Quảng Ninh là tỉnh có nhiều tiềm năng, thế mạnh để phát triển kinh tế - xã hội. Nhiều vị khách quốc tế sau khi thăm Vịnh Hạ Long thì cho rằng, nếu khai thác tốt, Vịnh Hạ Long không chỉ nuôi sống mà còn giúp nhân dân cả thành phố này, thậm chí là cả tỉnh làm giàu.
Quả thực, Vịnh Hạ Long có tiềm năng, giá trị rất lớn. Được thiên nhiên ban cho di sản quý giá này, tỉnh đã bảo tồn và bước đầu phát huy tốt giá trị của Vịnh Hạ Long.
Trung tâm Bảo tồn văn hoá biển ở làng chài Cửa Vạn.
Cụ thể, tỉnh đã chỉ đạo các cấp, các ngành thực hiện tu bổ, tôn tạo và khai thác du lịch trên Vịnh theo đúng quy hoạch được cấp thẩm quyền phê duyệt và tuân thủ nguyên tắc bảo tồn giá trị tự nhiên và văn hoá. Vì thế, hình ảnh của Vịnh Hạ Long ngày càng hấp dẫn hơn, thu hút số du khách cả trong và ngoài nước đến tham quan ngày một đông hơn: Năm 2001, mới có gần 1 triệu; đến năm 2009 đón 2,4 triệu lượt khách.
Khu vực di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long được UNESCO công nhận có diện tích 434km2, trong đó vùng lõi của di sản ở vào khoảng 17km2. Trong vùng này, hiện tỉnh đang bảo tồn và khai thác ở 4 khu vực theo quy hoạch được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2002, gồm: Trung tâm Bảo tồn công viên Vạn Cảnh (358,8ha, có những hang, động nổi tiếng như: động Tiên Long, hòn Chân Voi, hòn Cặp Gà, động Thiên Cung, hang Đầu Gỗ…); Trung tâm Bảo tồn công viên hang động (590ha, với những hang động đẹp nhất trên Vịnh như: Sửng Sốt, Bồ Nâu, Trinh Nữ, Mê Cung, Kim Quy, Hồ Động Tiên…); Trung tâm Bảo tồn văn hoá biển (1.131ha, ngoài 1 điểm neo đậu nghỉ đêm cho các tàu du lịch tại hồ Ba Hầm được mở năm 2009 với công suất 40 tàu neo đậu, cùng loại hình chèo thuyền kayak tham quan hệ sinh thái tùng áng, san hô, thì còn nhiều khu vực chưa khai thác); Trung tâm Bảo tồn phát triển giải trí biển (1.348ha, khu vực này còn khá nguyên sơ).
Trên Vịnh Hạ Long hiện chỉ có giao thông thuỷ để phục vụ cho việc tham quan du lịch, với 8 tuyến du lịch bằng thuyền (trong đó 7 tuyến xuất phát từ Cảng tàu du lịch Bãi Cháy và một tuyến xuất phát từ Bến tàu khách Cẩm Phả) đến các điển tham quan trên Vịnh. Trên các tuyến tham quan có 26 bến cập tàu đón trả khách du lịch, 6 điểm neo đậu nghỉ đêm và 5 điểm neo trú bão.
Trên Vịnh Hạ Long hiện có 10 điểm dân cư nhà bè đang sinh sống, kinh doanh với tổng số 493 hộ (số liệu đến cuối năm 2009). Các làng chài trên biển đã góp phần làm phong phú thêm nét văn hoá của Vịnh Hạ Long. Tuy nhiên, trong 10 điểm dân cư trên Vịnh, ngoài 7 điểm nằm trong quy hoạch đã được UBND tỉnh phê duyệt, vẫn còn 3 điểm không nằm trong quy hoạch (ở Bồ Nâu, Hòn Cật và Cặp La). Cùng với 10 điểm này, trên Vịnh còn có 4 điểm nhà bè kinh doanh ăn uống (ở Cột 5, Cột 3, phường Bạch Đằng và Cái Dăm - phường Bãi Cháy).
Nguồn điện cung cấp cho các hộ dân làng chài và du khách chủ yếu là máy phát điện chạy bằng xăng dầu và ắc quy. Nước sạch thì được vận chuyển từ đất liền ra cung cấp cho các khu dân cư và khu du lịch trên Vịnh. Việc thu gom và xử lý nước thải, rác thải ở các khu du lịch trên Vịnh do Ban Quản lý Vịnh thực hiện bằng hình thức tập kết và đốt bằng lò chuyên dụng; còn nước thải ở các làng chài thì ngư dân xả trực tiếp xuống biển.
Trên Vịnh Hạ Long, thời gian qua tỉnh đã giao cho các nhà đầu tư nghiên cứu để khai thác một số đảo như Soi Sim, Lờm Bò. Soi Sim là đảo đất, rộng khoảng 6 ha, có địa hình thoải phù hợp với bảo tồn các loài động, thực vật kết hợp với du lịch tham quan ngắm cảnh. Đảo này đã được tỉnh phê duyệt (năm 2001) thành khu vui chơi, giải trí, nghỉ ngơi. Chủ đầu tư đã xây dựng trên đảo một số hạng mục như bến cập tàu, thềm cát, bãi tắm, sàn bar, kè chắn đất, đường đi… Hiện Công ty CP Dịch vụ Hạ Long đang tiếp tục đầu tư các hạng mục trên đảo. Còn Lờm Bò là đảo phiến thạch pha đá, rộng gần 60ha, có thảm thực vật xanh tốt bốn mùa, phong cảnh đẹp và hoang sơ, phía trong có hồ nước tuyệt đẹp. Tỉnh đã đồng ý chủ trương cho phép Công ty TNHH Tập đoàn Đông Dương nghiên cứu, đầu tư dự án xây dựng thành công viên biển.
Từ thực trạng việc bảo tồn và khai thác Vịnh Hạ Long thời gian qua, đòi hỏi phải có một quy hoạch chi tiết để Vịnh Hạ Long được bảo tồn và phát huy giá trị xứng đáng với tiềm năng của nó. Cơ sở quan trọng để thực hiện quy hoạch chi tiết này nằm trong Kết luận 47 của Bộ Chính trị. Trong văn bản này, Bộ Chính trị đã chỉ đạo cấp thẩm quyền triển khai quy hoạch và đầu tư để bảo tồn, phát huy các giá trị di tích, trong đó có di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long. Được biết, UBND tỉnh đã giao cho BQL Vịnh Hạ Long lập quy hoạch chi tiết các khu chức năng của di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long. Quan điểm của tỉnh trong công tác quy hoạch là gắn bảo tồn với phát huy giá trị của di sản. Từ quan điểm này, thời gian tới tỉnh sẽ đầu tư nhiều hơn cho việc bảo tồn, tôn tạo để phát huy giá trị di sản. Cùng với đó, tỉnh sẽ tạo điều kiện để các doanh nghiệp vào đầu tư; quản lý chặt chẽ hoạt động của các điểm dân cư và tăng cường bảo vệ môi trường trên Vịnh.
