Những cánh rừng phòng hộ và đặc dụng ở miền Đông Quảng Ninh không chỉ giữ nguồn nước, bảo vệ môi trường sinh thái mà còn góp phần giảm nhẹ thiên tai và tạo sinh kế cho người dân. Giữ được màu xanh đó là nhờ sự cần mẫn của các cán bộ bảo vệ rừng cùng những hộ dân nhận khoán, ngày ngày lặng lẽ tuần tra, bảo vệ, chăm sóc từng khoảnh rừng.
Theo chân những người giữ rừng
Con đường dẫn vào Khoảnh 3, Tiểu khu 311, xã Đường Hoa sau cơn mưa đêm trở nên trơn trượt. Từ sáng sớm, cán bộ Đội bảo vệ rừng chuyên trách số 4, Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Miền Đông (Trung tâm Khuyến nông và Quản lý bảo vệ, phát triển rừng - Sở Nông nghiệp và Môi trường Quảng Ninh) đã chuẩn bị đầy đủ trang thiết bị để bắt đầu một buổi tuần tra rừng. Cùng đi còn có một số hộ dân nhận khoán bảo vệ rừng - những người đã quá quen với từng con dốc, khe suối, từng lối mòn xuyên rừng.
Sau gần một giờ băng qua những triền dốc từ khu vực bản Lý Quáng, xã Đường Hoa, khu rừng tự nhiên hiện ra với màu xanh trải dài. “Cửa rừng” hiện ra trước mắt chúng tôi là tấm biển màu vàng với dòng chữ "Khu vực rừng phòng hộ - Cấm chặt cây rừng" được gắn nổi bật trên thân một cây gỗ lớn.
Từ đây, cả cánh rừng tự nhiên hiện ra với màu xanh nối tiếp màu xanh. Những cây gỗ cổ thụ cao hàng chục mét vươn lên khỏi tầng tán, thân cây phủ kín dây leo, địa y và các loài thực vật phụ sinh.
Dưới tán rừng, lớp cây tái sinh phát triển dày, xen lẫn những bụi dương xỉ, song mây và thảm thực vật đặc trưng của rừng đầu nguồn. Xa xa, những dãy núi chìm trong màn mây càng làm cho khu rừng thêm vẻ nguyên sơ, tĩnh lặng.
Theo cán bộ Đội bảo vệ rừng chuyên trách số 4, khu vực này nhiều năm qua luôn được xác định là một trong những trọng điểm cần tăng cường tuần tra. Bởi vậy, ngoài lực lượng chuyên trách, các hộ dân nhận khoán cũng thường xuyên phối hợp kiểm tra hiện trường, kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường để xử lý ngay từ đầu.
Ông Vũ Văn Hòa, Đội trưởng Đội bảo vệ rừng chuyên trách số 4, vừa quan sát hiện trường, vừa đối chiếu vị trí trên điện thoại thông minh để cập nhật tuyến tuần tra. Ông cho biết: Những cây gỗ lớn còn sót ở đây là kết quả của nhiều năm bảo vệ nghiêm ngặt. Không chỉ tầng cây cao được giữ gìn, mà lớp cây tái sinh phía dưới cũng đang phát triển tốt, tạo nên cấu trúc rừng nhiều tầng, nhiều tán - yếu tố quan trọng để duy trì chức năng phòng hộ đầu nguồn. Hiện Đội chúng tôi được giao quản lý hơn 6.681ha rừng phòng hộ đầu nguồn, với 8 viên chức và 20 hộ dân nhận khoán bảo vệ rừng. Mỗi tuần, các tổ đều xây dựng lịch tuần tra cụ thể theo từng khu vực, đồng thời phối hợp chặt chẽ với lực lượng kiểm lâm và chính quyền địa phương để kiểm soát địa bàn.
“Giữ rừng không chỉ là đi tuần tra. Điều quan trọng là nắm chắc địa bàn, phát hiện sớm nguy cơ xâm hại rừng và làm tốt công tác tuyên truyền để người dân cùng tham gia bảo vệ rừng. Khi người dân đồng hành thì việc giữ rừng sẽ hiệu quả hơn nhiều" - ông Hòa chia sẻ.
Sau hơn 2 giờ len lỏi qua những cánh rừng tự nhiên, chúng tôi tiếp tục đến Khoảnh 10, Tiểu khu 310 - nơi đang triển khai chăm sóc diện tích 91,47ha lim xanh được trồng theo Chương trình phát triển rừng gỗ lớn của tỉnh Quảng Ninh. Sau 3 năm, những hàng lim đã bén rễ, vươn cao quá đầu người. Trên sườn đồi, màu xanh của lim non phủ kín những khoảng đất từng là diện tích khai thác rừng trồng trước đây.
Dưới cái nắng đầu giờ trưa, các cán bộ bảo vệ rừng cùng những hộ dân nhận khoán vẫn miệt mài phát dọn cỏ, thực bì quanh từng gốc cây. Công việc tưởng đơn giản nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ, bởi nếu thực bì không được xử lý kịp thời sẽ ảnh hưởng đến tốc độ sinh trưởng của cây, đồng thời làm tăng nguy cơ cháy rừng trong mùa khô.
Đã nhiều năm nhận khoán bảo vệ rừng, ông Phùn Phúc Lùng coi những diện tích rừng được giao như tài sản của chính gia đình mình. Ngoài những buổi tuần tra cùng cán bộ của đội, ông còn chủ động kiểm tra diện tích nhận khoán, nhắc nhở người dân khi vào rừng, kịp thời báo tin nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm.
"Rừng còn thì nguồn nước còn, môi trường còn. Gia đình tôi nhận khoán thì phải có trách nhiệm bảo vệ, không để xảy ra cháy rừng hay chặt phá rừng. Chăm sóc những cánh rừng trồng hôm nay cũng chính là chuẩn bị cho những cánh rừng gỗ lớn trong tương lai. Đây cũng là cách mình góp phần giữ rừng cho con cháu sau này", ông Lùng chia sẻ.
Giữ rừng từ trách nhiệm và sự đồng lòng
Công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng ở Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Miền Đông không chỉ dừng lại ở việc ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng, mà còn hướng tới mục tiêu lâu dài là phục hồi, nâng cao chất lượng rừng và phát triển rừng bền vững.
Hiện Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Miền Đông đang quản lý hơn 30.042ha rừng phòng hộ và rừng đặc dụng trên địa bàn các xã, phường khu vực miền Đông của tỉnh. Địa bàn rộng, nhiều khu vực đồi núi chia cắt, giao thông khó khăn, trong khi lực lượng bảo vệ rừng không nhiều.
Chính vì vậy, cùng với việc duy trì hoạt động của các đội bảo vệ rừng chuyên trách, Ban đã chú trọng phát huy vai trò của các hộ dân nhận khoán bảo vệ rừng, xây dựng mạng lưới bảo vệ rừng ngay từ cơ sở.
Từ đầu năm nay, các đội bảo vệ rừng chuyên trách duy trì thường xuyên công tác tuần tra, kiểm tra hiện trường, phối hợp với kiểm lâm, chính quyền địa phương và lực lượng chức năng nắm chắc diễn biến rừng, kịp thời phát hiện, xử lý các nguy cơ xâm hại tài nguyên rừng. Đối với những khu vực có nguy cơ cao, lực lượng bảo vệ rừng tăng cường tuần tra theo kế hoạch hằng tuần, đồng thời yêu cầu các hộ nhận khoán ghi chép nhật ký tuần tra, thường xuyên bám địa bàn. Nhờ đó, trên diện tích do Ban quản lý không xảy ra tình trạng lấn chiếm rừng, khai thác lâm sản trái phép; không xảy ra cháy rừng.
Song song với nhiệm vụ bảo vệ rừng hiện có, Ban cũng dành nhiều nguồn lực cho công tác phát triển rừng. Những diện tích rừng trồng được chăm sóc đúng thời vụ, các dự án trồng rừng tiếp tục được rà soát, bổ sung và triển khai theo kế hoạch. Đặc biệt, chương trình phát triển rừng gỗ lớn với những diện tích lim xanh, lát hoa đang từng bước tạo nền tảng nâng cao chất lượng rừng, góp phần cải thiện khả năng phòng hộ và giá trị sinh thái của hệ thống rừng miền Đông.
Đặc biệt, hiện nay công tác quản lý rừng đã từng bước ứng dụng công nghệ số. Ngoài sử dụng thiết bị bay không người lái (Flycam), bản đồ số trong kiểm tra hiện trường, từ tháng 7/2026, toàn bộ các đội bảo vệ rừng đã triển khai ứng dụng SMART Mobile để quản lý, lưu trữ tuyến tuần tra, cập nhật dữ liệu hiện trường theo thời gian thực. Việc ứng dụng công nghệ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, đồng thời tăng tính minh bạch trong theo dõi diễn biến rừng trên toàn địa bàn.
Ông Đặng Xuân Duy, Phó Trưởng Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Miền Đông, cho biết: Trong thời gian tới, đơn vị tiếp tục tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp quản lý, bảo vệ và phát triển rừng. Trong đó, ưu tiên tăng cường tuần tra tại các khu vực trọng điểm; duy trì nghiêm chế độ trực phòng cháy, chữa cháy rừng; đẩy mạnh công tác tuyên truyền pháp luật đến người dân sống gần rừng; chăm sóc tốt diện tích rừng trồng, mở rộng diện tích rừng gỗ lớn và tiếp tục ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý bảo vệ rừng. Cùng với đó, Ban sẽ phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, lực lượng kiểm lâm và các đơn vị liên quan để kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh, bảo đảm quản lý chặt chẽ diện tích rừng được giao.
Chiều muộn, khi ánh nắng đã yếu dần trên những tán rừng ở Tiểu khu 310, tiếng máy phát cỏ của những người chăm sóc rừng vẫn đều đặn vang lên trên sườn đồi. Những cây lim non tiếp tục bén rễ, lớn lên từng ngày. Còn dưới tán rừng tự nhiên ở Tiểu khu 311, những dấu chân của lực lượng tuần tra vẫn lặng lẽ nối dài trên các tuyến rừng.
Giữ rừng là công việc không có ngày nghỉ và cũng hiếm khi được nhìn thấy bằng những thành quả trước mắt. Nhưng chính sự bền bỉ của những người cán bộ bảo vệ rừng và các hộ dân nhận khoán đã góp phần giữ nguyên màu xanh của những cánh rừng khu vực miền Đông. Đó cũng là nền tảng để Quảng Ninh thực hiện mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững, hài hòa giữa bảo vệ tài nguyên thiên nhiên với phát triển kinh tế - xã hội, để những cánh rừng hôm nay tiếp tục che chở, tiếp sức cho cuộc sống của các thế hệ mai sau.
