Thảo luận về dự án Luật Văn bản quy phạm pháp luật chiều 10/11, tại hội trường kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà, Phó trưởng Đoàn ĐBQH thành phố Quảng Ninh cơ bản nhất trí với nhiều nội dung của dự thảo luật. Đồng thời, đồng chí đề nghị làm rõ cơ sở thiết lập cơ chế cho phép ban hành nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ để điều chỉnh quy định của luật; rà soát nguyên tắc áp dụng văn bản quy phạm pháp luật nhằm bảo đảm tính thống nhất, khả thi trong thực tiễn.
Góp ý về cơ chế cho phép ban hành nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ để điều chỉnh quy định của luật, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà cho rằng đây là cơ chế rất đặc biệt, bởi không chỉ rút ngắn quy trình ban hành văn bản, mà còn cho phép một cơ quan ban hành văn bản để sửa đổi quy định của luật do Quốc hội thông qua. Vì vậy, cần cân nhắc kỹ cả về sự cần thiết và cơ quan được giao thẩm quyền này. Theo đại biểu, pháp luật hiện hành đã có những cơ chế xử lý tình huống cấp bách như trình tự, thủ tục đặc biệt, thủ tục rút gọn; các cơ chế xử lý trong những trường hợp đặc biệt theo Luật Tổ chức Chính phủ, pháp luật về tình trạng khẩn cấp. Khi cần thiết, Quốc hội cũng có thể họp bất thường để xem xét, quyết định. Do đó, cần làm rõ những tình huống nào mà các cơ chế hiện hành không thể xử lý được, từ đó mới thấy rõ lý do phải thiết lập thêm một cơ chế có tính chất đặc biệt như đề xuất.
Phân tích hai tiền lệ được cơ quan soạn thảo viện dẫn, đại biểu cho rằng chưa thực sự thuyết phục. Cụ thể, Nghị quyết số 30/2021/QH15 được Quốc hội ban hành theo trình tự, thủ tục đặc biệt; việc Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành các văn bản triển khai những biện pháp theo nghị quyết này tương tự các cơ chế đã được quy định trong Luật Tổ chức Chính phủ và pháp luật về tình trạng khẩn cấp.
Đối với Nghị quyết số 206/2025/QH15, đây là cơ chế đặc biệt được Quốc hội cho phép nhằm xử lý khối lượng lớn những điểm nghẽn về thể chế, liên quan đến nhiều văn bản pháp luật và cần giải quyết trong thời gian ngắn. Đến nay, các điểm nghẽn cơ bản đã được tháo gỡ. Vì vậy, không nên lấy một cơ chế mang tính đặc thù, nhằm giải quyết yêu cầu cụ thể trong một giai đoạn nhất định, làm tiền lệ để hình thành cơ chế áp dụng thường xuyên, lâu dài.
Đại biểu cũng đề nghị làm rõ tương quan giữa cơ chế mới với cơ chế xử lý trong tình trạng khẩn cấp. Bởi ngay cả khi tình huống đặc biệt nghiêm trọng đến mức phải ban bố tình trạng khẩn cấp, việc ban hành văn bản vẫn phải thực hiện theo đúng thẩm quyền, chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan. Trong khi đó, cơ chế đang đề xuất lại cho phép cơ quan trình luật ban hành văn bản để điều chỉnh quy định của luật ngay cả khi chưa đến mức phải ban bố tình trạng khẩn cấp. Như vậy, mức độ can thiệp vào quy định của luật có thể lớn hơn, trong khi điều kiện áp dụng chưa hẳn đã nghiêm trọng hơn. Đây là vấn đề cần được lý giải rõ. Về cơ quan được giao thẩm quyền, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị, nếu vẫn thấy cần thiết phải thiết lập cơ chế này thì nên giao Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định ban hành nghị quyết điều chỉnh tạm thời một số quy định của luật, thay vì giao Chính phủ.
Đại biểu phân tích, phương án này sẽ nhanh gọn hơn, rõ trách nhiệm hơn. Đặc biệt, việc điều chỉnh quy định của luật, dù chỉ mang tính chất tạm thời, vẫn liên quan trực tiếp đến thẩm quyền làm luật, sửa đổi luật của Quốc hội theo Điều 70 Hiến pháp. Chính phủ là cơ quan hành pháp, có trách nhiệm tổ chức thi hành pháp luật, chủ động phát hiện, đề xuất và tổ chức thực hiện các giải pháp.
Góp ý về Điều 71 dự thảo Luật quy định nguyên tắc áp dụng văn bản quy phạm pháp luật, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà chỉ ra một số điểm còn bất cập, có thể dẫn đến mâu thuẫn trong hệ thống pháp luật và gây khó khăn khi triển khai thực hiện. Cụ thể, khoản 3 Điều 71 quy định trường hợp ưu tiên áp dụng nghị quyết của Chính phủ đã cho phép văn bản có hiệu lực pháp lý ở bậc 4 được ưu tiên áp dụng so với luật ở bậc 2. Theo đại biểu, quy định này mâu thuẫn với nguyên tắc thứ bậc pháp lý tại Điều 4 của dự thảo Luật.
Bên cạnh đó, nguyên tắc ưu tiên áp dụng văn bản điều chỉnh trực tiếp, cụ thể hơn còn mang tính định tính, khó xác định, đồng thời giao trách nhiệm cho người thực thi tự đánh giá, lựa chọn văn bản áp dụng. Trong khi đó, các cơ quan ban hành thường cho rằng văn bản của mình điều chỉnh trực tiếp và cụ thể hơn đối với lĩnh vực quản lý. Đặc biệt, tình trạng xung đột giữa các thông tư thường xảy ra do các bộ ban hành độc lập, đều có cơ sở cho rằng mình là cơ quan quản lý chuyên ngành trực tiếp, khiến việc xác định văn bản nào cần ưu tiên áp dụng trở nên khó khăn. Thực tế này có thể khiến cán bộ thực thi e ngại rủi ro, không dám quyết định; phát sinh tình trạng đùn đẩy, xin ý kiến giữa các cơ quan, đẩy doanh nghiệp và địa phương vào cảnh chờ hướng dẫn. Trong khi đó, khoản 4 Điều 71 cũng chưa xử lý được tình trạng các luật chuyên ngành tự quy định nguyên tắc ưu tiên áp dụng luật của mình.
Từ những phân tích trên, đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, chỉnh lý nguyên tắc tại Điều 71 theo hướng rõ ràng, cụ thể, khả thi; đồng thời kiên quyết xóa bỏ các điều khoản tự quy định về ưu tiên áp dụng trong các luật chuyên ngành, qua đó bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tháo gỡ những điểm nghẽn trong tổ chức thực hiện.
