Đó là vấn đề do ông Đoàn Văn Dũng, Giám đốc Công ty cổ phần Du thuyền Đông Dương, đặt ra tại Hội thảo "Bảo tồn và phát huy di sản văn hoá làng chài thuỷ cư trên Vịnh Hạ Long" mới được Sở VH-TT&DL tổ chức vào đầu tháng 11 vừa qua.
Cùng với nhiều khía cạnh khác xung quanh việc bảo tồn và phát huy giá trị Vịnh Hạ Long, vấn đề mà ông Dũng đưa ra đã được đông đảo đại biểu dự hội thảo rất quan tâm.
Khách du lịch tham quan Trung tâm văn hóa nổi Cửa Vạn.
Là một người gắn bó với đời sống ngư dân trên các làng chài Vịnh Hạ Long và hiện cũng đang kinh doanh dịch vụ du lịch tại đây, ông Đoàn Văn Dũng được cho là nắm bắt khá sát thực trạng phát triển du lịch trên vịnh cũng như những ảnh hưởng của du lịch tới di sản này. Tại Hội thảo, ông Dũng đã nêu bật hiện trạng khai thác một cách quá mức ở vùng lõi di sản. Cụ thể là các điểm như hang Sửng Sốt, hang Đầu Gỗ, đảo Ti Tốp, hang Bồ Nâu, hang Trinh Nữ, động Mê Cung, Thiên Cung v.v... bất kể mùa nào đều thu hút lượng khách lớn. Đặc biệt vào mùa hè có thể nói lượng khách đến quá tải, khách ra vào nườm nượp, tàu thuyền đỗ chật kín xung quanh các điểm hang. Do ý thức của một bộ phận du khách chưa cao nên các nhũ đá trong hang ngày càng bị gãy, cụt dần. Bên cạnh đó, vấn đề rác thải cũng rất nan giải. Chất thải sinh hoạt do khách du lịch để lại, chất thải do phương tiện tàu thuyền đổ ra v.v... khiến mặt nước vịnh không còn trong xanh như vốn có của nó. Đây là những nguy cơ cao, ảnh huởng trực tiếp tới di sản.
Đồng tình với phân tích trên, nhiều đại biểu cho rằng nên tạo thêm các điểm nhấn mới cho Vịnh Hạ Long nhằm giảm tải cho vùng lõi. Cụ thể định hướng cho du khách đến tham quan các hang động mới, xa vùng lõi, khuyến khích các doanh nghiệp du lịch hình thành các dịch vụ du lịch chất lượng cao ngay trên vịnh để thu hút du khách... Tuy nhiên, theo đa số ý kiến, vấn đề quan trọng là cần phát triển du lịch trên vịnh một cách bền vững và thân thiện. Trong đó biện pháp đầu tiên là phát huy vốn văn hoá truyền thống của các làng chài để tạo ra các sản phẩm du lịch, huy động ngư dân tham gia phát triển du lịch, làm chủ vùng vịnh. Trong tham luận của mình, ông Nguyễn Đình Chiến, Trưởng phòng Phát triển Tài nguyên du lịch, đã đề cập đến việc phục dựng và phát huy các sinh hoạt văn hoá dân gian của ngư dân Cửa Vạn để tạo sức hút đối với du khách. Thạc sĩ văn hoá Nguyễn Ngọc Căn cũng phân tích điểm mạnh và tính độc đáo của Trung tâm văn hoá nổi Cửa Vạn. Đây có thể là cơ sở, nền tảng để đầu tư, mở rộng trở thành một điểm đến lý tưởng của những du khách ham muốn tìm hiểu văn hoá Vịnh Hạ Long. Cũng như vậy các đại biểu Tống Khắc Hài, Lê Văn Lạo (là những hội viên Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam), Hoàng Văn Hải (Ban Quản lý Vịnh Hạ Long) đều coi các di sản văn hoá dân gian làng chài như phương ngôn, tục ngữ, ca dao, các điệu hát giao duyên, tập tục tín ngưỡng, lễ hội... là một tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, xanh, sạch, thân thiện với môi trường. Tất cả những giải pháp trên, ngoài việc tạo cho dịch vụ du lịch bền vững, có lợi cho di sản, còn giúp ngư dân được chia sẻ lợi ích. Để rồi từ đây việc khai thác quá mức, cạn kiệt nguồn lợi thuỷ sản cũng như những ứng xử có hại với môi trường vịnh của người dân sẽ mất đi. Mà thay vào đó là tư duy của người làm du lịch biết bảo vệ Vịnh Hạ Long, cũng là bảo vệ lợi ích của chính mình.
Tại Hội thảo, ông Nguyễn Văn Cho, một người dân của làng chài Cửa Vạn, người được coi là đi đầu trong việc ngư dân bắt tay cùng nhà nước làm du lịch, đã mạnh dạn đầu tư trưng bày các ngư cụ truyền thống, tổ chức các lớp học và trình diễn các điệu hát giao duyên bản địa... theo đúng không gian sống của một dân chài Vịnh Hạ Long để du khách có thể tham quan, chụp ảnh, giao lưu. Mặc dù hiện nay hiệu quả của mô hình này chưa cao, song ông Cho vẫn tin rằng đây là cách làm kinh tế có thể đem lại nguồn lợi bền vững cho người dân.
Có thể khẳng định các hoạt động du lịch trên Vịnh Hạ Long đã và đang đem lại những lợi ích kinh tế to lớn. Tuy nhiên, cũng không thể phủ nhận tác hại của nó lên di sản. Nói như anh Đoàn Văn Dũng, Giám đốc Công ty cổ phần Du thuyền Đông Dương, thì du lịch đi đến đâu là tàn phá di sản đến đó. Nhất là làm du lịch không có định hướng, quy hoạch tổng thể thì sức tàn phá còn ghê gớm hơn. Bởi vậy hơn lúc nào hết việc bảo tồn di sản Vịnh Hạ Long trong điều kiện hội nhập du lịch cần phải được triển khai ngay với những giải pháp hiệu quả nhất.
