Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31) sẽ khai mạc ngày 9/11 tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, trong bối cảnh nhiệt độ toàn cầu tăng nhanh. Các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng nghiêm trọng và xung đột địa chính trị gây biến động mạnh trên thị trường năng lượng. Hội nghị tập trung vào việc thực hiện các cam kết khí hậu, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và huy động tài chính hỗ trợ các nước đang phát triển.
Hội nghị các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP) là diễn đàn đàm phán quốc tế quan trọng hàng đầu về ứng phó biến đổi khí hậu, được tổ chức hằng năm kể từ năm 1995. Trải qua hơn ba thập niên, các hội nghị COP đã ghi dấu những thỏa thuận mang tính bước ngoặt, nổi bật là Nghị định thư Kyoto năm 1997 và Thỏa thuận Paris năm 2015, tạo nền tảng cho nỗ lực toàn cầu nhằm cắt giảm phát thải khí nhà kính và hạn chế mức tăng nhiệt độ trái đất. Đây cũng là diễn đàn để các quốc gia đánh giá tiến độ thực hiện cam kết, thúc đẩy chuyển đổi năng lượng, tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và huy động nguồn lực tài chính hỗ trợ các nước đang phát triển.
Tiếp nối tiến trình hợp tác quốc tế này, COP31 tại Antalya (Thổ Nhĩ Kỳ) diễn ra trong bối cảnh thế giới đối mặt với ba thách thức đan xen: Biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, nhu cầu năng lượng tiếp tục gia tăng và những biến động giá nhiên liệu do xung đột quốc tế.
Trước hết, nhiều nhà khoa học cảnh báo trái đất đang nóng lên với tốc độ ngày càng nhanh, kéo theo các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng nghiêm trọng. Những đợt nắng nóng gây chết người tại châu Âu và lũ lụt tàn phá Nepal trong năm 2026 là những minh chứng rõ nét cho tác động của biến đổi khí hậu, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đẩy nhanh nỗ lực cắt giảm phát thải và thích ứng.
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sang năng lượng sạch vẫn gặp nhiều trở ngại. Than đá, dầu mỏ và khí đốt tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế thế giới. Mặc dù năng lượng tái tạo ngày càng có lợi thế về chi phí và thân thiện với môi trường, nhưng do nhu cầu điện tăng mạnh, đặc biệt từ các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI), khiến nhiều quốc gia vẫn phải sử dụng đồng thời năng lượng hóa thạch và năng lượng tái tạo, làm chậm nỗ lực giảm phát thải.
Bên cạnh đó, các cuộc xung đột quốc tế tiếp tục gây sức ép lên thị trường năng lượng. Sau cú sốc năng lượng tại châu Âu do xung đột Nga-Ukraine năm 2022, các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran trong năm 2026 cùng việc eo biển Hormuz bị phong tỏa đã đẩy giá nhiên liệu hóa thạch tăng vọt, buộc nhiều quốc gia xem xét lại chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng.
Trong bối cảnh đó, COP31 không chỉ là dịp đánh giá tiến độ thực hiện các cam kết khí hậu, mà còn đặt ra yêu cầu dung hòa giữa mục tiêu giảm phát thải, nhu cầu phát triển kinh tế và bảo đảm an ninh năng lượng. Giới quan sát kỳ vọng thúc đẩy các quốc gia chuyển từ cam kết sang hành động cụ thể, tăng cường hợp tác và huy động nguồn lực để ứng phó hiệu quả hơn với biến đổi khí hậu.
Nỗ lực khí hậu toàn cầu chưa đạt mục tiêu
Một trong những vấn đề trọng tâm tại COP31 là thúc đẩy thực hiện các cam kết chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch, đồng thời tìm giải pháp tài chính giúp các nước nghèo phát triển năng lượng tái tạo, thích ứng với biến đổi khí hậu và khắc phục thiệt hại do thiên tai.
Theo đánh giá của Liên hợp quốc, các nỗ lực hiện nay vẫn chưa đủ để đưa thế giới đi đúng lộ trình thực hiện Thỏa thuận Paris năm 2015. Thỏa thuận đặt mục tiêu giữ mức tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu thấp hơn 2 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, đồng thời nỗ lực hạn chế mức tăng ở 1,5 độ C. Tuy nhiên, nhiệt độ toàn cầu hiện đã tăng khoảng 1,4 độ C và thế giới đang trên lộ trình hướng tới mức tăng 2,6 độ C vào cuối thế kỷ này.
Ông Johan Rockström, Giám đốc Viện Nghiên cứu tác động khí hậu Potsdam của Đức, nhận định cộng đồng quốc tế đến nay vẫn chưa đạt được những kết quả cần thiết. Trái đất có nguy cơ phải đối mặt với các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng thường xuyên và nghiêm trọng, bao gồm lũ lụt, hạn hán và bão. Nhiệt độ tăng cũng có thể đẩy hệ thống khí hậu đến những ngưỡng biến đổi khó đảo ngược của hệ thống khí hậu, như sự thay đổi của các dòng hải lưu hoặc sự suy thoái nghiêm trọng của rừng Amazon.
Ông David Waskow, phụ trách các vấn đề khí hậu quốc tế tại Viện Tài nguyên Thế giới (WRI), cho rằng COP31 là thời điểm quan trọng để đánh giá cả những tiến bộ lẫn hạn chế trong nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu trên toàn cầu.
Nhiên liệu hóa thạch tiếp tục là vấn đề then chốt
Mặc dù hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch là nguyên nhân chủ yếu gây nóng lên toàn cầu, các hội nghị khí hậu trước đây thường gặp khó khăn khi đưa ra những cam kết cụ thể về loại bỏ nguồn năng lượng này, do các quyết định cần sự đồng thuận của các bên tham gia.
Tháng 4/2026, đại diện 56 quốc gia đã tham dự một hội nghị riêng nhằm thảo luận trực tiếp, rõ ràng hơn về lộ trình loại bỏ nhiên liệu hóa thạch.
Ông Harjeet Singh, Giám đốc sáng lập Quỹ Khí hậu Satat Sampada, cho rằng việc chưa giải quyết được vấn đề nhiên liệu hóa thạch là nguyên nhân quan trọng khiến thế giới không duy trì được lộ trình giới hạn mức tăng nhiệt độ ở 1,5 độ C.
Brazil, nước chủ nhà COP30 năm 2025, vừa công bố lộ trình tự nguyện với các đề xuất cụ thể nhằm hỗ trợ các quốc gia giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Bà Ana Toni, người từng giữ vai trò Giám đốc điều hành COP30, cho biết mục tiêu của lộ trình là chuyển thách thức lớn về giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch thành những giải pháp cụ thể, có thể triển khai. Một trong những biện pháp quan trọng là chấm dứt trợ cấp cho nhiên liệu hóa thạch. Liên hợp quốc ước tính tổng giá trị trợ cấp cho loại nhiên liệu này trên toàn cầu có thể lên tới 1.100 tỷ USD trong năm 2026.
Ông Bill Hare, Giám đốc điều hành tổ chức Climate Analytics, nhận định những trở ngại đối với quá trình chuyển đổi năng lượng hiện nay không phải chủ yếu nằm ở công nghệ, mà là từ chính sách của các chính phủ và ảnh hưởng của các ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch.
Thách thức về tài chính và vai trò của các nước phát triển
Bên cạnh mục tiêu cắt giảm phát thải, huy động nguồn lực tài chính để hỗ trợ các nước nghèo tiếp tục là vấn đề khó khăn trong đàm phán khí hậu.
Ông Niklas Höhne, đồng sáng lập Viện NewClimate của Đức, cho rằng các cuộc đàm phán luôn phải giải quyết hai câu hỏi lớn: quốc gia nào phát thải bao nhiêu và ai sẽ chi trả cho các nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu. Theo ông, câu hỏi thứ hai đặc biệt phức tạp trong bối cảnh Mỹ, quốc gia có lượng phát thải carbon tích lũy lớn nhất trong lịch sử, tiếp tục vắng mặt tại hội nghị.
Mỹ đã không tham dự COP30 năm 2025 và dự kiến cũng không tham gia COP31. Sự vắng mặt này làm gia tăng khó khăn trong việc huy động tài chính khí hậu, nhất là khi chưa có quốc gia nào có thể thay thế vai trò đóng góp của Mỹ.
Ông Mohamed Adow, Giám đốc tổ chức Power Shift Africa, nhận định COP31 diễn ra trong bối cảnh thế giới có nhiều chia rẽ sâu sắc. Eo biển Hormuz đóng cửa càng gia tăng sức ép đối với nền kinh tế và an ninh năng lượng của nhiều quốc gia.
Ông cũng bày tỏ lo ngại về tình trạng các nước dễ bị tổn thương trước biến đổi khí hậu, như Nepal, phải tự đối mặt với những thiệt hại nghiêm trọng, trong khi sự tham gia của các quốc gia phát thải lớn vẫn còn hạn chế.
Kỳ vọng từ năng lượng tái tạo và các sáng kiến mới
Dù đối mặt với nhiều thách thức, giới chuyên gia vẫn nhìn thấy triển vọng tích cực từ sự phát triển nhanh chóng của năng lượng tái tạo và phương tiện giao thông điện.
Chi phí sản xuất điện mặt trời và điện gió ngày càng giảm, cùng sự gia tăng của ô tô điện, đang củng cố cơ sở kinh tế cho quá trình chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch. Ông Niklas Höhne cho rằng việc cắt giảm phát thải hiện thuận lợi hơn trước nhờ tốc độ phát triển ngày càng nhanh của năng lượng tái tạo.
Một sáng kiến đáng chú ý bên lề COP31 là đề xuất của Thổ Nhĩ Kỳ nhằm nâng tỷ trọng điện năng trong tổng mức sử dụng năng lượng toàn cầu từ 21% hiện nay lên 35% vào năm 2035, ưu tiên nguồn điện sản xuất từ năng lượng tái tạo.
Sáng kiến hướng tới mở rộng sử dụng điện trong các lĩnh vực kinh tế, đặc biệt là giao thông vận tải, qua đó giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Song tiến bộ công nghệ chưa đủ để xóa bỏ những lo ngại về tốc độ ứng phó biến đổi khí hậu.
Ashley Lashley, nhà hoạt động khí hậu trẻ đến từ Barbados, cho biết sau nhiều năm tham dự các hội nghị COP, cô ngày càng thất vọng vì khoảng cách giữa những cảnh báo khoa học và hành động chính trị. Các bằng chứng khoa học ngày càng đáng lo ngại, nhưng các cuộc đàm phán quốc tế dường như vẫn tập trung vào việc xác định mức độ chậm trễ mà các quốc gia có thể chấp nhận.
Nhà hoạt động môi trường trẻ Qiyun Woo đến từ Singapore cũng cho rằng thế hệ của cô đã quá mệt mỏi khi phải chứng kiến hiện tại và tương lai chịu ảnh hưởng của cháy rừng, lũ lụt và sạt lở đất.
COP31 sẽ bắt đầu bằng các bài phát biểu của lãnh đạo các nước, trước khi bước vào những phiên đàm phán chuyên sâu về thực hiện cam kết khí hậu.
Trong bối cảnh thiên tai gia tăng, giá năng lượng biến động và những khác biệt về lợi ích giữa các quốc gia còn lớn, kết quả hội nghị sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng chuyển các cam kết thành biện pháp cụ thể, nhất là về giảm sử dụng nhiên liệu hóa thạch, mở rộng năng lượng sạch và bảo đảm nguồn tài chính cho các nước đang phát triển.
