không phải là đích đến của một chiến dịch ngắn hạn. Đó là quá trình duy trì thường xuyên, liên tục với sự tham gia của cả hệ thống chính trị, từ đó, đẩy lùi nguy cơ ma túy ngay từ khi còn manh nha.
Những kinh nghiệm đó đang tiếp tục được nhiều địa phương trong tỉnh vận dụng phù hợp với điều kiện thực tiễn địa bàn. Tại Quảng Tân, địa phương được thành lập trên cơ sở sáp nhập 4 xã Quảng Tân, Quảng An, Quảng Lâm và Dực Yên, công tác xây dựng địa bàn không ma túy đang được triển khai trong bối cảnh có nhiều đặc thù riêng.
Với diện tích hơn 185km², 31 thôn, bản, trên 18.000 nhân khẩu thuộc 13 dân tộc, đây là một trong những địa bàn miền núi rộng của tỉnh. Dân cư phân tán, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, trong khi quá trình triển khai các công trình, dự án thu hút lượng lớn lao động từ nơi khác đến làm việc và cư trú. Những yếu tố đó khiến yêu cầu quản lý địa bàn, quản lý dân cư và phòng ngừa tội phạm trở nên phức tạp hơn.
Dù không có tụ điểm hay đường dây ma túy hoạt động công khai, Quảng Tân vẫn được xác định là địa bàn trọng điểm loại III về ma túy. Chính vì vậy, Đảng ủy xã xác định công tác phòng, chống ma túy phải bắt đầu từ cơ sở, từ từng hộ dân, từng dòng họ, từng thôn bản.
Các tổ công tác tại 31 thôn, bản được kiện toàn; nội dung phòng, chống ma túy được lồng ghép trong sinh hoạt chi bộ, các cuộc họp thôn và đẩy mạnh phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc. Công tác quản lý người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy và người sau cai nghiện được thực hiện thường xuyên, liên tục.
Trong 3 năm gần đây, lực lượng chức năng đã triệu tập, xét nghiệm 350 lượt đối tượng nghi sử dụng ma túy; lập hồ sơ quản lý 20 trường hợp sử dụng trái phép chất ma túy; đưa 2 trường hợp đi cai nghiện bắt buộc và vận động 2 trường hợp cai nghiện tự nguyện. Cùng với đó là việc phát hiện, xử lý các vụ việc liên quan đến tổ chức sử dụng và mua bán trái phép chất ma túy.
Thông qua công tác rà soát, xét nghiệm trên diện rộng, địa phương đã chủ động nhận diện và quản lý được các trường hợp có nguy cơ ngay từ sớm, hạn chế tình trạng sót lọt người sử dụng trái phép chất ma túy trong cộng đồng. Việc phát hiện, lập hồ sơ quản lý và áp dụng các biện pháp cai nghiện phù hợp không chỉ góp phần kiểm soát chặt chẽ đối tượng, mà còn tạo điều kiện để người vi phạm được quản lý, giáo dục, hỗ trợ tái hòa nhập. Đây cũng là một trong những giải pháp quan trọng giúp địa phương kiểm soát tình hình từ cơ sở, không để hình thành các điểm, tụ điểm phức tạp về ma túy.
Từ những địa bàn cơ sở chủ động xây dựng mô hình phòng ngừa, phát huy vai trò của lực lượng chức năng và nhân dân, công tác phòng, chống ma túy trên địa bàn Quảng Ninh đã từng bước tạo chuyển biến rõ nét. Triển khai thực hiện Chỉ thị số 32-CT/TU của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, từ năm 2023 đến hết tháng 5/2026, các lực lượng chức năng trên địa bàn tỉnh đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 1.642 vụ với 3.224 đối tượng liên quan đến ma túy; xử lý hình sự 1.489 vụ với 3.287 đối tượng. Tang vật thu giữ gồm 24kg heroin, 118,9kg ma túy tổng hợp cùng hơn 2.000ml ma túy tổng hợp dạng lỏng; 163kg cần sa và cần sa tổng hợp cùng nhiều tang vật, phương tiện liên quan.
Nhờ đó, tội phạm, tệ nạn ma túy được phát hiện, xử lý nghiêm; nhiều đường dây, ổ nhóm bị triệt xóa, góp phần làm giảm tối đa nguồn cung ma túy vào địa bàn. Đến nay, trên địa bàn tỉnh không còn các điểm phức tạp về tội phạm, tệ nạn ma túy hoạt động kéo dài, gây bức xúc trong nhân dân. Những kết quả từ cơ sở đã góp phần quan trọng để Quảng Ninh từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng địa bàn an toàn, hướng tới trở thành tỉnh không ma túy.
Mở rộng “vùng bảo vệ” trước nguy cơ mới
Nếu như trước đây công tác phòng, chống ma túy chủ yếu tập trung vào đấu tranh với các hành vi mua bán, vận chuyển, tàng trữ và sử dụng trái phép chất ma túy thì hiện nay, cuộc chiến này đang đối mặt với nhiều thách thức mới.
Sự xuất hiện của các loại ma túy tổng hợp, chất kích thích thế hệ mới, các sản phẩm núp bóng dưới dạng thực phẩm, đồ uống hay thuốc lá điện tử khiến việc nhận diện trở nên khó khăn hơn. Không ít người, đặc biệt là thanh thiếu niên, bị lôi kéo sử dụng bởi tâm lý tò mò, thiếu hiểu biết hoặc ngộ nhận đây là những sản phẩm vô hại.
Thiếu tá Hoàng Thọ Tuyến, Đội Phòng ngừa điều tra tội phạm lĩnh vực tổ chức, chứa chấp sử dụng trái phép chất ma túy, Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, Công an tỉnh cho biết: Thực tế cho thấy, nhiều loại chất kích thích đang được quảng bá, mua bán trên không gian mạng dưới những hình thức ngày càng tinh vi. Từ các hội nhóm trên mạng xã hội đến các nền tảng thương mại điện tử, các đối tượng tìm mọi cách tiếp cận người trẻ, biến đây thành nhóm đối tượng có nguy cơ cao bị tác động bởi tệ nạn ma túy và các hành vi vi phạm pháp luật liên quan.
Trước tình hình đó, công tác phòng, chống ma túy không còn là nhiệm vụ riêng của lực lượng Công an mà đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của nhiều ngành, nhiều cấp.
Trong lĩnh vực công thương, công tác quản lý các hoạt động hợp pháp liên quan đến ma túy đang được tăng cường nhằm ngăn chặn nguy cơ các loại hóa chất, tiền chất công nghiệp bị lợi dụng phục vụ hoạt động sản xuất trái phép chất ma túy. Hiện trên địa bàn tỉnh có hàng chục doanh nghiệp sử dụng các loại hóa chất cần kiểm soát đặc biệt trong sản xuất, kinh doanh. Việc rà soát, kiểm tra hoạt động lưu trữ, vận chuyển, sử dụng hóa chất được thực hiện thường xuyên nhằm kịp thời phát hiện những sơ hở có thể bị các đối tượng lợi dụng.
Cùng với đó, các lực lượng chức năng đã đẩy mạnh kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến khí N₂O, thường được gọi là “bóng cười”, thuốc lá điện tử và các sản phẩm có nguy cơ chứa chất cấm. Giai đoạn 2023-2026, lực lượng quản lý thị trường đã kiểm tra, xử lý 130 vụ vi phạm liên quan đến khí N₂O với hơn 6.600 bình khí vi phạm; xử lý 75 vụ việc liên quan đến thuốc lá điện tử, tiêu hủy hơn 18.400 sản phẩm vi phạm.
Những con số này cho thấy cuộc chiến phòng, chống ma túy hiện nay không chỉ diễn ra trên các tuyến, địa bàn trọng điểm, mà còn hiện diện trong hoạt động kinh doanh, trên môi trường mạng và trong chính đời sống hằng ngày.
Bên cạnh việc kiểm soát nguồn cung, nâng cao nhận thức cho thanh, thiếu niên được xác định là một trong những giải pháp mang tính lâu dài. Đây là nhóm đối tượng dễ tiếp cận các xu hướng mới, đồng thời cũng là mục tiêu mà các đối tượng xấu thường hướng tới để lôi kéo, dụ dỗ.
Những năm gần đây, các cấp bộ đoàn trong tỉnh đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về phòng, chống ma túy theo hướng gần gũi với giới trẻ. Gần 170 chương trình tuyên truyền, tập huấn, ngày hội pháp luật được tổ chức trong giai đoạn 2023-2025, thu hút hơn 55.000 lượt đoàn viên, thanh niên tham gia. Nội dung tuyên truyền không chỉ tập trung vào các loại ma túy truyền thống mà còn cập nhật những thủ đoạn mới, những sản phẩm trá hình đang len lỏi vào đời sống giới trẻ.
Thay vì những hình thức tuyên truyền một chiều, nhiều đơn vị đã tận dụng nền tảng số, mạng xã hội, video ngắn, infographic hay các cuộc thi trực tuyến để truyền tải thông tin. Các mô hình “Chi đoàn không có đoàn viên vi phạm pháp luật và tệ nạn xã hội”, các diễn đàn đối thoại, phiên tòa giả định hay hoạt động trải nghiệm thực tế đã góp phần giúp thanh, thiếu niên hiểu rõ hơn về hậu quả của ma túy đối với bản thân, gia đình và xã hội.
Thượng tá Nguyễn Quang Dũng, Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, Công an tỉnh nhấn mạnh: Cuộc chiến chống ma túy không chỉ nằm ở những con số xử lý hay những đợt ra quân cao điểm, quan trọng hơn là khả năng giữ vững “vùng an toàn” ngay trong cộng đồng dân cư; từ đó nguy cơ phát sinh tệ nạn sẽ được kiểm soát ngay từ sớm.
Cuộc chiến với ma túy là cuộc chiến lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì, chủ động và đồng lòng. Khi mỗi người dân cùng nhận thức rõ trách nhiệm của mình, khi cộng đồng trở thành điểm tựa của công tác phòng ngừa, mục tiêu về một Quảng Ninh an toàn, không ma túy đang từng bước trở thành hiện thực, góp phần giữ gìn bình yên, tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của tỉnh trong giai đoạn mới.
