Khi hai cường quốc hàng đầu về trí tuệ nhân tạo (AI) là Mỹ và Trung Quốc hình thành các khối AI riêng, những quốc gia khác đang tìm cách tận dụng thế mạnh của cả hai bên, đồng thời tránh nguy cơ bị bỏ lại phía sau.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, các chuyên gia nhận định khoảng thời gian để các quốc gia tự do lựa chọn giữa hai cường quốc AI có thể đang thu hẹp. Điều này buộc các nước cuối cùng có thể phải lựa chọn giữa Pax Silica do Mỹ dẫn dắt và Tổ chức Hợp tác AI Thế giới do Trung Quốc khởi xướng. Tình thế này có thể đẩy nhiều quốc gia vào thế tiến thoái lưỡng nan: Họ nên lựa chọn chip và công nghệ AI tiên tiến nhất của Mỹ, hay tham gia các hệ thống AI mã nguồn mở có chi phí thấp hơn của Trung Quốc?
Kazakhstan tìm cách tranh thủ lợi ích từ cả hai bên
Kazakhstan, quốc gia Trung Á với khoảng 21 triệu dân, là một trong những nước đang tìm cách cân bằng quan hệ với hai cường quốc AI.
Chỉ ba tuần sau chuyến thăm Washington hồi tháng 6 của Bộ trưởng AI Kazakhstan Zhaslan Madiyev để tham gia nhóm công tác của Mỹ về củng cố chuỗi cung ứng AI, ông đã tới Thượng Hải dự lễ ký kết đưa Kazakhstan trở thành thành viên sáng lập Tổ chức Hợp tác AI Thế giới do Trung Quốc khởi xướng.
Tham gia sáng kiến của Mỹ giúp Kazakhstan mở rộng quan hệ đối tác công nghệ, thu hút hoạt động sản xuất công nghệ cao và tham gia chuỗi cung ứng AI toàn cầu. Trong khi đó, việc tham gia sáng kiến của Trung Quốc giúp nước này có cơ hội góp tiếng nói vào quá trình xây dựng các tiêu chuẩn AI khu vực và quốc tế.
Kazakhstan sở hữu nguồn khoáng sản quan trọng phục vụ phát triển AI cùng nguồn điện giá rẻ để vận hành các trung tâm dữ liệu. Đầu năm nay, chính phủ nước này đã ký thỏa thuận đầu tư trị giá lên tới 10 tỷ USD, có sự tham gia của tập đoàn Nvidia, nhằm xây dựng một “thung lũng trung tâm dữ liệu”. Trong khi đó, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc vào Kazakhstan đạt mức kỷ lục 2,8 tỷ USD trong năm 2025, theo các quan chức địa phương.
Theo bà Dana Masalimova, cựu nhà ngoại giao Kazakhstan và học giả tại Đại học Harvard, nước này đang ở trong một vị thế rất bấp bênh khi vừa hưởng lợi từ đầu tư của Mỹ, vừa tăng cường hợp tác với Trung Quốc.
“Chúng tôi không muốn phải lựa chọn giữa hai bên”, bà Masalimova nói.
Nhiều quốc gia tìm cách cân bằng giữa hai hệ sinh thái AI
Tương tự Kazakhstan, Indonesia sở hữu những tài nguyên thiết yếu cho phát triển AI và các công nghệ khác, như niken và đồng. Nước này đã tham gia Tổ chức Hợp tác AI Thế giới của Trung Quốc, đồng thời muốn tận dụng thế mạnh công nghệ từ cả hai cường quốc.
Singapore cũng đang thu hút đầu tư từ các doanh nghiệp AI Mỹ. Công ty Anthropic đang thành lập văn phòng mới tại châu Á ở quốc gia này, trong khi Singapore cho biết đang cân nhắc tham gia tổ chức AI của Trung Quốc.
Tại Ả Rập Xê Út, công ty khởi nghiệp AI Humain hồi tháng 9 đã giới thiệu một nền tảng dựa trên mô hình mở của một doanh nghiệp Trung Quốc. Vương quốc này đồng thời có thỏa thuận với Nvidia nhằm mở rộng năng lực tính toán AI bằng chip tiên tiến của Mỹ.
Trong khi đó, Pháp đang tìm hướng đi riêng thông qua công ty khởi nghiệp Mistral. Nhật Bản, dù gắn kết chặt chẽ với Mỹ về các vấn đề chiến lược, an ninh và công nghệ bán dẫn, vẫn không loại trừ việc sử dụng các mô hình AI Trung Quốc có chi phí thấp hơn trong những ứng dụng ít rủi ro.
Theo các chuyên gia, những quốc gia có tiềm lực kinh tế và quân sự đáng kể như Anh và Đức nhưng chưa tự phát triển được các mô hình AI tiên tiến hàng đầu có thể phải dựa vào Mỹ để tiếp cận trung tâm dữ liệu và nguồn cung chip. Điều này khiến khả năng tiếp cận công nghệ của họ phụ thuộc đáng kể vào quyết định của Washington và Bắc Kinh.
Trong khi đó, Trung Quốc đang thu hẹp khoảng cách công nghệ với Mỹ, đồng thời thúc đẩy mô hình AI mã nguồn mở và hỗ trợ các nước đang phát triển xây dựng hệ sinh thái AI riêng.
Theo ông Aalok Mehta, Giám đốc Trung tâm AI Wadhwani thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhiều quốc gia không muốn chọn bên bởi mỗi hệ sinh thái công nghệ đều có những ưu điểm và hạn chế riêng.
Dù vậy, phần lớn các nước có thể gặp khó khăn trong việc tự phát triển những mô hình AI tiên tiến hàng đầu. Vì thế, bài toán chủ quyền AI - tức khả năng tự chủ trong phát triển và ứng dụng công nghệ này đang ngày càng trở nên quan trọng, trong bối cảnh Mỹ và Trung Quốc vẫn giữ vị thế dẫn đầu.
